Thị trường M&A 2026: 'Cơn sốt' AI đẩy tổng giá trị lên 4 nghìn tỷ USD, nhưng chỉ dành cho những 'đại gia'

Thị trường mua bán và sáp nhập (M&A) toàn cầu đang trên đà đạt tổng giá trị khoảng 4 nghìn tỷ USD trong năm 2026, đánh dấu năm mạnh nhất kể từ năm 2021, theo báo cáo triển vọng giữa năm của PwC . Tuy nhiên, con số ấn tượng này lại che giấu một thực tế phân hóa sâu sắc. PwC mô tả đây là một thị trường 'hình chữ K', nơi sự bùng nổ của các siêu thương vụ (megadeals) — đặc biệt là những thương vụ gắn với hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) tại khu vực châu Mỹ — đang đẩy tổng giá trị lên mức lịch sử, ngay cả khi số lượng thương vụ lại giảm và hầu hết các bên mua ở phân khúc trung bình đang gặp khó khăn .

Siêu thương vụ là động lực chính cho mốc 4 nghìn tỷ USD

Giá trị giao dịch M&A toàn cầu tăng khoảng 13% so với cùng kỳ năm ngoái, với động lực lớn nhất đến từ sự tăng trưởng của các giao dịch trị giá từ 5 tỷ USD trở lên . Các siêu thương vụ này hiện chiếm gần một nửa tổng giá trị giao dịch M&A toàn cầu . PwC dự đoán giá trị từ các giao dịch lớn này sẽ tăng 40% trong năm 2026 nếu đà tăng trưởng hiện tại được duy trì .

Riêng tại Mỹ, 39 siêu thương vụ đã được công bố trong 5 tháng đầu năm 2026, cao hơn hơn 50% so với cùng kỳ năm 2025 . Giá trị M&A tại Mỹ trong giai đoạn này đạt 1,2 nghìn tỷ USD, gần gấp đôi con số 603 tỷ USD của năm ngoái, bất chấp số lượng thương vụ giảm 4% .

Các giao dịch quy mô lớn này tập trung phần lớn vào hạ tầng AI, năng lượng và trung tâm dữ liệu (data center), khi các 'ông lớn' công nghệ và các bên mua chiến lược chạy đua để đảm bảo năng lực tính toán và nguồn tài nguyên năng lượng . PwC lưu ý rằng 1/3 trong số 100 thương vụ M&A doanh nghiệp lớn nhất năm 2025 đã coi AI là động lực chiến lược .

Thị trường hình chữ K: Sự phân nhánh giữa đại gia và phần còn lại

Trong khi các siêu thương vụ thăng hoa, phần còn lại của thị trường đang chịu áp lực. PwC báo cáo rằng giá trị tăng nhưng khối lượng giao dịch lại giảm — một dấu hiệu rõ ràng của thị trường hai tốc độ hay 'hình chữ K' .

• Siêu thương vụ đang làm 'phình to' M&A ở nhiều lĩnh vực. Riêng trong thị trường tiêu dùng, tỷ trọng của các siêu thương vụ đã tăng gấp đôi trong hai năm lên 47% . Xu hướng tương tự cũng diễn ra trong lĩnh vực dịch vụ tài chính, công nghiệp và công nghệ .
• Các nhà giao dịch ở phân khúc trung bình vẫn bị kìm hãm. Dưới ngưỡng siêu thương vụ, nhiều bên mua bị cản trở bởi khoảng cách định giá (valuation gaps), bất ổn địa chính trị và chi phí tài chính .
• Các mục tiêu AI 'thuần chủng' đang cạn kiệt. Sau hai năm của chu kỳ siêu thương vụ AI, các công ty sẵn sàng cho AI để mua lại ngày càng khan hiếm, buộc người mua phải chuyển hướng sang các tài sản hạ tầng .

Tập trung khu vực tại châu Mỹ

Khu vực châu Mỹ là đấu trường chính cho các siêu thương vụ hạ tầng AI và cũng là nơi sự phân nhánh hình chữ K thể hiện rõ nét nhất . Báo cáo triển vọng giữa năm về M&A tại Mỹ của PwC chỉ ra rằng các thương vụ thành công có một điểm chung: chúng 'miễn nhiễm với vĩ mô' (macro-insensitive), có nghĩa là chúng có khả năng chống chịu tốt trước nhiều kịch bản khác nhau về lãi suất, tăng trưởng và thuế quan . PwC cảnh báo rằng những nhà lãnh đạo chờ đợi sự rõ ràng về vĩ mô sẽ thấy ít cơ hội hơn và giá cả cao hơn .

Hoạt động M&A tại Canada tương đối ổn định trong nửa đầu năm 2026, nhưng các nhà giao dịch phải đối mặt với một bối cảnh bất ổn hơn trong nửa cuối năm, với tăng trưởng GDP dự kiến dưới mức tiềm năng (0,9% đến 1,3%) và lạm phát được dự báo ở mức 2,5% đến 3,0% .

Sự dịch chuyển dòng vốn: Đầu tư thiểu số và quan hệ đối tác

PwC lưu ý rằng các hoạt động giao dịch của vốn tư nhân (private capital) đã chuyển hướng sang các thương vụ ít hơn nhưng lớn hơn đáng kể, tập trung vào các thương vụ kiểm soát, lộ trình tạo giá trị rõ ràng và các giao dịch có cấu trúc phức tạp . Khối lượng giao dịch của vốn cổ phần tư nhân (private equity - PE) trong nửa đầu năm 2026 giảm 34%, trong khi quy mô giao dịch trung bình tăng gần bốn lần so với nửa đầu năm 2025 .

Đầu tư thiểu số và quan hệ đối tác đang đóng vai trò ngày càng lớn, đặc biệt khi các mục tiêu AI có thể mua lại trở nên khan hiếm và khi dòng vốn chảy qua các thị trường thứ cấp để giúp khơi thông các đường ống danh mục đầu tư của các công ty . Thị trường thứ cấp ngày càng được sử dụng để tạo ra các kênh thanh khoản cho lượng lớn các công ty trong danh mục đầu tư chưa được bán ra .

Các rủi ro chính kìm hãm nửa dưới của thị trường

Báo cáo triển vọng giữa năm của PwC xác định rõ năm rủi ro đang kìm hãm hoạt động của hầu hết các nhà giao dịch bên ngoài nhóm siêu thương vụ :

• Lãi suất cao kéo dài — Chi phí tài chính vẫn ở mức cao, khiến các giao dịch có đòn bẩy ở phân khúc trung bình khó thực hiện .
• Tăng trưởng kinh tế chậm lại — Tăng trưởng GDP dự kiến sẽ ở dưới mức tiềm năng ở nhiều nền kinh tế lớn .
• Lạm phát dai dẳng — Áp lực lạm phát dai dẳng, trở nên tồi tệ hơn do cuộc khủng hoảng Iran, tiếp tục đè nặng lên niềm tin của người mua và kéo dài thời gian thực hiện giao dịch .
• Bất ổn địa chính trị — Căng thẳng leo thang ở Trung Đông, sự không chắc chắn về thuế quan và rủi ro chính sách thương mại đang khiến các nhà giao dịch thận trọng hơn và khiến một số công ty phải tạm dừng hoặc tái cấu trúc các thương vụ . Ước tính có 30% công ty Mỹ đã tạm dừng hoặc làm lại các thương vụ do sự không chắc chắn về chính sách thương mại .
• Lượng hàng tồn đọng của các quỹ PE — Lượng hàng tồn kho của các công ty trong danh mục đầu tư chưa được bán ra vẫn 'cao một cách ngoan cố', làm giảm khả năng của các công ty PE trong việc hoàn vốn cho các nhà đầu tư hạn chế (limited partners) và bắt đầu các chu kỳ quỹ mới . Các quỹ PE bước vào năm 2026 với kỳ vọng phục hồi, nhưng các cú sốc địa chính trị và sự thay đổi nhanh chóng của AI đã tạo thêm sự không chắc chắn mới, kìm hãm hoạt động thoái vốn .

Kết luận

Thông điệp trọng tâm của PwC là con số 4 nghìn tỷ USD của năm 2026 che giấu một thị trường cực kỳ bất bình đẳng. Các siêu thương vụ — đặc biệt là những thương vụ gắn với hạ tầng AI tại châu Mỹ — đang đẩy tổng giá trị lên mức cao lịch sử, trong khi phần lớn các nhà giao dịch ở phân khúc trung bình vẫn tiếp tục vật lộn dưới sức nặng của các rủi ro vĩ mô và địa chính trị . Thị trường hình chữ K không phải là một chu kỳ tạm thời; nó phản ánh một sự thay đổi mang tính cấu trúc về nơi và cách thức giá trị M&A được tạo ra.