El Niño 2026–27: Những tuyến thương mại và mặt hàng xuất khẩu dễ tổn thương

Một đợt El Niño rất mạnh có thể gây ra hai dạng rủi ro trái chiều đối với thương mại Mỹ Latinh: hạn hán làm thiếu nước cho nông nghiệp, thủy điện và vận tải; còn mưa lớn có thể gây ngập lụt, phá hỏng mùa màng, đường sá và các hạ tầng khác. Dự báo cho thấy hiện tượng này có thể rất mạnh, nhưng chưa thể khẳng định một quốc gia hay mặt hàng xuất khẩu cụ thể sẽ chịu thiệt hại đến mức nào.

Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) dự báo xác suất xảy ra El Niño rất mạnh trong mùa thu và mùa đông ở Bắc bán cầu năm 2026–27 là trên 90%. Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) nhận định hiện tượng này sẽ tiếp tục mạnh lên, đạt đỉnh vào khoảng cuối năm 2026 và kéo dài đến tháng 2/2027.

Rủi ro khác nhau theo từng khu vực

El Niño không mang đến cùng một kiểu thời tiết ở mọi nơi. Nguy cơ hạn hán nổi bật ở Trung Mỹ và một số vùng phía bắc Nam Mỹ; trong khi mưa nhiều, lũ lụt là mối lo tại một số khu vực ven Thái Bình Dương và Brazil. Vì vậy, nơi này có thể đối mặt với mất mùa hoặc thiếu nước, còn nơi khác phải xử lý ruộng đồng ngập úng, đường sá hư hỏng và vận tải gián đoạn. 1312

Đợt El Niño 2023–24 cho thấy rõ sự tương phản này. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) ghi nhận hạn hán kéo dài và thiếu nước tại Hành lang Khô Trung Mỹ, Bolivia và Colombia, trong khi mưa lớn gây ngập lụt ở các vùng ven biển Ecuador, Peru và khu vực nội địa Bolivia. Rủi ro mất mùa góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực và khó khăn kinh tế. 16

Tuyến vận tải có thể trở thành điểm nghẽn

Mực nước thấp có thể hạn chế tàu thuyền qua Kênh đào Panama, một tuyến đường quan trọng của vận tải quốc tế. Trong đợt hạn hán năm 2023, mực nước thấp đã khiến hoạt động tàu thuyền qua kênh bị hạn chế; hạn hán cũng làm mực nước sông Negro ở lưu vực Amazon giảm mạnh, gây gián đoạn vận tải gần Manaus. 11

Lũ lụt gây ra kiểu gián đoạn khác. Mưa lớn và sạt lở có thể làm hư hại hạ tầng giao thông, cắt đường đến nông trại, mỏ và cảng, nhất là tại những khu vực dễ tổn thương ở Peru và Ecuador. Xuất khẩu có thể bị chậm trễ ngay cả khi sản lượng tại nơi sản xuất không bị mất. 46

Nông sản và thủy sản chịu những sức ép riêng

Nông nghiệp Trung Mỹ dễ bị ảnh hưởng bởi hạn hán và thiếu nước; cà phê và ngô là những mặt hàng xuất khẩu được xác định có rủi ro. Colombia và Bolivia cũng từng chịu tác động của hạn hán đối với nông nghiệp trong năm 2023. 116

Ở Peru và Ecuador, lũ lụt có thể làm hư hại mùa màng và hạ tầng; nước biển ven bờ ấm lên cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động đánh bắt. Chuỗi cung ứng cá cơm và đồng của Peru nằm trong nhóm cần theo dõi. Những rủi ro xuất khẩu rộng hơn trong khu vực còn bao gồm cá hồi Chile và đậu tương ở vùng Southern Cone. Đây là các lĩnh vực cần chú ý, không phải dự báo chắc chắn rằng sản lượng sẽ giảm. 1312

Triển vọng ngũ cốc không đồng nhất. Điều kiện thời tiết có thể khác nhau giữa các vùng trồng trọt ở Brazil và Argentina: mưa có thể có lợi cho một số nơi, trong khi nơi khác phải đối mặt với hạn hán hoặc mưa quá mức. Vì vậy, không nên mặc định đậu tương hay ngô sẽ chịu cùng một tác động trên toàn khu vực. 257

Khai khoáng và năng lượng phụ thuộc vào nước, hạ tầng ổn định

Khai khoáng, thủy sản, năng lượng và vận tải đều có thể chịu ảnh hưởng của El Niño, nhưng mức độ rủi ro tùy thuộc vào địa điểm và hoạt động cụ thể. 6 Với ngành mỏ, thiếu nước, gián đoạn điện hoặc hạ tầng vận chuyển hư hại là những con đường có thể khiến sản xuất và giao hàng gặp trở ngại; các nguồn hiện có không xác nhận nguy cơ đóng cửa một mỏ cụ thể. Đồng của Peru và Chile là những chuỗi cung ứng quan trọng cần theo dõi. 3

Hạn hán cũng có thể gây áp lực lên hệ thống điện phụ thuộc vào thủy điện. Trong đợt El Niño 2023–24, Ecuador gặp vấn đề về nguồn cung điện khi hạn hán làm giảm lượng nước sẵn có. Ngược lại, lũ lụt có thể gây rủi ro cho hạ tầng điện và giao thông. Đây là những điểm dễ tổn thương cần chuẩn bị ứng phó, không phải dự báo chắc chắn về tình trạng mất điện cụ thể. 146

Chuẩn bị và phục hồi có thể quyết định mức độ thiệt hại

Mức độ phơi nhiễm trước thiên tai chỉ là một phần của rủi ro. Theo một đánh giá về rủi ro chuỗi cung ứng trong khu vực, năng lực quản trị ảnh hưởng đến việc thực thi quy định an toàn, đầu tư vào hạ tầng có khả năng chống chịu và hỗ trợ cộng đồng bị ảnh hưởng. 17

Tác động của El Niño 2023–24 cho thấy vì sao chuẩn bị lại quan trọng: hạn hán và lũ lụt có thể đồng thời đe dọa mùa màng, nguồn nước, vận tải biển và sinh kế. 16 Kế hoạch phục hồi cũng có thể giúp giảm rủi ro về sau. Hướng dẫn của Ngân hàng Thế giới khuyến nghị tận dụng quá trình tái thiết để nâng cấp hạ tầng và tăng khả năng chống chịu, thay vì chỉ khôi phục công trình bị hư hại về trạng thái cũ. 18

Với doanh nghiệp và cơ quan công quyền, các ưu tiên thực tế gồm theo dõi mực nước trên những tuyến vận tải trọng yếu, xác định phương án vận chuyển và nguồn cung thay thế, rà soát mức độ phụ thuộc vào nước và điện, đồng thời lên kế hoạch ứng phó cả hạn hán lẫn lũ lụt. Rủi ro nào trội hơn sẽ tùy vào từng địa điểm và diễn biến thực tế của hiện tượng, chứ không chỉ phụ thuộc vào mức độ mạnh trong dự báo.