Đại Nhảy Vọt là gì và vì sao gây ra nạn đói?

Đại Nhảy Vọt là chiến dịch do Mao Trạch Đông phát động năm 1958, nhằm công nghiệp hóa Trung Quốc thật nhanh đồng thời tăng sản lượng nông nghiệp. Chiến dịch tổ chức lại đời sống nông thôn thông qua các công xã quy mô lớn và huy động người dân tham gia những hoạt động như sản xuất thép. Thay vì đạt được mục tiêu đề ra, các chính sách này góp phần dẫn đến nạn đói thảm khốc trong giai đoạn 1959–1961. 582

Những chính sách làm gián đoạn sản xuất lương thực

Chiến dịch sản xuất thép và xây dựng các công trình lớn đã kéo nhiều nông dân rời khỏi công việc đồng áng. Họ được huy động đi tìm nguyên liệu, đốt lò luyện kim quy mô nhỏ ở địa phương và tham gia các dự án khác, khiến việc canh tác bị xáo trộn. 18

Việc tập thể hóa cũng hạn chế sản xuất lương thực tư nhân và đưa hoạt động nông nghiệp vào các mô hình tổ chức quy mô lớn. Cộng với lao động bị điều chuyển khỏi nông nghiệp và những sai lầm trong hoạch định, các thay đổi này góp phần làm sản lượng ngũ cốc sụt giảm mạnh. 411

Vì sao thiếu lương thực biến thành nạn đói?

Các chỉ tiêu sản lượng thiếu thực tế tạo áp lực phải báo cáo thành tích; số liệu về mùa màng vì thế có thể bị thổi phồng. Trong khi đó, nhà nước vẫn thu mua ngũ cốc, khiến nhiều cộng đồng nông thôn không còn đủ lương thực. Những thất bại trong hoạch định và phân phối đã làm hậu quả của mùa màng sa sút thêm nghiêm trọng. 711

Thời tiết xấu cũng góp phần gây ra khủng hoảng, nhưng các nguồn cho thấy những lựa chọn và sai lầm trong chính sách là nguyên nhân trọng yếu. Nạn đói không đơn thuần là hậu quả của điều kiện tự nhiên. 24

Có bao nhiêu người thiệt mạng?

Con số chính xác vẫn chưa được xác định và các ước tính được công bố có sự chênh lệch. Một bài tổng quan trên British Medical Journal đưa ra con số khoảng 30 triệu người; BBC nêu khoảng 10–40 triệu người chết trong nạn đói từ năm 1959 đến 1961. 18

Nạn đói thời Đại Nhảy Vọt cho thấy việc cưỡng bức huy động lao động, hoạch định nông nghiệp yếu kém và thu mua lương thực quá mức có thể kết hợp, biến sản lượng sụt giảm thành thảm họa nhân đạo. Dù các nguồn không thống nhất về số người thiệt mạng, chúng đều chỉ ra rằng thất bại chính sách là một phần quan trọng của nguyên nhân. 211