Các nước đang phát triển muốn cùng định hình AI, không chỉ tiếp nhận công nghệ

Tại các cuộc thảo luận về trí tuệ nhân tạo (AI) trong khuôn khổ Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tháng 9/2026, các nước đang phát triển nêu một yêu cầu cốt lõi: họ muốn tham gia định hình công nghệ và xây dựng quy tắc, chứ không chỉ tiếp nhận những gì được thiết kế ở nơi khác.

Nỗi lo là nếu quyền phát triển và quản lý AI vẫn tập trung ở các nước giàu, những quốc gia ít nguồn lực có thể phải phụ thuộc vào hệ thống không phù hợp với ngôn ngữ, nhu cầu hay ưu tiên của mình. Khi đó, công nghệ được kỳ vọng tạo ra bước tiến mới có nguy cơ làm khoảng cách toàn cầu rộng thêm. 1

Cơ hội đi cùng rủi ro

AI có thể giúp các nền kinh tế đang phát triển cải thiện năng suất và giải quyết một số thách thức lâu năm. Theo Ngân hàng Thế giới, việc điều chỉnh các công cụ AI chi phí thấp cho phù hợp với điều kiện địa phương có thể mở rộng khả năng tiếp cận chuyên môn và hỗ trợ những lĩnh vực như y tế, giáo dục và dịch vụ công.

Nhưng lợi ích không tự đến, cũng không được chia đều. Ngân hàng Thế giới cảnh báo AI có thể thu hẹp cơ hội việc làm đầu vào trong các ngành dịch vụ như tổng đài, phần mềm, tài chính và dịch vụ kinh doanh—những lĩnh vực có ý nghĩa với một số nền kinh tế đang phát triển. Công nghệ cũng có thể gây thêm sức ép lên nguồn điện và nước.

Các lãnh đạo tại Liên Hợp Quốc còn cảnh báo về rủi ro đối với an ninh, niềm tin và khả năng kiểm soát công nghệ. Bởi vậy, câu hỏi không chỉ là làm sao đưa AI vào sử dụng, mà còn là ai được hưởng lợi, ai chịu rủi ro và ai có quyền quyết định. 12

Hạ tầng và kỹ năng là điều kiện nền tảng

Muốn AI phục vụ người dân trên diện rộng, các nước cần những điều kiện cơ bản: điện ổn định, internet với chi phí phù hợp, hạ tầng tính toán và lực lượng lao động có kỹ năng để xây dựng, điều chỉnh và sử dụng công cụ. Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh rằng thiếu điện và kết nối sẽ cản trở việc ứng dụng AI rộng rãi.

Khoảng cách kết nối vẫn rất lớn: Liên Hợp Quốc cho biết 2,2 tỷ người còn ngoại tuyến. Một báo cáo của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cũng nhận định nguồn tài trợ cho việc xây dựng năng lực AI còn manh mún và để lại những khoảng trống đáng kể giữa các khu vực. Nói cách khác, bàn về quy tắc chung thôi chưa đủ nếu nhiều nước thiếu nguồn lực để tham gia và triển khai công nghệ.

Tranh luận về luật chơi toàn cầu

Nhiều đại diện các nước đang phát triển muốn có tiếng nói thực chất trong các tiêu chuẩn và quy tắc chung. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cho rằng hành động ở cấp quốc gia là cần thiết, nhưng không thể thay thế sự phối hợp toàn cầu; ông kêu gọi các nước dẫn đầu công nghệ chia sẻ thông tin về rủi ro, hợp tác đánh giá và hướng tới những biện pháp bảo vệ chung. 1410

Một số lãnh đạo doanh nghiệp AI cũng kêu gọi chính phủ hợp tác để quản lý công nghệ đang phát triển nhanh. 3 Ngược lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ các nỗ lực đặt giới hạn quốc tế mới, xem nhẹ những cảnh báo về rủi ro và đề xuất gọi AI là “siêu trí tuệ”. Ông đồng thời nói các cơ quan thực thi pháp luật Mỹ sẽ theo dõi lĩnh vực này và có thể can thiệp nếu cần. 61315

Khác biệt tại Liên Hợp Quốc vì thế không chỉ nằm ở mức độ lo ngại về AI. Đó còn là tranh luận về cách phân chia quyền lực: liệu một nhóm nhỏ quốc gia và doanh nghiệp sẽ định hình luật chơi, hay các nước chịu ảnh hưởng từ công nghệ cũng được tham gia quyết định.