BACH2–NRF2 mở thêm hướng nghiên cứu về hemoglobin bào thai

Hemoglobin bào thai (HbF) là dạng hemoglobin thường được thay thế bằng hemoglobin người trưởng thành sau khi sinh. Một nghiên cứu của các nhà khoa học tại Boston Children’s Hospital, Dana-Farber Cancer Institute và Broad Institute đã chỉ ra một con đường riêng, liên quan đến BACH2 và NRF2, có thể điều hòa HbF. Phát hiện này gợi mở hướng nghiên cứu mới cho bệnh hồng cầu hình liềm và beta thalassemia, nhưng chưa chứng minh rằng phương pháp điều trị nhắm vào con đường này an toàn hoặc hiệu quả ở bệnh nhân.49

Từ dữ liệu di truyền đến BACH2

Nhóm nghiên cứu phân tích mối liên hệ giữa biến thể di truyền và mức HbF ở 28.279 người thuộc nhiều nhóm tổ tiên. Nghiên cứu ghi nhận 91 mối liên hệ độc lập có điều kiện tại 12 vùng trên bộ gene, đồng thời xác định BACH2 là một yếu tố điều hòa tiềm năng.

Một biến thể gắn với mức HbF cao được liên hệ với sự giảm biểu hiện của BACH2. Từ đó, các nhà nghiên cứu đặt ra giả thuyết: nếu BACH2 thường kìm hãm việc tạo HbF, giảm hoạt động của gene này có thể giúp HbF tăng lên. Những thí nghiệm can thiệp tiếp theo, trong đó có việc làm giảm hoặc ức chế BACH2, củng cố vai trò chức năng của gene này chứ không chỉ dừng ở mối liên hệ thống kê.

BACH2 và NRF2 có thể phối hợp ra sao?

Theo mô hình được đề xuất, BACH2 hoạt động như một chiếc phanh, hạn chế sự kích hoạt các gene mã hóa chuỗi gamma-globin — thành phần tạo nên HbF. Khi BACH2 giảm, NRF2 có thể hiện diện nhiều hơn trên nhiễm sắc chất và hỗ trợ kích hoạt các gene sản xuất HbF.

Cơ chế này giúp giải thích khả năng biến thể di truyền ảnh hưởng đến BACH2 có thể làm thay đổi mức HbF. Tuy nhiên, các nguồn hiện có không cung cấp đủ chi tiết để khẳng định chính xác một loại thí nghiệm cụ thể trên tế bào gốc máu, cũng như chưa cho thấy con đường này đã được kiểm chứng như một can thiệp điều trị ở người.

Vì sao HbF được quan tâm trong các bệnh về máu?

HbF được mô tả là dạng hemoglobin khỏe mạnh, không gây hồng cầu hình liềm. Vì vậy, tăng HbF là một mục tiêu điều trị đã được theo đuổi trong bệnh hồng cầu hình liềm và beta thalassemia, những bệnh liên quan đến đột biến ảnh hưởng đến hemoglobin trưởng thành.34

Một số liệu pháp gene hiện nay hướng tới việc tái kích hoạt HbF thông qua BCL11A. Trục BACH2–NRF2 được cho là điều hòa HbF độc lập với BCL11A, nên có thể trở thành một mục tiêu nghiên cứu bổ sung — hoặc một hướng để khảo sát bên cạnh các cách tiếp cận dựa trên BCL11A.49

Dù vậy, hiện chưa có bằng chứng cho thấy kết hợp hai con đường sẽ cải thiện kết quả điều trị, hay việc nhắm vào BACH2 sẽ an toàn đối với tế bào gốc máu.89

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ

Trước khi có thể xem BACH2–NRF2 là một chiến lược điều trị, các nghiên cứu tiếp theo cần xác định liệu tác động lên con đường này có thể tạo ra mức HbF tăng ổn định và lâu dài hay không, việc đó ảnh hưởng thế nào đến chức năng tế bào gốc máu, và liệu cách tiếp cận có an toàn hay không. Kết quả hiện tại cho thấy tiềm năng sinh học, chứ chưa phải khuyến nghị điều trị hay bằng chứng về lợi ích ở bệnh nhân.8