Tục bó chân ở Trung Quốc: Vì sao phổ biến và khi nào chấm dứt?

Tục bó chân không tồn tại suốt toàn bộ lịch sử Trung Hoa cổ đại. Tập tục này được ghi nhận từ khoảng thế kỷ thứ 10, khi bàn chân nhỏ trở thành một chuẩn mực về vẻ đẹp nữ giới và địa vị xã hội. Tuy nhiên, lịch sử kéo dài của nó không thể chỉ giải thích bằng quan niệm thẩm mỹ: một số nghiên cứu còn chỉ ra mối liên hệ với công việc dệt và các nghề thủ công trong gia đình.12910

Tục bó chân bắt đầu từ khi nào?

Tục lệ này thường được truy về thế kỷ thứ 10. Bảo tàng Nhân học thuộc Đại học Missouri cho biết bằng chứng được ghi nhận từ thời Nam Đường, giai đoạn 937–956; đồng thời lưu ý rằng sở thích về bàn chân nhỏ có thể đã xuất hiện từ trước đó.1 Tuy vậy, việc chuộng bàn chân nhỏ không đồng nghĩa với bằng chứng cho thấy tục bó chân đã được thực hành từ thời kỳ sớm hơn.

Tục bó chân là việc quấn chặt bàn chân để làm thay đổi hình dạng, trong đó các ngón bị gập xuống và xương có thể bị bẻ gãy. Hệ quả là khả năng đi lại có thể bị hạn chế lâu dài.1

Vì sao các gia đình duy trì tục lệ này?

Bàn chân nhỏ dần trở thành một chuẩn mực về vẻ đẹp và dấu hiệu của địa vị. Ở một số nơi, bàn chân bó cũng được cho là giúp tăng cơ hội kết hôn.211 Những quan niệm ấy giúp lý giải sức nặng xã hội của tục lệ, nhưng không chứng minh rằng mọi gia đình đều bó chân cho con gái vì cùng một lý do.

Nghiên cứu về kinh tế bổ sung một khía cạnh khác. Một nghiên cứu tìm thấy mối liên hệ giữa tục bó chân và hoạt động sản xuất thủ công, đặc biệt là kéo sợi bông để bán hoặc trao đổi; kết quả gợi ý rằng lao động của các bé gái có thể đóng vai trò ở một số cộng đồng.9 Những lời kể về cuộc sống của phụ nữ cũng mô tả các cô gái bó chân kéo sợi, dệt vải để dùng trong nhà hoặc kiếm thu nhập.1012

Các bằng chứng này cho thấy lịch sử tục bó chân phức tạp hơn một lời giải thích duy nhất dựa trên sắc đẹp hay sự hấp dẫn giới tính. Điều kiện kinh tế khác nhau giữa các địa phương, và nghiên cứu không cho thấy mọi gia đình hay cộng đồng đều duy trì tục lệ vì cùng một nguyên nhân.913

Tục bó chân chấm dứt khi nào?

Tục lệ suy giảm trong thế kỷ 20, nhưng không biến mất đồng loạt ở mọi nơi. Các chiến dịch phản đối tục bó chân cùng những thay đổi trong xã hội góp phần thúc đẩy quá trình này; một số ghi chép cho thấy nó vẫn còn tồn tại đến giữa thế kỷ 20.510

Các nguồn đưa ra những mốc kết thúc khác nhau. Britannica ghi thời gian tồn tại của tục lệ kéo dài đến khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập năm 1949, trong khi Harvard Gazette cho biết tục lệ đã chấm dứt vào khoảng giữa thế kỷ 20.510 Vì vậy, có thể nói tục bó chân suy tàn không đồng đều, thay vì kết thúc vào một ngày duy nhất được ghi nhận trên khắp mọi nơi.