Dự báo thu dầu khí của Nga giảm 1,3 nghìn tỷ ruble: áp lực ngân sách tăng

Nga đã hạ dự báo thu ngân sách từ dầu khí năm 2026 từ 8,9 nghìn tỷ xuống 7,6 nghìn tỷ ruble. Mức giảm 1,3 nghìn tỷ ruble, tương đương khoảng 15%, diễn ra cùng lúc Bộ Tài chính dự báo thâm hụt ngân sách năm nay vào khoảng 3% GDP—gần gấp đôi kế hoạch ban đầu. Các con số cho thấy ngân sách đang chịu sức ép lớn hơn dự tính, nhưng chưa giải thích chính xác vì sao khoản thu dầu khí bị điều chỉnh giảm.

Vì sao mức giảm này đáng chú ý?

Thu từ dầu khí là một nguồn thu quan trọng của ngân sách liên bang Nga. Khi dự báo khoản thu này giảm, chính phủ có ít nguồn thu dự kiến hơn để cân đối với các khoản chi đã lên kế hoạch. Dự báo thâm hụt cũng cho thấy khoảng cách giữa thu và chi lớn hơn so với tính toán ban đầu.

Tuy vậy, không thể mặc định khoản thu giảm 1,3 nghìn tỷ ruble sẽ làm thâm hụt tăng đúng bằng số đó. Các nguồn thu khác, quyết định chi tiêu và những giả định dùng trong ngân sách đều có thể ảnh hưởng đến mức thâm hụt cuối cùng. Nga đã đề xuất tăng thuế trong giai đoạn 2027–2029 để hỗ trợ chi tiêu, nhưng đề xuất này chưa cho biết khoản hụt thu năm 2026 sẽ được bù đắp bằng cách nào.18

Sản lượng thấp hơn và thiệt hại nhà máy lọc dầu tạo thêm sức ép

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã hạ dự báo sản lượng dầu thô của Nga, viện dẫn các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào hạ tầng năng lượng. Dự báo sản lượng dầu thô năm 2026 giảm 125.000 thùng/ngày, còn 8,7 triệu thùng/ngày.3 Reuters cũng đưa tin ba trong số sáu nhà máy lọc dầu diesel lớn nhất Nga đã dừng hoạt động hoặc giảm mạnh sản lượng trong tháng 9 sau khi bị hư hại do các cuộc tấn công.1

Nhà máy lọc dầu ngừng hoạt động có thể làm gián đoạn sản xuất nhiên liệu và xuất khẩu sản phẩm lọc dầu. Theo IEA, các lệnh trừng phạt khiến ngành lọc dầu khó phục hồi sau những đợt tấn công lặp lại.4 Tuy nhiên, công suất lọc dầu giảm không đồng nghĩa xuất khẩu dầu thô giảm tương ứng. Một dự thảo dự báo của chính phủ Nga do Reuters đưa tin cho biết sản lượng nhiên liệu giảm đã kéo theo xuất khẩu dầu thô tăng, chủ yếu sang Trung Quốc.

Điểm khác biệt này quan trọng khi đánh giá nguồn thu: dầu thô và sản phẩm lọc dầu là hai dòng xuất khẩu riêng. Sự cố tại nhà máy lọc dầu có thể làm thay đổi cơ cấu hàng bán ra, nhưng tự nó không cho biết tổng thu xuất khẩu đã giảm bao nhiêu. Dự báo sản lượng thấp hơn là một rủi ro đáng lưu ý, song chưa đủ để giải thích khoản điều chỉnh giảm 1,3 nghìn tỷ ruble.

Chưa thể tách bạch tác động của giá và sản lượng

Chỉ riêng mức điều chỉnh dự báo không cho biết khoản thu giảm chủ yếu do giá dầu kỳ vọng thấp hơn, lượng dầu hoặc khí bán ra ít hơn, hay cả hai. Dự toán ban đầu cũng dựa trên các giả định về giá dầu và tỷ giá ruble. Vì vậy, thu thực tế có thể thay đổi khi giá cả, tỷ giá và lượng hàng xuất khẩu biến động.

Việc phân tích càng khó hơn khi Nga hạn chế công bố dữ liệu về ngành năng lượng. Sắc lệnh ngày 28/9 giới hạn quyền truy cập hoặc công bố thông tin về hợp đồng xuất khẩu và các chi tiết liên quan, bao gồm giá, sản lượng, bên mua, bên bán, vận chuyển và dữ liệu hải quan. Khi ít thông tin ở cấp độ giao dịch được công khai hơn, các nhà quan sát bên ngoài có ít cơ sở trực tiếp hơn để phân biệt khoản hụt thu do giá hay do sản lượng.

Các dữ liệu hiện có chưa đủ để xác định đáng tin cậy phần nào của khoản giảm dự báo đến từ giá và phần nào đến từ sản lượng. Mức điều chỉnh là rõ ràng; nguyên nhân chính xác vẫn chưa thể kết luận.

Sắc lệnh mới có thể ảnh hưởng thế nào đến việc thực thi trần giá?

Việc giám sát trần giá dầu của phương Tây một phần dựa vào thông tin về giao dịch: ai mua, ai bán, giá bao nhiêu và dầu được vận chuyển ra sao. Hạn chế công bố những chi tiết này có thể khiến việc lần theo giao dịch và đánh giá tuân thủ khó hơn—đây cũng là mục đích được Reuters nêu trong bản tin về sắc lệnh.

Tuy nhiên, sắc lệnh tạo thêm rào cản thông tin, chứ không chứng minh rằng hoạt động thực thi đã chấm dứt hoặc mọi giao dịch đều không thể theo dõi.

Điều cần theo dõi

Dự báo thu dầu khí thấp hơn và thâm hụt lớn hơn cho thấy ngân sách Nga chịu sức ép nhiều hơn so với kế hoạch ban đầu. Sản lượng dầu dự kiến giảm và thiệt hại tại các nhà máy lọc dầu là những yếu tố liên quan, nhưng xuất khẩu dầu thô và sản phẩm lọc dầu có thể biến động theo những hướng khác nhau. Trong khi đó, việc hạn chế công bố dữ liệu giao dịch năng lượng khiến việc xác định giá, sản lượng hay cả hai đang kéo giảm nguồn thu trở nên khó khăn hơn.

Con số điều chỉnh cho biết kỳ vọng ngân sách đã thay đổi bao nhiêu; bản thân nó chưa đủ để xác định nguyên nhân.