Lệnh cấm AI của Mỹ và cuộc chơi mới của châu Á: Trung Quốc đáp trả, Nhật Bản lách luật

Vào tháng 6/2026, chính phủ Mỹ leo thang kiểm soát xuất khẩu AI một cách chưa từng có, buộc Anthropic phải khóa các mô hình mạnh nhất của mình khỏi người nước ngoài. Phản ứng dây chuyền đến ngay lập tức – và xuất phát từ châu Á.

Trong vòng hai tuần, ba diễn biến lớn đã định hình lại bối cảnh cạnh tranh: một công ty an ninh mạng Trung Quốc trình làng đối thủ nội địa cho hệ thống Mythos bị cấm; một start-up Nhật Bản phát hành mô hình 'dàn nhạc' (orchestration) đạt điểm benchmark ngang với các mô hình Mỹ bị cấm mà không hề sử dụng chúng; và Anthropic tố cáo Alibaba thực hiện vụ tấn công sở hữu trí tuệ lớn nhất từng biết đến.

Dưới đây là phân tích chi tiết, có kiểm chứng từng nguồn tin về những gì đã xảy ra.

Lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ – Khởi nguồn của mọi chuyện

Vào lúc 17:21 giờ miền Đông nước Mỹ ngày 12 tháng 6 năm 2026, Bộ Thương mại Mỹ ban hành một chỉ thị kiểm soát xuất khẩu chưa từng có tiền lệ. Lệnh này yêu cầu Anthropic phải ngay lập tức đình chỉ quyền truy cập vào hai mô hình tiên tiến nhất của họ – Claude Fable 5 và Claude Mythos 5 – đối với tất cả công dân nước ngoài, viện dẫn thẩm quyền an ninh quốc gia . Lệnh cấm áp dụng bất kể vị trí địa lý của người dùng, bao gồm cả nhân viên người nước ngoài đang làm việc cho chính Anthropic .

Anthropic tuân thủ trong vòng vài giờ, buộc phải đưa cả hai mô hình ngoại tuyến hoàn toàn cho tất cả khách hàng trên toàn thế giới, vì công ty không có cách nào để chỉ chặn riêng người nước ngoài . Các mô hình Claude khác không bị ảnh hưởng.

Đến ngày 26 tháng 6 năm 2026, chính phủ Mỹ đã cho phép ngoại lệ một phần. Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick đã cấp phép lại Mythos 5 cho khoảng 100 công ty và cơ quan liên bang đáng tin cậy có các biện pháp bảo vệ đã được xác minh .

Câu trả lời của Trung Quốc: Tulongfeng – 'Mythos phiên bản Trung Quốc'

Tại hội nghị ISC.AI 2026 ở Bắc Kinh vào ngày 24 tháng 6 năm 2026, công ty an ninh mạng Trung Quốc 360 Security Technology đã công bố hai công cụ AI – Tulongfeng và Yitianzhen – được định vị rõ ràng như một phản ứng trong nước trước Mythos của Anthropic .

Người sáng lập Chu Hồng Nghị (Zhou Hongyi) gọi Tulongfeng là "Mythos phiên bản Trung Quốc" – một hệ thống phát hiện lỗ hổng và phòng thủ tự động . Công ty tuyên bố Tulongfeng đã xác định được 3.432 lỗi phần mềm, trong đó có 105 lỗi được chính phủ Trung Quốc xác nhận .

Chu Hồng Nghị thừa nhận khoảng cách năng lực 20–30% so với Mythos, nhưng gọi các công cụ này là một điều cần thiết chiến lược, nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng một đội ngũ tấn công và phòng thủ chuyên nghiệp thay vì dựa vào một "hacker thiên tài" duy nhất .

Yitianzhen, công cụ thứ hai, nhắm đến mục tiêu phòng thủ mạng tự động và ứng phó sự cố, hoàn thiện bộ đôi mà 360 gọi là bộ "Yitian Tulong" – cái tên lấy cảm hứng từ bộ tiểu thuyết võ hiệp kinh điển của Trung Quốc, có nghĩa là "Thiên Kiếm và Long Đao" .

Giải pháp của Nhật Bản: Mô hình dàn nhạc Fugu từ Sakana AI

Mười ngày sau lệnh cấm của Mỹ, start-up AI có trụ sở tại Tokyo là Sakana AI (định giá khoảng 2,7 tỷ USD) đã phát hành Fugu và Fugu Ultra vào ngày 22 tháng 6 năm 2026 . Thay vì cạnh tranh bằng cách xây dựng một mô hình nền tảng lớn hơn, Sakana đã chọn một cách tiếp cận hoàn toàn khác.

Fugu là một mô hình "điều phối viên" (coordinator) nhỏ, chỉ có khoảng 7 tỷ tham số, có nhiệm vụ điều hướng các tác vụ qua nhiều mô hình tiên phong có sẵn công khai – hiện tại là GPT-5.5, Gemini 3.1 Pro và Claude Opus 4.8 . Hệ thống tự động phân công vai trò: Gemini cho việc tổng hợp kiến thức, GPT-5.5 cho lý luận toán học, và luân phiên các mô hình cho các tác vụ lập trình .

Sakana khẳng định đầu ra được dàn dựng bởi Fugu ngang bằng hoặc vượt trội so với Fable 5 và Mythos Preview bị hạn chế của Anthropic trên các điểm benchmark, mà không hề sử dụng một trong hai mô hình hạn chế này – qua đó vô hiệu hóa hiệu quả các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ . Fugu Ultra đạt 73,7 điểm trên SWE-Bench Pro, so với 69,2 của Claude Opus 4.8 và 58,6 của GPT-5.5 . Hệ thống được ra mắt trên OpenRouter vào ngày 25 tháng 6 .

"Bởi vì nhóm mô hình có thể hoán đổi cho nhau, nếu bất kỳ nhà cung cấp nào bị kiểm soát xuất khẩu qua đêm, Fugu chỉ cần định tuyến vòng quanh nó," các nhà quan sát nhận xét . Công ty đã ngầm khẳng định thời điểm ra mắt không phải là ngẫu nhiên, định vị Fugu như một giải pháp thay thế cho bất kỳ quốc gia hoặc thực thể nào bị chặn truy cập vào các mô hình AI tiên tiến của Mỹ .

Anthropic tố Alibaba: Vụ tấn công 'chưng cất' lớn nhất

Vào ngày 24 tháng 6 năm 2026, Anthropic đã gửi một lá thư tới các thượng nghị sĩ Mỹ và các quan chức Nhà Trắng, cáo buộc Tập đoàn Alibaba và phòng thí nghiệm Qwen AI của họ đã thực hiện "cuộc tấn công chưng cất (distillation attack) lớn nhất từng được biết đến" nhắm vào Claude .

Anthropic cáo buộc rằng các đối tượng đã sử dụng khoảng 25.000 tài khoản gian lận để thực hiện hơn 28,8 triệu lượt tương tác với Claude trong khoảng thời gian từ ngày 22 tháng 4 đến ngày 5 tháng 6 năm 2026 . Chiến dịch này đã trích xuất một cách có hệ thống các khả năng của Claude – đặc biệt là kỹ năng kỹ thuật phần mềm và lý luận tác nhân (agentic reasoning) – để tái tạo chúng trong các mô hình Qwen của riêng Alibaba .

Quy mô của vụ việc được cho là vượt quá tổng hoạt động chưng cất của DeepSeek, MiniMax và Moonshot AI trước đó . Cổ phiếu của Alibaba đã chạm đáy 16 tháng khi tin tức được công bố . Tính đến thời điểm công bố, Alibaba vẫn chưa đưa ra phản hồi về những cáo buộc này .

Logic chiến lược mới

Ba phản ứng khác biệt của châu Á trước một chính sách duy nhất của Mỹ đã hé lộ một logic chiến lược mới:

• Trung Quốc chuyển sang xây dựng các sản phẩm thay thế nội địa cho AI an ninh mạng hạn chế của Mỹ, thừa nhận khoảng cách năng lực là một thách thức tạm thời chứ không phải rào cản.
• Nhật Bản phá vỡ lệnh cấm hoàn toàn bằng một giải pháp kiến trúc – phối hợp thay vì cạnh tranh trực tiếp.
• Và thông qua các cáo buộc chưng cất, một số công ty Trung Quốc dường như đã tìm cách rút ngắn quy trình phát triển một cách bất hợp pháp.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các mô hình AI, vốn bắt đầu với chip, giờ đây đã kích hoạt một làn sóng đổi mới và xung đột sẽ định hình giai đoạn tiếp theo của cuộc cạnh tranh AI toàn cầu.