Ngày 11/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội rằng Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng, với hiệu lực ngay lập tức. Ông khẳng định “cả hai bên đã đồng ý” và kêu gọi họ không phá vỡ thỏa thuận, nhưng không công bố điều khoản hay giải thích thêm về cách hai bên đạt được đồng thuận.
19
14
Tuyên bố khiến Kyiv bất ngờ: Tổng thống Volodymyr Zelenskyy nói ông vẫn chờ biết chi tiết. Moscow không xác nhận có thỏa thuận; đến ngày 13/10, Điện Kremlin chỉ cho biết các cuộc tiếp xúc về vấn đề này vẫn tiếp diễn.
1
20
Các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn
Sau tuyên bố của Trump, Ukraine cáo buộc Nga tiếp tục đánh vào hạ tầng năng lượng. Zelenskyy nói một nhà máy nhiệt điện ở Kharkiv bị tấn công, đồng thời cho biết ít nhất sáu mục tiêu năng lượng trên khắp Ukraine bị tập kích.
17 Một báo cáo dẫn lời ông cho biết 33 người bị thương.
Zelenskyy gọi các đòn đánh tiếp diễn là “câu trả lời của Putin” với Trump và kêu gọi Washington bảo đảm Moscow tuân thủ bất kỳ thỏa thuận nào.
11
17 Những thông tin được dẫn trong các nguồn này không xác nhận cụ thể tình trạng mất điện hay việc phân phối điện theo định mức.
Về phía Ukraine, Zelenskyy nói Kyiv sẽ dừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga nếu Moscow ngừng đánh vào hạ tầng năng lượng Ukraine. Đây là đề nghị kiềm chế có điều kiện; các nguồn được dẫn không xác nhận rằng Ukraine đã thực sự tạm dừng các đòn đánh.
1
4
“Nhà máy lọc dầu đổi nhà máy lọc dầu” gây tranh cãi
Trong khi tuyên bố của Trump nghe như bao trùm toàn bộ hạ tầng năng lượng, một quan chức Nhà Trắng được truyền thông dẫn lời cho biết đề xuất có thể chỉ giới hạn ở các nhà máy lọc dầu — theo cách gọi “nhà máy lọc dầu đổi nhà máy lọc dầu”.
Cách tiếp cận hẹp này khiến Kyiv lo ngại lưới điện và các nhà máy nhiệt điện của Ukraine không được bảo vệ. Ukraine chỉ còn một nhà máy lọc dầu, vốn đã bị hư hại nặng, trong khi Nga có mạng lưới lọc dầu lớn hơn nhiều.
18 Do đó, Kyiv muốn mọi thỏa thuận bao gồm cả việc bảo vệ hệ thống điện, chứ không chỉ các cơ sở lọc dầu.
18
Phản ứng của châu Âu cũng thận trọng. Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU, Kaja Kallas, nói khối hoan nghênh lệnh ngừng bắn “khi nó được thực thi” và cho biết chưa thấy bằng chứng Nga sẽ tuân thủ.
21 EU đồng thời thông qua gần 1.600 mục trừng phạt mới nhằm vào Nga, theo một bản tin về quyết định của khối. Một báo cáo khác ghi nhận Tổng thống Pháp Emmanuel Macron bày tỏ hoài nghi về việc Nga có thực sự chấp nhận ngừng bắn hay không.
Diesel, sức ép lên Kyiv và tiền lệ tháng 9
Tuyên bố về ngừng bắn xuất hiện trong bối cảnh Trump thúc giục Ukraine ngừng đánh vào các cơ sở dầu mỏ Nga, đồng thời tìm cách hạ giá diesel tại Mỹ. Ông quy việc Ukraine tấn công nhà máy lọc dầu Nga là một yếu tố làm giá nhiên liệu tăng.
1
3
Trước đó, Trump công bố thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc Nga cung cấp diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu: hơn 300.000 tấn ngay lập tức, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và một triệu tấn sau đó. Ông cũng nêu thêm một đợt cung ứng lớn hơn, tùy tình trạng các nhà máy lọc dầu của Nga.
2
5 Chính quyền Mỹ đã nới một số hạn chế đối với xuất khẩu diesel Nga theo giấy phép của Bộ Tài chính, theo BBC.
5
Một số bản tin cho biết Washington cảnh báo có thể đình chỉ chia sẻ tình báo và việc mua vũ khí Mỹ cho Ukraine nếu Kyiv không dừng các đòn đánh vào nhà máy lọc dầu Nga. Trong đó, PURL là cơ chế để các nước đồng minh tài trợ mua vũ khí Mỹ cho Ukraine; các nguồn được dẫn mô tả nguy cơ liên quan đến kênh này là một phần của sức ép lên Kyiv.
23
Đây không phải lần đầu Trump tuyên bố hai bên đã đồng ý ngừng đánh vào các mục tiêu năng lượng. Sau tuyên bố tương tự ngày 14/9, Nga đánh vào các trạm xăng ở Kyiv, còn Ukraine tấn công một nhà máy lọc dầu Nga vào ngày hôm sau. Tiền lệ đó giúp lý giải vì sao Zelenskyy yêu cầu Washington không chỉ công bố thỏa thuận mà còn phải gây sức ép để Moscow thực hiện.
17