Norellraptor barsboldi: hóa thạch bốn cánh gợi mở điều gì về tiến hóa của khả năng bay?

Norellraptor barsboldi là một loài khủng long microraptorine nhỏ, có lông vũ, được biết đến qua hóa thạch gần như hoàn chỉnh tìm thấy gần Lamadong, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc. Cấu tạo với lông dài ở cả chi trước lẫn chi sau bổ sung manh mối cho thấy nhóm microraptorine và dòng tiến hóa dẫn tới chim hiện đại có thể đã phát triển các đặc điểm liên quan đến bay theo những con đường khác nhau. Tuy vậy, riêng hóa thạch này chưa thể cho biết chính xác con vật di chuyển trong không trung ra sao. 81011

Hóa thạch gần như nguyên vẹn từ Liêu Ninh

Một nông dân tìm thấy mẫu hóa thạch gần Lamadong. Năm 2023, mẫu vật được tặng cho một bảo tàng thuộc Đại học Địa chất Hà Bắc để các nhà nghiên cứu khảo sát. Bộ xương dài khoảng 57 cm, còn lưu lại nhiều phần của cơ thể cùng dấu in lông vũ. Nhóm nghiên cứu đối chiếu đặc điểm giải phẫu với các loài khủng long họ hàng để nhận diện đây là loài mới và xác định vị trí của nó trên cây tiến hóa. 811

Hóa thạch nằm trong hệ tầng Cửu Phật Đường, thuộc các lớp đá kỷ Phấn trắng sớm ở Liêu Ninh. Một số tường thuật đưa ra khoảng tuổi địa chất khá rộng, khoảng 100–145 triệu năm; nguồn khác mô tả các lớp đá chứa hóa thạch có niên đại khoảng 120 triệu năm. Đây là ước tính về tuổi của lớp đá, không phải mốc thời gian chính xác cho cá thể khủng long này. 81113

Lông vũ, cánh và xương cho biết điều gì?

Giống các loài microraptorine khác, Norellraptor có lông dài ở cả chi trước và chi sau, tạo nên dáng vẻ “bốn cánh” khác với cấu tạo hai cánh của chim hiện đại. Dấu in lông trên hóa thạch giúp xác nhận cách sắp xếp này, dù tình trạng bảo tồn không cho phép tái dựng đầy đủ toàn bộ bộ lông. 1011

Chiếc đuôi dài có lông, cùng răng và móng vuốt của một loài săn mồi, cho thấy đây là khủng long nhỏ mang cả đặc điểm thích nghi với hoạt động trên không lẫn những nét của động vật săn mồi. Các đặc điểm ấy giúp hình thành giả thuyết về cách nó di chuyển, nhưng chưa đủ để kết luận Norellraptor có thể chủ động vỗ cánh bay liên tục hay không. 1113

Cấu trúc xương còn cung cấp manh mối về quá trình phát triển. Theo các báo cáo, dựa trên việc khảo sát xương, cá thể này khoảng ba tuổi khi chết. Ước tính đó giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu sự tăng trưởng, nhưng một mẫu vật riêng lẻ không thể cho biết toàn bộ quá trình phát triển của cả loài. 47

Vì sao hóa thạch này quan trọng với nghiên cứu tiến hóa của khả năng bay?

Các nhà nghiên cứu so sánh những thay đổi giải phẫu trên nhánh microraptorine với các thay đổi ở dòng tiến hóa của chim. Phân tích cho thấy khoảng 30% trong số 194 thay đổi được xác định ở microraptorine cũng xuất hiện trong dòng chim, nhưng những đặc điểm chung ấy hình thành theo trình tự khác nhau. 10

Kết quả này ủng hộ cách nhìn tiến hóa theo dạng phân nhánh: những đặc điểm liên quan đến bay có thể hình thành độc lập ở các nhóm gần gũi nhưng khác nhau, thay vì được thừa hưởng trọn vẹn từ một tổ tiên biết bay duy nhất. Bằng chứng tập trung vào cách các đặc điểm được tập hợp qua từng dòng tiến hóa; nó không xác định chính xác khả năng bay của riêng Norellraptor. 81011