Lợi suất trái phiếu Mỹ tăng giữa lúc doanh nghiệp và người tiêu dùng chật vật: Vì sao?

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng khi nhà đầu tư đánh giá lại lạm phát, đường đi của lãi suất Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và lượng nợ chính phủ lẫn doanh nghiệp mà thị trường phải hấp thụ. Từ mức thấp cuối tháng 2 đến tuần đầu tháng 9, lợi suất kỳ hạn 10 năm tăng khoảng 80 điểm cơ bản. Ngày 24/9, chỉ số này chạm 5,196% — mức cao nhất kể từ năm 2007.18

Diễn biến đó vẫn có thể xảy ra cùng lúc một số doanh nghiệp và hộ gia đình chịu sức ép. Tuy nhiên, báo cáo kinh doanh riêng lẻ không tự nó giải thích được vì sao trái phiếu bị bán ra; ngược lại, cũng không có cơ sở để gạt bỏ những lo ngại về nợ công.

Lạm phát và kỳ vọng về Fed đẩy lợi suất lên

Khi nhà đầu tư cho rằng lạm phát sẽ còn dai dẳng, họ có thể đòi mức sinh lời cao hơn để nắm giữ trái phiếu. Lợi suất cũng chịu tác động khi thị trường dự đoán Fed sẽ giữ lãi suất ngắn hạn ở mức cao hoặc tăng thêm.

Trong tháng 9, Fed nâng lãi suất điều hành lên mức 3,75%–4,00% và phát tín hiệu có thể tiếp tục tăng. Reuters cho biết giá dầu đi lên đã khơi lại lo ngại lạm phát, góp phần kéo lợi suất trái phiếu Kho bạc tăng. Ngày 24/9, lợi suất kỳ hạn 10 năm lên 5,196%, còn lợi suất kỳ hạn 30 năm chạm mức chưa thấy kể từ năm 2004.1718

Dữ liệu kinh tế mạnh hơn dự kiến cũng góp phần định hình kỳ vọng lãi suất trong những phiên tháng 9. Vì vậy, lợi suất không chỉ tăng khi nhà đầu tư lo suy thoái; chúng còn có thể tăng khi tăng trưởng và lạm phát được nhìn nhận là đủ mạnh để khiến chính sách tiền tệ tiếp tục thắt chặt.

Cảnh báo từ doanh nghiệp phản ánh áp lực, không phải kết luận cho cả nền kinh tế

Kết quả kinh doanh gần đây cho thấy một số lĩnh vực đang chịu sức ép, nhưng bức tranh không đồng nhất và chưa đủ để khẳng định toàn bộ nền kinh tế đang suy yếu. Lãnh đạo Paychex mô tả thị trường lao động là “ít tuyển, ít sa thải”; General Mills cho biết chi phí đầu vào cao ảnh hưởng đến kết quả, dù nhu cầu ăn uống tại nhà vẫn vững và giúp bù đắp một phần áp lực.121

Các báo cáo ngành nhà hàng cũng cho thấy tình hình tiêu dùng khác nhau giữa từng doanh nghiệp. Doanh số nhà hàng cùng cửa hàng của Cracker Barrel giảm 2,1%, trong đó lượng khách giảm 6,1%.2 Ngược lại, doanh số cùng cửa hàng của Olive Garden tăng 1,1% trong quý tài chính đầu tiên của Darden, còn tổng doanh số Darden tăng 5,1%. Đây là những tín hiệu về áp lực tại một số doanh nghiệp, không phải thước đo toàn diện của nền kinh tế và cũng không trực tiếp giải thích lợi suất trái phiếu Kho bạc.

Sự khác biệt này rất đáng lưu ý: nếu nhu cầu yếu đi, kỳ vọng về lãi suất trong tương lai có thể giảm, qua đó gây sức ép kéo lợi suất xuống. Nhưng nếu lạm phát vẫn là mối lo và nhà đầu tư tin Fed sẽ duy trì lãi suất cao, lực đẩy theo hướng ngược lại vẫn có thể lấn át.

Nguồn cung trái phiếu và nợ công vẫn là một phần lời giải

Sẽ không chính xác nếu xem đợt tăng lợi suất chỉ do lạm phát và kỳ vọng lãi suất, còn nợ công không liên quan. Nhà đầu tư cũng lưu ý lượng vay lớn của chính phủ, doanh nghiệp phát hành thêm trái phiếu và mức bù đắp cao hơn mà họ đòi hỏi khi nắm giữ trái phiếu kỳ hạn dài. Những yếu tố cung – cầu này có thể góp phần đẩy lợi suất dài hạn lên, song hành với lạm phát và kỳ vọng chính sách của Fed.

Tầm quan trọng tương đối của từng yếu tố có thể thay đổi theo thời gian. Với đợt tăng đến đầu tháng 9, TD Economics nhấn mạnh kỳ vọng Fed giữ lãi suất cao hơn và phần bù lớn hơn cho trái phiếu dài hạn; nhu cầu vay mạnh của chính phủ và doanh nghiệp, cùng lực cầu yếu hơn từ các nhóm người mua trái phiếu truyền thống, cũng là những sức ép bổ sung. Reuters cũng mô tả đà tăng trong tháng 9 là kết quả của nhiều yếu tố, gồm rủi ro lạm phát, nhu cầu vay và cạnh tranh thu hút vốn của nhà đầu tư.

Lợi suất tăng có ý nghĩa gì?

Lợi suất trái phiếu Kho bạc là chi phí vay trên thị trường, đồng thời ảnh hưởng đến nhiều mức lãi suất khác trong nền kinh tế. Khi lợi suất tăng, chi phí huy động vốn của hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ có thể tăng theo.

Vì thế, diễn biến tháng 9 không đơn giản là lựa chọn giữa “kinh tế yếu” và “nợ công gây ra mọi chuyện”. Kỳ vọng lạm phát và lãi suất có thể đẩy lợi suất lên ngay cả khi một số doanh nghiệp ghi nhận lượng khách giảm hoặc chi phí tăng; nguồn cung nợ và mức sinh lời cao hơn mà nhà đầu tư đòi hỏi cho trái phiếu dài hạn cũng có thể làm áp lực thêm lớn.