Bài toán 700.000 nhân viên giao hàng của JD.com: Lời hứa giữ việc của Lưu Cường Đông và cảnh báo robot thay thế

Chỉ trong vòng ba tuần của năm 2026, người sáng lập JD.com là Lưu Cường Đông (Liu Qiangdong) đã đưa ra hai tuyên bố, khi kết hợp lại, cho thấy sự giằng xé nội tâm của một trong những nhà tuyển dụng tư nhân lớn nhất Trung Quốc: một lời hứa bảo vệ mọi công việc khỏi tự động hóa, và tiếp đó là một cảnh báo rằng robot sẽ thay thế gần như mọi nhân viên giao hàng. JD.com đang đặt cược vào một kế hoạch đào tạo lại đầy tham vọng — nhưng khoảng cách giữa lời cam kết vào tháng Năm và cảnh báo vào tháng Sáu cho thấy quá trình chuyển đổi này khó khăn đến mức nào.

Cảnh báo tháng 6/2026 của Lưu Cường Đông: Robot sẽ thay thế 700.000 nhân viên giao hàng

Tại Diễn đàn CEO APEC Trung Quốc 2026 vào ngày 21 tháng 6, Lưu Cường Đông đã tuyên bố thẳng thừng rằng robot cuối cùng sẽ đảm nhận tất cả công việc đóng gói, phân loại và giao hàng hiện do khoảng 700.000 nhân viên tuyến đầu của JD.com thực hiện . Ông nói rằng nhân viên giao hàng "sẽ không còn cần thiết trong tương lai" và quá trình chuyển đổi sang tự động hóa hoàn toàn là điều không thể tránh khỏi . Các báo cáo mô tả rộng rãi đây là sự thừa nhận rõ ràng rằng mô hình hậu cần thâm dụng lao động của công ty có thời hạn sử dụng hạn chế.

Sự tương phản rõ rệt với cam kết tháng 5/2026

Chỉ ba tuần trước đó, vào ngày 27–28 tháng 5 năm 2026, Lưu Cường Đông đã có một bài phát biểu nội bộ, trong đó ông thề sẽ bảo vệ tất cả 900.000 nhân viên JD.com khỏi mất việc vì AI và robot . Ông nói JD.com sẽ "làm mọi cách có thể" để bảo vệ việc làm, rằng sẽ không một nhân viên tuyến đầu nào bị sa thải vì tự động hóa, và việc đào tạo lại sẽ đảm bảo mọi người giữ được vai trò của mình .

Sự mâu thuẫn rất rõ ràng: cam kết tháng Năm hứa hẹn an toàn việc làm trong các vai trò hiện tại, trong khi tuyên bố tháng Sáu thừa nhận rằng chính những vai trò đó sẽ bị loại bỏ. Các phương tiện truyền thông như The Next Web đã ghi nhận sự căng thẳng này, gọi lời hứa tháng Năm là "một lời hứa gây ấn tượng mạnh" nhưng lại mâu thuẫn với tầm nhìn "kỷ nguyên không người lái" của chính Lưu .

Cam kết tháng 5/2026 vs. Cảnh báo tháng 6/2026

• "Không một nhân viên tuyến đầu nào bị sa thải vì robot" vs. "Nhân viên giao hàng sẽ không còn cần thiết… robot sẽ thay thế tất cả"
• Thề bảo vệ 900.000 việc làm vs. Dự báo khoảng 700.000 vị trí giao hàng sẽ biến mất
• Ngụ ý rằng nhân viên hiện tại vẫn ở trong các vai trò tương tự vs. Ngụ ý rằng toàn bộ các hạng mục công việc bị loại bỏ, và nhân viên được đào tạo lại thành các vai trò kỹ thuật mới

'Project Nirvana' — Giải pháp đào tạo lại

Cũng tại diễn đàn APEC ngày 21 tháng 6, Lưu Cường Đông đã công khai tiết lộ "Kế hoạch Nirvana" nội bộ của JD.com (còn được gọi là "Dự án Phượng Hoàng" trong một số báo cáo trước đó) .

Chi tiết chính của sáng kiến:

• Quy mô: Nhằm đào tạo lại tất cả ~700.000 nhân viên giao hàng và công nhân cổ xanh .
• Hợp tác trường học: JD.com đã ký thỏa thuận với 120–124 cơ sở giáo dục trên toàn quốc để gửi công nhân trở lại lớp học theo từng đợt .
• Trọng tâm kỹ năng: Công nhân sẽ được đào tạo về bảo trì robot, bảo dưỡng thiết bị tự động và sửa chữa kỹ thuật — về cơ bản là đào tạo lại nhân viên giao hàng thành kỹ thuật viên robot .
• Cơ sở hạ tầng đào tạo: Công ty đã thành lập hơn 80 trung tâm đào tạo (hay "robobase") trên khắp Trung Quốc để nâng cao tay nghề thực hành .
• Điều kiện không sa thải: Lưu đi kèm kế hoạch đào tạo lại với cam kết rằng JD.com sẽ không sa thải bất kỳ công nhân nào; thay vào đó, những người bị robot thay thế sẽ chuyển sang các vai trò kỹ thuật mới được tạo ra .

Quy mô đầu tư robot và chiến lược 'trí tuệ vật lý' của JD

Chi tiêu R&D AI: Đầu tư R&D liên quan đến AI của JD.com trong năm 2026 sẽ tăng hơn 200% so với cùng kỳ năm trước, đưa công ty vào hàng ngũ hàng đầu trong ngành . Trọng tâm bao gồm triển khai mô hình lớn AI và trí tuệ nhân tạo vật lý (embodied intelligence).

Ma trận robot 'Wolf Pack': Tại Triển lãm Công nghiệp Thông minh Thế giới 2026 (tháng 6/2026, Thiên Tân), JD.com đã ra mắt bộ robot toàn diện "Wolf Pack" bao gồm máy bay không người lái trên không, xe giao hàng mặt đất và tự động hóa kho bãi . Dòng sản phẩm bao gồm xe giao hàng thông minh thế hệ thứ sáu Dúláng (Sói Đơn độc) . Công ty cũng giới thiệu chiến lược "Robot Industry Service Panorama" để đẩy nhanh việc triển khai robot trong lĩnh vực hậu cần .

Đẩy mạnh trí tuệ vật lý: Trong năm qua, JD.com đã tăng tốc đầu tư vào trí tuệ nhân tạo vật lý — robot có khả năng AI vật lý. Chỉ trong ba tháng trước tháng 8 năm 2025, JD.com đã hoàn thành sáu khoản đầu tư vào các công ty khởi nghiệp về trí tuệ vật lý, bao gồm các lĩnh vực cảm biến, bàn tay khéo léo và robot hình người . Tại Hội nghị Robot Thế giới 2025, JD.com xuất hiện với tư cách là "Đối tác Chiến lược Toàn cầu Độc quyền" .

Quy mô thương mại: Về phía JD Retail, doanh số tích lũy của các thương hiệu robot được hỗ trợ thông qua nền tảng JD đã vượt quá 10 tỷ RMB (~1,4 tỷ USD) trong năm 2026 . Công ty đặt mục tiêu xây dựng một hệ thống dịch vụ liên kết hoàn chỉnh bao gồm cho thuê, hậu cần, bảo trì, bảo hiểm, tái chế và phát triển tùy chỉnh cho robot có trí tuệ vật lý, nhắm đến việc triển khai thương mại và hộ gia đình quy mô lớn .

Bối cảnh chính sách rộng hơn của Trung Quốc về tự động hóa và việc làm

Sự thay đổi thái độ của Lưu diễn ra trong một môi trường chính sách nhạy cảm ở Bắc Kinh:

• Phán quyết của tòa án về thay thế bằng AI: Vào tháng 5/2026, một tòa án Trung Quốc đã ra phán quyết rằng một công ty công nghệ không thể sa thải một công nhân chỉ để thay thế vai trò đó bằng AI, cho thấy sự giám sát tư pháp đối với việc sa thải do tự động hóa .
• Tín hiệu từ chính phủ: Bắc Kinh đang gửi tín hiệu tới các công ty công nghệ lớn rằng việc cắt giảm lực lượng lao động do AI thúc đẩy là không thể chấp nhận được về mặt chính trị và các nhà tuyển dụng lớn phải thể hiện trách nhiệm xã hội .
• Áp lực việc làm: Trung Quốc phải đối mặt với những thách thức việc làm cơ cấu với lực lượng lao động cổ xanh lớn trong lĩnh vực hậu cần, sản xuất và dịch vụ. Riêng JD.com đã sử dụng khoảng 900.000 người, khiến nó trở thành một trong những nhà tuyển dụng tư nhân lớn nhất cả nước . Việc tự động hóa toàn bộ lực lượng lao động như vậy mà không có mạng lưới an sinh xã hội có thể gây bất ổn cho thị trường lao động địa phương.
• Căng thẳng chính sách: Chính phủ trung ương đồng thời thúc đẩy vai trò lãnh đạo AI và "lực lượng sản xuất mới chất lượng cao" (bao gồm robot và trí tuệ nhân tạo vật lý) như những ưu tiên quốc gia, đồng thời cũng yêu cầu ổn định xã hội và toàn dụng lao động. Cách tiếp cận của JD.com — tự động hóa mạnh mẽ trong khi công khai cam kết không sa thải — phản ánh sự căng thẳng này và có khả năng được định hình bởi áp lực trực tiếp hoặc gián tiếp từ chính phủ đối với các công ty công nghệ lớn .