BIS gióng hồi chuông cảnh báo: 'Cơn sốt' AI 1.000 tỷ USD, nợ công kỷ lục và nguy cơ khủng hoảng tài chính mới

Ngày 28/6/2026, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) - được mệnh danh là 'ngân hàng trung ương của các ngân hàng trung ương' - đã công bố Báo cáo Kinh tế Thường niên với một lời cảnh báo rõ ràng: nền kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với sự hội tụ phức tạp của các rủi ro leo thang từ cơn sốt đầu tư AI, nợ công ở mức cao kỷ lục và thị trường tài chính mong manh. Báo cáo kêu gọi hành động phối hợp chính sách khẩn cấp để ngăn chặn một cuộc suy thoái kéo dài và tốn kém .

'Cơn sốt' Đầu tư AI: Mạnh hơn cả các 'Bong bóng' trong quá khứ

BIS cảnh báo rằng sự bùng nổ đầu tư do AI thúc đẩy hiện nay đang mạnh hơn các giai đoạn 'bong bóng' trong quá khứ, với sự cạnh tranh khốc liệt để giành vị trí dẫn đầu thị trường, các nút thắt về nguồn cung và nguy cơ đầu tư quá mức, lặp lại các mô hình của chu kỳ bùng nổ và suy thoái do đổi mới sáng tạo từng thấy trước đây .

Năm 'gã khổng lồ' điện toán đám mây hàng đầu của Mỹ được dự báo sẽ đầu tư hơn 1.000 tỷ USD vào cơ sở hạ tầng AI đến năm 2026, một quy mô mà BIS cho rằng có thể biến thành một 'sự đổ vỡ đầu tư' kéo dài và gây thiệt hại nếu kỳ vọng về lợi nhuận không được đáp ứng .

Đáng chú ý, giá cổ phiếu đã tăng vọt xa hơn nhiều so với định giá trên thị trường nợ, nhấn mạnh sự mong manh trong việc tài trợ cho sự bùng nổ này . Phần lớn khoản chi tiêu này đang chuyển từ dòng tiền hoạt động sang vay nợ, với nguồn tài trợ ngày càng được bơm qua các kênh tín dụng tư nhân được quản lý lỏng lẻo và các quỹ đầu cơ, tạo ra những điểm mù cho các cơ quan quản lý .

Báo cáo cũng chỉ ra 'các tương tác phức tạp trong chuỗi cung ứng AI' và các cấu trúc đầu tư vòng tròn giữa các công ty công nghệ, nơi các khoản tài trợ kết nối lẫn nhau giữa các công ty AI, nhà cung cấp và nhà đầu tư có thể nhanh chóng khuếch đại thua lỗ trong một cuộc suy thoái .

Một đợt điều chỉnh cổ phiếu AI có thể kích hoạt sự sụt giảm tiêu dùng theo hiệu ứng tài sản rộng lớn hơn, khi định giá tài sản bị kéo căng đảo chiều và thắt chặt bảng cân đối kế toán hộ gia đình . BIS lưu ý rằng sự dịch chuyển nhanh chóng của trung gian tài chính từ ngân hàng sang các tổ chức tài chính phi ngân hàng (NBFIs) có nghĩa là một cuộc suy thoái AI có thể diễn ra nhanh hơn và mạnh hơn nhiều so với các cuộc khủng hoảng ngân hàng trước đây .

Nợ công cao kỷ lục và 'Mối liên kết Ổn định Chủ quyền - Tài chính'

Mức nợ công gần như cao kỷ lục tại các nền kinh tế lớn đã tạo ra thứ mà BIS gọi là 'mối liên kết ổn định tài chính - chủ quyền' (sovereign-financial stability nexus) mới . Sự tương tác giữa nợ công cao với vai trò ngày càng mở rộng của các quỹ đầu cơ sử dụng đòn bẩy tài chính cao trên thị trường trái phiếu chính phủ đang đặt ra rủi ro ngày càng lớn cho sự ổn định tài chính .

Tính thanh khoản trên các thị trường trái phiếu cốt lõi đã trở nên mong manh hơn và các trung gian tài chính phi ngân hàng sử dụng đòn bẩy có thể khuếch đại và đẩy nhanh sự sụt giảm giá trị trái phiếu chính phủ, thắt chặt nhanh chóng các điều kiện tài chính và làm phức tạp chính sách của ngân hàng trung ương .

BIS cảnh báo rằng thị trường trái phiếu chính phủ hiện là một nguồn tiềm ẩn của căng thẳng thay vì là bộ phận giảm xóc, với mức nợ cao và rủi ro tái cấp vốn lớn hơn có thể đẩy nhanh đà tăng của lợi suất trái phiếu .

Các trung gian tài chính phi ngân hàng và Sự mong manh tài chính

Báo cáo nhấn mạnh rằng việc giám sát các kênh phi ngân hàng là không đầy đủ, khiến hệ thống dễ bị tổn thương trước các đợt mua lại đột ngột và bán tháo bắt buộc . Sự tăng trưởng nhanh chóng của tín dụng tư nhân, đòn bẩy quỹ đầu cơ và các kênh tài trợ AI tạo ra những khoảng trống đáng kể về dữ liệu và quy định .

BIS cảnh báo rằng các trung gian phi ngân hàng sử dụng đòn bẩy, hoạt động thông qua các kênh không minh bạch, có thể gây ra các vụ sụp đổ chớp nhoáng (flash crashes) mà các biện pháp bảo vệ ngân hàng truyền thống không được thiết kế để xử lý .

Lời kêu gọi Hành động Chính sách Khẩn cấp từ BIS

BIS thúc giục các nhà hoạch định chính sách hành động ngay lập tức trên bốn mặt trận :

1. Ổn định giá cả — đảm bảo kỳ vọng lạm phát vẫn được neo giữ, đặc biệt sau cú sốc nguồn cung từ eo biển Hormuz gần đây và rủi ro lạm phát gia tăng .
2. Tính bền vững tài khóa — giảm mức nợ cao để khôi phục khả năng của chính phủ trong việc ứng phó với các cuộc khủng hoảng trong tương lai .
3. Tăng cường giám sát bên ngoài khu vực ngân hàng — quản lý các trung gian phi ngân hàng và thu hẹp khoảng trống dữ liệu trong tín dụng tư nhân, đòn bẩy quỹ đầu cơ và các kênh tài trợ AI .
4. Cải cách cơ cấu — theo đuổi các cải cách năng suất và tăng trưởng dài hạn để hỗ trợ điều chỉnh bền vững .

Tổng Giám đốc BIS, ông Pablo Hernández de Cos, cảnh báo rằng sự chậm trễ sẽ chỉ làm cho các điều chỉnh trong tương lai trở nên tốn kém hơn và làm tăng khả năng xảy ra các đánh đổi khó khăn .