Vì sao Nội chiến Trung Quốc bùng nổ?

Nội chiến Trung Quốc bắt nguồn từ cuộc tranh giành quyền cai trị đất nước giữa Quốc Dân Đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Hai bên từng liên minh, nhưng mâu thuẫn chính trị và lợi ích ngày càng sâu sắc. Sau khi liên minh tan vỡ năm 1927, họ có lúc hợp tác chống Nhật, song đối đầu vẫn chưa được giải quyết. Nhật Bản thất bại năm 1945, cuộc tranh giành quyền lực lại bùng lên thành chiến tranh toàn diện và kết thúc với chiến thắng của phe cộng sản năm 1949. 2519

Tranh giành quyền lực, khác biệt về nền tảng ủng hộ

Quốc Dân Đảng (Kuomintang, viết tắt là KMT) và Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) đều muốn nắm quyền lãnh đạo Trung Quốc. Liên minh đầu tiên giữa hai bên được hình thành năm 1924, nhưng không xóa bỏ những bất đồng vốn có. Năm 1927, lực lượng Quốc Dân Đảng dưới quyền Tưởng Giới Thạch quay sang tấn công những người cộng sản, đẩy họ khỏi Thượng Hải và buộc đảng này hoạt động bí mật. 25

Trong khi đó, Đảng Cộng sản gây dựng các căn cứ ở nông thôn. Tại những vùng do họ kiểm soát, chính sách trưng thu và phân chia lại đất đai giúp thu hút sự ủng hộ của người nghèo và các tầng lớp ít có đất. Điều này góp phần tạo nên những nền tảng xã hội khác nhau cho hai phong trào. 6

Cùng chống Nhật, nhưng không hết đối đầu

Trước sự bành trướng của Nhật Bản, Quốc Dân Đảng và Đảng Cộng sản một lần nữa hợp tác trong Mặt trận Thống nhất. Tuy nhiên, cùng chống một kẻ thù không đồng nghĩa với việc thống nhất về cách cai trị hay bên nào sẽ kiểm soát đất nước. Trong chiến tranh, Trung Quốc bị chia thành các khu vực do Quốc Dân Đảng kiểm soát, khu vực do cộng sản kiểm soát và vùng bị Nhật chiếm đóng. 21

Vì sao chiến sự tái diễn sau năm 1945?

Nhật Bản đầu hàng năm 1945, khiến hai phe không còn kẻ thù chung và mở ra cuộc cạnh tranh nhằm kiểm soát đất nước. Các cuộc thương lượng giữa chính quyền Quốc Dân Đảng và Đảng Cộng sản không giải quyết được bất đồng; xung đột trong nước tiếp diễn. 11314

Mốc thời gian của cuộc chiến phụ thuộc vào cách xác định phạm vi. Nếu tính cả những đợt giao tranh trước đó, xung đột giữa hai phe đã diễn ra từng lúc từ thập niên 1920, với năm 1927 là bước ngoặt quan trọng. Nhiều tài liệu dùng mốc 1945–1949 để chỉ giai đoạn chiến tranh toàn diện cuối cùng, sau Thế chiến II. Cuộc chiến kết thúc năm 1949, khi Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. 291

Tóm lược các nguyên nhân chính

• Tranh giành quyền lãnh đạo: Quốc Dân Đảng và Đảng Cộng sản đều muốn nắm quyền cai trị Trung Quốc. 1
• Đổ vỡ năm 1927: Cuộc tấn công của Quốc Dân Đảng khiến liên minh tan vỡ và đẩy Đảng Cộng sản vào hoạt động bí mật. 2
• Nền tảng xã hội khác biệt: Chính sách phân chia lại đất ở các căn cứ nông thôn giúp cộng sản thu hút sự ủng hộ của những cộng đồng nghèo hơn. 6
• Đối đầu chưa được giải quyết sau chiến tranh: Liên minh chống Nhật không thống nhất được bên nào sẽ kiểm soát Trung Quốc; đàm phán thất bại rồi giao tranh lại tiếp diễn. 11314