Cổ phiếu SpaceX lao dốc 24% sau IPO kỷ lục: 'Trái bom' 25 tỷ USD phá vỡ đà tăng

Điều gì đã gây ra sự đảo chiều dữ dội như vậy, và tại sao một đợt phát hành trái phiếu trị giá 25 tỷ USD nhằm tái cấp vốn cho các khoản nợ hiện tại của Musk lại làm dấy lên cuộc tranh luận rộng rãi về việc liệu thị trường vốn toàn cầu đã bước vào "vùng bong bóng" hay chưa?

Bốn tác nhân phá vỡ đà tăng

Sự sụt giảm hơn 24% không phải do một sự kiện đơn lẻ nào gây ra. Bốn tác nhân hội tụ trong vòng một tuần.

1. Thoái trào kỳ vọng IPO và chốt lời

Cổ phiếu đã tăng hơn gấp đôi so với giá mở cửa chỉ trong vài ngày. Một sự đảo chiều mạnh diễn ra sau đó khi sự hào hứng đầu cơ phai nhạt và các nhà đầu tư sớm chốt lời . Chỉ có 4,2% tổng số cổ phiếu được giao dịch ngay khi ra mắt, khiến lượng cung hạn chế khuếch đại cả đà tăng lẫn đà giảm sau đó . CNBC đưa tin về chuỗi giảm ba ngày liên tiếp xóa sổ 400 tỷ USD, xóa sổ hầu hết các khoản lợi nhuận ngoạn mục sau IPO .

2. Thương vụ thâu tóm Anysphere trị giá 10 tỷ USD

Ngày 16/6, SpaceX thông báo sẽ mua lại Anysphere, công ty đứng sau công cụ lập trình AI Cursor, trong một thương vụ hoán đổi cổ phiếu trị giá khoảng 10 tỷ USD . Các nhà đầu tư phản ứng tiêu cực với cấu trúc này, coi việc mua lại bằng cổ phiếu là một hành động pha loãng cho những người mua trên thị trường công cộng chỉ vài ngày trước đó . Thông báo này ngay lập tức đặt ra câu hỏi về lý do tại sao một công ty vừa huy động được 75–86 tỷ USD từ IPO lại đang thực hiện các thương vụ mua lại lớn .

3. Phát hành trái phiếu 25 tỷ USD — Tác nhân lớn nhất

Vào ngày 22–23/6, SpaceX xác nhận kế hoạch bán trái phiếu lần đầu tiên, với mục tiêu ban đầu là 20 tỷ USD nhưng cuối cùng đã phát hành 25 tỷ USD qua năm đợt với kỳ hạn từ 2031 đến 2056 và lãi suất từ 5,35% đến 6,65% . Cổ phiếu lao dốc 16,4% chỉ trong một ngày 22/6 — mức giảm hàng ngày mạnh nhất kể từ khi niêm yết . Các nhà phân tích chỉ ra mối lo ngại ngày càng tăng về chi phí lãi vay gia tăng từ khoản nợ mới và nguy cơ lượng cổ phiếu từ giai đoạn khóa IPO sắp hết hạn trong những tháng tới .

Mục đích của đợt bán trái phiếu càng làm gia tăng sự bất an của nhà đầu tư. SpaceX sử dụng số tiền thu được để tái cấp vốn cho các khoản nợ đắt đỏ liên quan đến việc Elon Musk mua lại X (trước đây là Twitter) vào năm 2022 và các khoản vay lãi suất cao từ phòng thí nghiệm AI xAI . Các nhà phê bình chỉ ra rằng cả IPO và đợt bán trái phiếu này về cơ bản đã chuyển các khoản nợ mua lại cá nhân của Musk sang bảng cân đối kế toán của SpaceX, làm gia tăng đòn bẩy tài chính cho một công ty vốn đang phải đối mặt với các câu hỏi về quỹ đạo tăng trưởng của Starlink và sự phụ thuộc vào hợp đồng chính phủ .

4. Làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ

Sự suy giảm không diễn ra trong chân không. Đà giảm của SpaceX trùng với một đợt suy thoái rộng hơn của các cổ phiếu công nghệ và AI. Alphabet đã trải qua ngày giảm điểm tồi tệ nhất trong hơn một năm vào đúng thứ Hai mà SpaceX mất 400 tỷ USD . Giá dầu tăng và sự bất ổn vĩ mô càng làm gia tăng áp lực, khuếch đại thêm mức thua lỗ của SpaceX .

Phán quyết thận trọng từ thị trường trái phiếu

Bất chấp sự hoảng loạn trên thị trường cổ phiếu, việc bán trái phiếu tự nó là một thành công về mặt hậu cần — nhưng nó đã phơi bày một sự phân kỳ rõ rệt trên thị trường: nhà đầu tư cổ phiếu quá khích nhưng trái chủ lại đầy hoài nghi.

Nhu cầu lớn, nhưng định giá thận trọng. Đợt phát hành trái phiếu đã thu hút đơn đặt hàng lên tới 89 tỷ USD, vượt xa mức 25 tỷ USD được chào bán . Tuy nhiên, trái phiếu được định giá với mức chênh lệch 1,4 điểm phần trăm so với Trái phiếu Kho bạc Mỹ, rộng hơn khoảng 0,4 điểm phần trăm so với mức chênh lệch trung bình của các tổ chức phát hành có xếp hạng tín nhiệm tương tự. Bloomberg đưa tin rằng điều này cho thấy thị trường trái phiếu đang có cái nhìn thận trọng hơn đáng kể so với thị trường cổ phiếu .

Hiệu suất thị trường thứ cấp yếu kém. Chỉ trong vài ngày sau khi phát hành, trái phiếu SpaceX phải đối mặt với áp lực bán bất thường. Chênh lệch tín dụng (credit spreads) mở rộng và chi phí tài trợ tăng lên, gần như xóa sạch các khoản tăng trước đó. Những người quan sát thị trường chỉ ra "sự rút lui tập trung của dòng tiền nóng, sự biến động của thị trường chứng khoán và lo ngại về dòng tiền âm" là những yếu tố kích hoạt . Morningstar báo cáo rằng các chủ nợ đang bày tỏ sự nghi ngờ về trái phiếu dài hạn của công ty, báo hiệu sự giám sát chặt chẽ hơn đối với cuộc chiến chi tiêu AI . Ba trong số mười trái phiếu được giao dịch tích cực nhất trong một ngày giao dịch trọng điểm là của SpaceX — nhưng chúng đang yếu đi chứ không mạnh lên .

xAI đốt tiền mặt làm tăng rủi ro. Thương vụ trái phiếu về cơ bản đang hậu thuẫn cho xAI, công ty đã báo cáo doanh thu 3,2 tỷ USD trong năm ngoái nhưng lại chịu lỗ hoạt động 6,4 tỷ USD, cho thấy thị trường tín dụng hiện đang bảo lãnh cho một doanh nghiệp đang thâm hụt dòng tiền rất lớn .

Cảnh báo 'Vùng bong bóng' từ các nhà đầu tư hàng đầu

Đợt phát hành trái phiếu đã gây ra những lo ngại rộng rãi hơn về bong bóng thị trường. Giám đốc Đầu tư của Tập đoàn Allianz, Ludovic Subran, cảnh báo rằng việc SpaceX có thể nhanh chóng phát hành 25 tỷ USD trái phiếu ngay sau một IPO kỷ lục — mặc dù có dự trữ tiền mặt dồi dào — là một dấu hiệu cho thấy thị trường vốn toàn cầu đang ở trong "vùng bong bóng". Ông mô tả môi trường này là nơi "không còn thương vụ tồi nào nữa" . Subran nhận định sự thay đổi này là từ "một sự mở rộng lành mạnh sang một sự bùng nổ căng thẳng" .

Các nhà phân tích khác cũng tham gia vào nhóm cảnh báo. Chuyên gia phân tích Keith Snyder của CFRA bày tỏ lo ngại về "sự cấp bách trong việc các công ty đầu tư vốn một cách khôn ngoan" . Các nhà phân tích từ Susquehanna và KeyBanc cảnh báo về các giả định tăng trưởng quá mạnh và khả năng định giá quá cao . Lãi suất bán khống tăng vọt, với Ortex báo cáo sự gia tăng mạnh mẽ trong các đặt cược giảm giá vào cổ phiếu SpaceX .

Tất cả có ý nghĩa gì?

Mức giảm hơn 24% là kết quả của mô hình cổ điển "mua tin đồn, bán tin thật" sau cơn sốt IPO cực độ — kết hợp với một thương vụ mua lại lớn gây pha loãng, một đợt phát hành trái phiếu bất ngờ 25 tỷ USD làm dấy lên lo ngại về đòn bẩy tài chính, và một đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ rộng hơn. Chính việc phát hành trái phiếu đã gây ra một cuộc tranh luận sôi nổi: nhu cầu rất lớn, nhưng việc định giá và sự yếu kém của thị trường thứ cấp cho thấy các nhà đầu tư trái phiếu thận trọng hơn nhiều so với các nhà đầu tư cổ phiếu. Những tiếng nói nổi bật như CIO của Allianz cảnh báo toàn bộ sự kiện này là một triệu chứng của một thị trường quá nóng, giống như bong bóng.

Đối với các nhà đầu tư, câu hỏi then chốt vẫn là liệu doanh thu internet vệ tinh của Starlink và các hợp đồng phóng tên lửa của chính phủ SpaceX có đủ để duy trì các khoản chi tiêu khổng lồ của xAI cho đến khi doanh nghiệp AI này đạt được khả năng tự chủ tài chính hay không . Cổ phiếu, vốn đã giảm khoảng 31% so với đỉnh vào cuối tháng 6, hiện phải đối mặt với một áp lực chưa từng có khác: các đợt hết hạn khóa cổ phiếu theo nhiều giai đoạn có thể giải phóng hàng triệu cổ phiếu nội bộ ra thị trường trong những tháng tới .