Cuộc đua xây dựng đường ống né eo biển Hormuz của các nước vùng Vịnh

Các quốc gia vùng Vịnh đang gấp rút mở rộng các đường ống hiện có và phát triển các tuyến xuất khẩu qua đường bộ mới để né eo biển Hormuz sau nhiều tháng gián đoạn vận chuyển do xung đột. Lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran ngày 18 tháng 6 năm 2026 dẫn đến việc chính thức mở lại tuyến đường thủy này, nhưng niềm tin vẫn còn mong manh—các chủ tàu thận trọng, thị trường bảo hiểm cần thời gian để tái cân bằng, và các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng đang được đẩy nhanh bất chấp thỏa thuận ngừng bắn .

Lệnh ngừng bắn ngày 18/6 đã chính thức mở lại eo biển Hormuz và cho phép các tàu chở dầu đầu tiên đi qua, nhưng niềm tin của ngành vận tải biển và bảo hiểm sẽ mất nhiều tuần để khôi phục. Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh đang thúc đẩy các dự án mở rộng đường ống trị giá hàng tỷ đô la—nâng cấp Petroline của Saudi Arabia, đường ống Fujairah của UAE đã hoàn thành gần 50%, và các cuộc đàm phán hành lang sơ bộ của Iraq—coi lệnh ngừng bắn như một sự tạm hoãn tạm thời chứ không phải là lý do để dừng lại việc đa dạng hóa các tuyến xuất khẩu dài hạn .

Các dự án đường ống né chính

Saudi Arabia – Đường ống Đông-Tây (Petroline)

Công suất: Đường ống Đông-Tây, còn được gọi là Petroline, dài khoảng 1.200 km (khoảng 750 dặm) xuyên qua Saudi Arabia, nối các mỏ dầu ở tỉnh phía Đông với cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Sau các nâng cấp gần đây, đường ống này có công suất ước tính khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày . Trong cuộc khủng hoảng, nó đã trở thành tuyến xuất khẩu thay thế chính của Saudi Arabia, hoạt động hết công suất với lượng xuất khẩu qua Yanbu đạt khoảng 5 triệu thùng/ngày .

Tình trạng: Đã hoạt động, Petroline là một tài sản quan trọng được xây dựng từ những năm 1980 để đối phó với các gián đoạn trước đây. Tuy nhiên, nó chỉ có thể đáp ứng khoảng hai phần ba khối lượng vận chuyển qua Hormuz thông thường của vương quốc này .

Mở rộng: Saudi Aramco đang tích cực nghiên cứu một đợt nâng cấp công suất lớn để đẩy đường ống vượt quá giới hạn hiện tại, đánh giá việc tăng công suất và mở rộng bến cảng để giải phóng nút thắt xuất khẩu .

UAE – Đường ống Dầu thô Abu Dhabi (ADCOP) / Đường ống Tây-Đông

Công suất: Đường ống Dầu thô Abu Dhabi (ADCOP), còn được gọi là đường ống Habshan-Fujairah, dài 380 km từ các mỏ dầu Habshan đến cảng phía đông Fujairah trên Vịnh Oman, hoàn toàn né được eo biển Hormuz. Công suất hiện tại của nó là khoảng 1,5 triệu thùng/ngày . UAE cũng đã xây dựng 42 triệu thùng kho chứa ngầm tại Fujairah .

Mở rộng mới: Vào tháng 5/2026, Thái tử Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed đã công bố kế hoạch tăng tốc mở rộng sáng kiến Đường ống Tây-Đông để đáp ứng "nhu cầu toàn cầu", nhằm mục tiêu tăng gấp đôi công suất xuất khẩu qua Fujairah vào năm 2027 . Giám đốc điều hành ADNOC, Sultan Al Jaber, xác nhận trong một cuộc phỏng vấn với Hội đồng Đại Tây Dương rằng dự án đã hoàn thành gần 50%, và tuyên bố: "Hiện tại, một phần quá lớn nguồn cung năng lượng toàn cầu đi qua một số điểm nghẽn hạn chế" .

Đường ống sản phẩm tinh chế: UAE cũng đang hoàn thiện đường ống dẫn sản phẩm tinh chế chuyên dụng đầu tiên tới Fujairah, được công bố vào đầu tháng 6/2026. Đường ống trên bộ này sẽ xuất khẩu xăng, dầu diesel và dầu hỏa hàng không, giải quyết các nút thắt xuất khẩu sản phẩm tinh chế do việc đi lại hạn chế trên eo biển .

Iraq – Các dự án đường ống chiến lược Basra–Haditha–Aqaba

Cơ sở hạ tầng hiện có: Đường ống Iraq–Thổ Nhĩ Kỳ (qua Kirkuk–Ceyhan) cung cấp khả năng né tránh hạn chế nhưng thường xuyên bị gián đoạn do các vấn đề chính trị và an ninh .

Đề xuất mới: Các cuộc đàm phán đang tiến triển về một đường ống từ Iraq qua Saudi Arabia và Jordan đến cảng Aqaba trên Biển Đỏ, cũng như một mạng lưới đường ống rộng hơn chạy từ Iraq đến Oman qua các quốc gia vùng Vịnh . Một mạng lưới đường ống chạy từ Iraq đến Oman qua các quốc gia vùng Vịnh để né cả eo biển Hormuz và Bab el Mandeb được ước tính có chi phí lên tới 55 triệu đô la .

Rào cản lớn: Các lựa chọn né tránh của Iraq kém phát triển nhất trong ba nhà sản xuất lớn ở vùng Vịnh. Bất kỳ đường ống mới nào cũng phải đối mặt với những trở ngại đáng kể về chính trị, an ninh và tài chính, và các chuyên gia cảnh báo rằng các kế hoạch của Iraq vẫn còn rất xa so với hiện thực .

Các chiến lược xuất khẩu khác

• Hành lang Iraq–Oman–Vùng Vịnh: Một mạng lưới đường ống đa quốc gia có tính khái niệm sẽ kết nối các mỏ dầu của Iraq với các cảng của Oman trên Biển Ả Rập, né hoàn toàn Hormuz .
• Hành lang Địa Trung Hải: Một số báo cáo chỉ ra rằng các quốc gia vùng Vịnh đang khám phá một tuyến đường bộ nhạy cảm về mặt chính trị tới cảng Haifa của Israel trên Địa Trung Hải, mặc dù điều này phải đối mặt với những rào cản ngoại giao lớn và chưa được xác nhận chính thức .
• Kho nổi và chuyển tải giữa tàu với tàu: Trong thời gian đóng cửa, các biện pháp này được sử dụng như những giải pháp tạm thời mang tính chiến thuật nhưng không được coi là giải pháp chiến lược dài hạn .

Lệnh ngừng bắn ngày 18/6 và niềm tin trong ngắn hạn

Điều gì đã xảy ra vào ngày 18/6:

• Mỹ và Iran đã ký một Bản Ghi nhớ (MoU), và Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố dỡ bỏ phong tỏa hải quân, nói rằng "Hormuz là vùng biển quốc tế. Quá cảnh là tự do" .
• Vào tối ngày 18/6 và ngày 19/6, các tàu chở dầu thô thuộc sở hữu của Saudi Arabia đầu tiên kể từ ngày 28/2 đã đi qua eo biển, chở ước tính 10 triệu thùng dầu trong 24 giờ đầu tiên . Mỹ đã cho phép ít nhất 12 tàu đi qua phong tỏa của mình, theo Phó Tổng thống J.D. Vance .

Niềm tin đang được xây dựng lại một cách chậm rãi:

• Các chủ tàu ở châu Á và châu Âu cho biết có thể mất nhiều tuần để xây dựng lại niềm tin và nối lại hoạt động đi lại bình thường, ngay cả khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực . Việc phục hồi đòi hỏi phải rà phá thủy lôi, bình thường hóa tỷ lệ bảo hiểm và đảm bảo an toàn đi lại bền vững .
• Thị trường bảo hiểm vẫn thận trọng; phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho các chuyến đi qua Hormuz đã giảm sau thỏa thuận nhưng chưa trở lại bình thường, và các công ty bảo hiểm muốn thấy sự đi lại an toàn liên tục trước khi điều chỉnh tỷ lệ .
• Vào ngày 20/6—chỉ hai ngày sau khi mở cửa trở lại—Iran được cho là đã thông báo đóng cửa eo biển một lần nữa, cảnh báo các tàu thuyền tránh xa tuyến đường này. Mỹ đã phủ nhận việc đóng cửa và khẳng định tuyến đường thủy vẫn có thể tiếp cận được . Tín hiệu mâu thuẫn này nhấn mạnh sự mong manh của thỏa thuận ngừng bắn.

Các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng dài hạn vẫn tiếp tục:

• Các chuyên gia nhất trí rằng ngay cả với lệnh ngừng bắn, các quốc gia vùng Vịnh không thể hoàn toàn dựa vào Hormuz vẫn mở, và mệnh lệnh chiến lược để xây dựng năng lực né tránh hiện đã ăn sâu vào chính sách năng lượng quốc gia . Badr Jafar, đặc phái viên của UAE về kinh doanh và từ thiện, đã viết trên tờ Financial Times rằng các quốc gia vùng Vịnh sẽ không bao giờ "quay trở lại tư thế phụ thuộc chiến lược vào một eo biển hẹp do một nước láng giềng khó đoán kiểm soát" .
• Việc UAE tăng tốc mở rộng đường ống và việc Saudi Arabia nghiên cứu nâng cấp Petroline đã chứng minh rằng đà đầu tư không hề chậm lại bất chấp lệnh ngừng bắn .
• Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng các đường ống mới rất tốn kém, mất nhiều năm để hoàn thành và tốt nhất chỉ có thể làm giảm—chứ không loại bỏ—sự phụ thuộc vào Hormuz. Eo biển này xử lý khoảng 20 triệu thùng dầu và khí đốt mỗi ngày, khoảng một phần năm mức tiêu thụ toàn cầu, và các tuyến đường bộ không thể sánh được với năng lực vận chuyển hàng hải .

Kết luận: Lệnh ngừng bắn ngày 18/6 đã chính thức mở lại eo biển Hormuz và cho phép các tàu chở dầu đầu tiên đi qua, nhưng niềm tin của ngành vận tải biển và bảo hiểm sẽ mất nhiều tuần để khôi phục. Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh đang thúc đẩy các dự án mở rộng đường ống trị giá hàng tỷ đô la—nâng cấp Petroline của Saudi Arabia, đường ống Fujairah của UAE đã hoàn thành gần 50%, và các cuộc đàm phán hành lang sơ bộ của Iraq—coi lệnh ngừng bắn như một sự tạm hoãn tạm thời chứ không phải là lý do để dừng lại việc đa dạng hóa các tuyến xuất khẩu dài hạn.