Chiến tranh nha phiến đã khiến Trung Quốc mất những gì?

Chiến tranh nha phiến là hai cuộc xung đột giữa nhà Thanh và các cường quốc phương Tây vào giữa thế kỷ XIX. Anh đánh Trung Quốc trong cuộc chiến thứ nhất (1839–1842); đến cuộc chiến thứ hai (1856–1860), Anh và Pháp cùng tham chiến. Sau mỗi lần thất trận, nhà Thanh phải chấp nhận thêm điều kiện mở cửa giao thương và nhượng quyền cho nước ngoài. 61114

Vì sao chiến tranh nổ ra?

Cuộc chiến thứ nhất bắt nguồn từ nỗ lực của nhà Thanh nhằm ngăn chặn hoạt động buôn bán thuốc phiện trái phép. Năm 1839, quan khâm sai Lâm Tắc Từ tịch thu lượng thuốc phiện do thương nhân nước ngoài cất giữ tại Quảng Châu (khi ấy thường được gọi là Canton). Anh đáp trả bằng hành động quân sự. 612

Cuộc chiến thứ hai xuất phát từ những bất đồng về thương mại và quan hệ ngoại giao. Anh và Pháp đòi nhà Thanh nhượng bộ thêm; chiến sự kết thúc sau khi các cường quốc tiếp tục áp đặt những điều khoản mới lên Trung Quốc. 6

Các hiệp ước buộc nhà Thanh nhượng bộ

Hiệp ước Nam Kinh năm 1842 chấm dứt cuộc chiến thứ nhất. Theo hiệp ước, Trung Quốc phải bồi thường cho Anh 21 triệu đô la, nhượng đảo Hồng Kông và mở năm cảng cho thương mại Anh. 11

Sau cuộc chiến thứ hai, các hiệp ước Thiên Tân năm 1858 quy định mở thêm cảng và cho phép đại diện ngoại giao nước ngoài hiện diện tại Bắc Kinh. Giao tranh lại tiếp diễn trước khi dàn xếp được hoàn tất vào năm 1860. Những thỏa thuận sau đó mở rộng quyền tiếp cận và đặc quyền của nước ngoài tại Trung Quốc; việc nhập khẩu thuốc phiện được hợp thức hóa theo các dàn xếp về sau. 3

Hệ quả đối với Trung Quốc

Các hiệp ước làm suy giảm khả năng kiểm soát thương mại và quan hệ đối ngoại của nhà Thanh. Hồng Kông được nhượng cho Anh, thương nhân nước ngoài được tiếp cận nhiều cảng hơn, còn một số điều khoản trao cho họ những đặc quyền hạn chế thẩm quyền của Trung Quốc trong một số lĩnh vực. Chính quyền nhà Thanh cũng phải gánh những khoản bồi thường lớn. 11133

Chiến tranh còn làm suy yếu triều đình. Trong cuộc chiến thứ hai, quân Anh và Pháp cướp phá rồi đốt Viên Minh Viên (Old Summer Palace) vào năm 1860—một trong những hình ảnh tiêu biểu về sự tàn phá trong chiến dịch quân sự của nước ngoài.

Có một điểm cần phân biệt: Hiệp ước Nam Kinh năm 1842 không hợp pháp hóa thuốc phiện. Hiệp ước này mở rộng quyền giao thương của Anh và hạn chế nỗ lực ngăn chặn hoạt động buôn bán thuốc phiện của Trung Quốc; việc nhập khẩu thuốc phiện chỉ được hợp thức hóa qua các thỏa thuận về sau, gắn với cuộc chiến thứ hai. 13

Nhìn chung, hai cuộc chiến đánh dấu một bước thụt lùi lớn về chủ quyền của nhà Thanh. Sau thất bại quân sự, Trung Quốc phải chấp nhận những ràng buộc mới về lãnh thổ, thương mại và ngoại giao, trong khi các cường quốc phương Tây củng cố vị thế tại nước này. 14