Kế hoạch 7 ngày của Iran về eo biển Hormuz vướng bất đồng hạt nhân

Iran đưa ra một đề xuất theo lộ trình 7 ngày nhằm chấm dứt giao tranh trong khu vực và mở lại eo biển Hormuz. Theo Ngoại trưởng Abbas Araghchi, kế hoạch bắt đầu bằng ngừng bắn trên các mặt trận, bao gồm Lebanon; sau đó, eo biển sẽ được mở lại và các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân Iran được nối lại. 12

Đổi lại, Tehran yêu cầu Washington dỡ phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran và miễn trừ trừng phạt đối với hoạt động bán dầu của nước này. Iran cho biết thời hạn 7 ngày chỉ bắt đầu khi Mỹ chấp thuận kế hoạch. 2

Vì sao ông Trump bác bỏ đề xuất?

Ngày 26/9, Tổng thống Donald Trump nói kế hoạch “không thể chấp nhận được”, nhưng không giải thích chi tiết lý do. Ông cũng cho rằng Iran cần mở lại eo biển vì đang mất nguồn thu. 468

Một điểm nghẽn lớn là hồ sơ hạt nhân. Iran muốn việc mở lại eo biển mở đường cho đàm phán, nhưng một quan chức cấp cao của nước này nói Tehran sẽ không linh hoạt hay nhượng bộ về chương trình hạt nhân, ngay cả khi Washington chấp nhận đề xuất. Điều đó cho thấy việc khôi phục lưu thông hàng hải chưa đồng nghĩa hai bên đã tiến gần tới một thỏa thuận rộng hơn. 13

Iran nói gì sau lời bác bỏ?

Tehran khẳng định vẫn giữ nguyên các điều kiện để mở lại eo biển. Ngoại trưởng Araghchi nói mọi bước đi hướng tới khôi phục lưu thông đều phụ thuộc vào việc đáp ứng các điều kiện đó. Iran cũng cho biết chưa nhận được thông báo chính thức của Mỹ về việc bác bỏ kế hoạch, dù ông Trump đã công khai tuyên bố như vậy. 13

Đề xuất được chuyển tới Washington thông qua Qatar. Sau khi bác bỏ kế hoạch, ông Trump nói ông dự đoán các cuộc thương lượng với Tehran sẽ nối lại trong tuần kế tiếp; một số thông tin cho biết đàm phán gián tiếp qua trung gian Qatar có thể được tổ chức trở lại. 49

Áp lực duy trì đối thoại, nhưng thỏa thuận chưa chắc chắn

Cuộc xung đột đã kéo dài gần bảy tháng và tình trạng bế tắc quanh eo biển Hormuz làm gián đoạn các luồng năng lượng. Việc kéo dài gián đoạn gây sức ép kinh tế: Iran muốn giảm áp lực lên hoạt động xuất khẩu dầu, trong khi giá năng lượng cao cũng là vấn đề chính trị tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. 69101112

Tuy vậy, vẫn có những lý do khiến hai bên khó nhượng bộ. Washington muốn Iran mở lại eo biển, còn Tehran tuyên bố sẽ không làm vậy nếu các điều kiện của mình chưa được đáp ứng. Trong khi đó, giao tranh trong khu vực tiếp diễn và có những thông tin về khả năng Mỹ nối lại không kích, khiến việc đạt được ngừng bắn và xây dựng lòng tin càng khó khăn. 361415

Trước mắt, kịch bản có cơ sở hơn là hai bên tiếp tục mặc cả, chứ chưa phải một thỏa thuận đã được bảo đảm. Cả Washington lẫn Tehran đều có động cơ tránh gián đoạn kéo dài, nhưng khoảng cách về các điều kiện mở lại eo biển, ngừng bắn và vấn đề hạt nhân vẫn chưa được thu hẹp. 2369