Châu Âu đối mặt rủi ro thiếu diesel: Vì sao nguồn cung khó xoay xở?

Cảnh báo của Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol không đồng nghĩa với dự báo rằng châu Âu chắc chắn sẽ cạn diesel trong mùa đông này. Vấn đề là khu vực này khó nhanh chóng thay thế lượng nhiên liệu bị hụt: châu Âu phụ thuộc nhiều vào hàng nhập khẩu, trong khi xung đột làm gián đoạn các nguồn cung lớn, tồn kho đang thấp và các nhà máy lọc dầu khó tăng sản lượng đủ nhanh. Sự kết hợp đó làm tăng rủi ro giá tiếp tục vọt lên hoặc xuất hiện thiếu hụt cục bộ. 829

Nguồn cung bị siết từ nhiều phía

Xung đột ở Trung Đông đã làm gián đoạn hoạt động lọc dầu và xuất khẩu. Trong khi đó, các cuộc tấn công của Ukraine khiến sản lượng tại một số nhà máy lọc dầu Nga giảm, còn Nga hạn chế xuất khẩu diesel. Khi lượng dự trữ vốn đã thấp, thị trường có ít “đệm” hơn để hấp thụ cú sốc nguồn cung; giá diesel ở châu Âu và Mỹ đã lên mức kỷ lục. 915

Khả năng tăng sản lượng cũng có giới hạn: các nhà máy lọc dầu không thể dễ dàng bù đắp lượng hàng thiếu hụt. Vì phụ thuộc nhập khẩu, người mua ở châu Âu phải cạnh tranh để giành những chuyến hàng ít ỏi hơn. Mỹ cung cấp khoảng một nửa lượng diesel nhập khẩu bằng đường biển của châu Âu trong tháng 8, khiến tuyến cung ứng này đặc biệt quan trọng nếu các nhà xuất khẩu khác khó tăng hàng. 814

Xả kho dự trữ có thể giúp gì?

Birol cho biết các nước thành viên IEA có thể thảo luận về việc xả thêm dầu dự trữ khẩn cấp nếu cần; điều đó không có nghĩa một đợt xả mới đã được thống nhất. 13

Nếu đưa diesel từ kho dự trữ ra thị trường, biện pháp này có thể giúp giảm áp lực thiếu hàng trước mắt. Còn xả dầu thô sẽ ít giải quyết nhanh hơn nếu nút thắt nằm ở công suất lọc dầu: dầu thô vẫn cần được chế biến thành diesel. Dù chọn cách nào, dự trữ chỉ giúp thị trường có thêm thời gian, chứ không khôi phục ngay sản lượng đã bị gián đoạn. 1314

Biện pháp trong nước có tác dụng nhưng không thay thế nguồn cung

Serbia đã quyết định đưa khoảng 5.000 tấn diesel từ kho dự trữ nhà nước ra thị trường và gia hạn hạn chế xuất khẩu nhiên liệu, ưu tiên nguồn cung trong nước. Ở Italy, Enilive thuộc tập đoàn Eni thông báo áp giá trần bán lẻ nhiên liệu trong thời gian tạm thời. Những biện pháp như vậy có thể giảm bớt áp lực cho người tiêu dùng tại từng nước, nhưng không bổ sung được nhiều diesel cho toàn thị trường châu Âu. 458

Nếu Mỹ cấm xuất khẩu, châu Âu có thể chịu thêm sức ép

Một lệnh cấm xuất khẩu diesel của Mỹ trong 90 ngày, nếu được áp dụng, có thể cắt bớt một nguồn cung lớn của châu Âu và đẩy giá tại các thị trường bên ngoài Mỹ lên cao hơn. Tuy nhiên, đây vẫn là đề xuất được đưa tin, chưa phải chính sách đã ban hành. Nhà Trắng phủ nhận kế hoạch được báo cáo, còn Bộ trưởng Năng lượng Mỹ cảnh báo lệnh cấm có thể phản tác dụng nếu khiến các nhà máy lọc dầu giảm sản lượng. EU đã nêu quan ngại với Washington. 101347

Vì vậy, điều Birol cảnh báo là mức độ dễ tổn thương của châu Âu trước những gián đoạn mới, chứ không phải chắc chắn sẽ xảy ra tình trạng cạn diesel trên diện rộng. Tồn kho có thể làm dịu cú sốc trong ngắn hạn, nhưng nguồn cung bền vững vẫn phụ thuộc vào việc các dòng hàng và hoạt động lọc dầu có được khôi phục hay không.