Sao Hỏa từng có hệ thống magma giống Trái Đất dù không có kiến tạo mảng

Trên Trái Đất, hiện tượng magma xuyên vỏ xảy ra bên dưới các vòng cung núi lửa và có liên quan đến sự hình thành lục địa. Các nhà khoa học từng cho rằng quá trình xử lý lớp vỏ phức tạp như vậy đòi hỏi sự tái chế liên tục của đá do kiến tạo mảng thúc đẩy .

Thách thức một giả định lâu đời

Sao Hỏa là một hành tinh có "nắp tĩnh" (stagnant lid), nghĩa là không có các mảng kiến tạo di chuyển. Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học hành tinh cho rằng kiến tạo mảng là yếu tố thiết yếu để tạo ra lớp vỏ phức tạp, tiến hóa và quá trình tái chế địa chất. Khám phá mới cho thấy Sao Hỏa đã xây dựng một lớp vỏ phức tạp chỉ thông qua quá trình tái chế nội bộ mạnh mẽ, mà không cần bất kỳ kiến tạo mảng nào .

Đồng tác giả, Giáo sư Jon Wade từ Đại học Oxford, giải thích ý nghĩa của phát hiện này: nếu Sao Hỏa có thể phát triển loại vỏ phức tạp này mà không cần kiến tạo mảng, "thì có lẽ những điều kiện cần thiết cho sự sống có thể xuất hiện trên nhiều hành tinh hơn chúng ta từng nghĩ, bao gồm cả những hành tinh trước đây bị loại bỏ dựa trên kích thước hoặc sự thiếu vắng rõ ràng của hoạt động kiến tạo" .

Hàm ý cho khả năng sinh sống của hành tinh

Nghiên cứu mang những hàm ý sâu sắc về việc các nhà khoa học sẽ tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất ở đâu và như thế nào. Tái chế địa chất giúp điều hòa khí hậu và duy trì chu trình nước và các chất dễ bay hơi — những thành phần thiết yếu cho sự sống như chúng ta biết .

Bằng chứng cho thấy các hệ thống magma như vậy có thể trải dài hàng trăm hoặc hàng nghìn km trên khắp bán cầu bắc của Sao Hỏa, chỉ ra các hệ thống magma liên kết với nhau chứ không phải các núi lửa riêng lẻ .

Được xây dựng trên di sản của InSight

Phát hiện này là mới nhất trong chuỗi những tiết lộ từ sứ mệnh InSight của NASA, vốn hoạt động trên Sao Hỏa từ năm 2018 đến 2022. Bất chấp việc tàu đổ bộ đã ngừng hoạt động, dữ liệu nó thu thập được vẫn tiếp tục mang lại những hiểu biết sâu sắc mang tính nền tảng. Máy đo địa chấn của InSight, có tên là Thí nghiệm Địa chấn cho Cấu trúc Bên trong (SEIS), đã ghi nhận hơn 1.300 sự kiện địa chấn trong suốt sứ mệnh của nó . Các nghiên cứu trước đây sử dụng dữ liệu InSight đã xác định được lõi chất lỏng, phát hiện ra lõi trong rắn , và tìm ra bằng chứng về nước ngầm .

Nghiên cứu tháng 6 năm 2026 trên Nature Astronomy đã thêm một mảnh ghép mang tính chuyển đổi vào bức tranh đó, cho thấy rằng ngay cả một hành tinh "yên tĩnh" về mặt địa chất như Sao Hỏa cũng có thể tạo ra sự phức tạp do magma điều khiển, một thứ từng được coi là dấu hiệu đặc trưng của các thế giới giống Trái Đất.