Wikipedia giảm 8% lượt xem, giữa lúc AI thay đổi cách chúng ta tìm thông tin

Lượt xem trang Wikipedia từ người dùng thật giảm khoảng 8% so với cùng kỳ trong giai đoạn Wikimedia xem xét. CEO Wikimedia Foundation Bernadette Meehan cho rằng một phần bối cảnh là cách mọi người tìm thông tin đang thay đổi: công cụ AI và phần tóm tắt trên công cụ tìm kiếm có thể trả lời ngay, khiến người đọc không cần nhấp vào bách khoa toàn thư. Wikimedia cũng nhắc đến mạng xã hội, vì vậy con số này không chứng minh AI là nguyên nhân duy nhất gây sụt giảm. 19

Vì sao lượng truy cập Wikipedia giảm?

Wikimedia nhận thấy mức giảm sau khi cập nhật cách nhận diện lưu lượng truy cập tự động. Phân tích cho thấy một phần lượng truy cập tăng bất thường trước đó đến từ bot được thiết kế để né hệ thống phát hiện; khi tách lưu lượng người thật khỏi bot, lượt xem của người dùng thật thấp hơn khoảng 8% so với cùng kỳ năm trước. 914

Theo Wikimedia, người dùng ngày càng tìm thông tin qua AI tạo sinh và mạng xã hội, trong khi công cụ tìm kiếm có thể đưa ra câu trả lời trực tiếp — đôi khi dựa trên nội dung Wikipedia — thay vì dẫn người đọc đến trang gốc. Mức giảm 8% đo lượng xem trang, chứ không phân định mỗi xu hướng đóng góp bao nhiêu. 9

Điều này cũng có nghĩa là chưa thể kết luận AI tạo sinh một mình gây ra mức giảm đó. Meehan xem tác động của AI đến cách người dùng tìm thông tin là mối quan ngại, nhưng các thông tin được công bố chưa xác định tỷ lệ sụt giảm cụ thể do AI. 19

Wikipedia cung cấp dữ liệu cho AI, nhưng người dùng có thể không ghé trang

Wikipedia đứng trước một nghịch lý trong kỷ nguyên AI: nội dung do con người biên soạn có ích cho các hệ thống AI, nhưng những câu trả lời do AI tạo ra cũng có thể giúp người dùng tiếp cận thông tin mà không vào Wikipedia. Wikimedia cho biết việc các tổ chức truy cập dữ liệu ở quy mô lớn còn có thể làm tăng chi phí hạ tầng. 117

Để phục vụ nhu cầu đó, Wikimedia có Wikimedia Enterprise — dịch vụ trả phí cung cấp quyền truy cập dữ liệu ổn định với khối lượng lớn cho khách hàng thương mại. Theo Axios, khoản thanh toán từ các khách hàng Enterprise đã công khai chiếm 10% chi phí vận hành của Wikimedia Foundation. Đây là hình thức truy cập dành cho tổ chức sử dụng dữ liệu ở quy mô lớn, không phải phí đối với người đọc Wikipedia thông thường. 1

Lượt xem giảm có thể tạo thêm áp lực lên quyên góp và tình nguyện

Ít người ghé trang hơn đồng nghĩa với ít cơ hội hơn để họ bắt gặp lời kêu gọi quyên góp hoặc tìm hiểu cách tham gia biên tập. Đây là một rủi ro đáng lưu ý đối với tổ chức phi lợi nhuận có nguồn thu chính bao gồm đóng góp từ công chúng và dựa vào công sức của các biên tập viên tình nguyện. Tuy nhiên, mức giảm 8% được nêu là số liệu lượt xem trang, không phải bằng chứng cho thấy tiền quyên góp hay số tình nguyện viên mới cũng giảm tương ứng. 217

Câu hỏi dài hạn là làm sao duy trì hệ sinh thái tạo ra tri thức khi sản phẩm AI sử dụng thông tin có nguồn gốc từ Wikipedia nhưng có thể đưa người dùng đến câu trả lời mà không dẫn họ về nguồn. Theo Axios, Meehan cho rằng những doanh nghiệp hưởng lợi từ việc truy cập dữ liệu ở quy mô lớn nên góp phần hỗ trợ nguồn tri thức đó. 1

Meehan muốn AI hỗ trợ biên tập viên, không thay con người

Meehan ủng hộ cách tiếp cận đặt con người ở vị trí trung tâm: AI có thể hỗ trợ biên tập viên, nhưng con người vẫn giữ vai trò chính trong việc tạo lập và duy trì tri thức đáng tin cậy. Trong cuộc phỏng vấn với Wikimedia Signpost, bà cũng nêu lo ngại rằng nội dung do máy tạo có thể làm tin sai lệch lan nhanh hơn, gây rủi ro an ninh và bào mòn lòng tin. 6

Cách tiếp cận này phân biệt việc dùng AI để hỗ trợ với việc giao trách nhiệm biên tập cho máy. Giá trị của Wikipedia không chỉ nằm ở chỗ nội dung có thể được hệ thống AI sử dụng, mà còn ở việc con người có thể kiểm tra, cải thiện và tuyển chọn nội dung ấy. 615