Vì sao cú sốc năng lượng năm 2026 có thể kéo dài đến mùa đông?

Cú sốc năng lượng năm 2026 không bắt nguồn từ một điểm nghẽn duy nhất. Xung đột làm hạn chế vận tải qua vùng Vịnh, các cuộc tấn công ảnh hưởng đến tuyến xuất khẩu thay thế của Saudi Arabia, còn hoạt động lọc dầu tại Nga bị gián đoạn. Khi lượng dự trữ suy giảm và mùa đông đến gần, giá nhiên liệu có thể tiếp tục chịu áp lực ngay cả khi một phần nguồn cung vẫn ra được thị trường.

Nhiều mắt xích nguồn cung cùng chịu sức ép

Eo biển Hormuz là một điểm nghẽn quan trọng: lưu lượng tàu qua đây vẫn bị hạn chế nghiêm trọng, ảnh hưởng đến xuất khẩu từ vùng Vịnh. Biển Đỏ cũng không phải phương án thay thế đáng tin cậy hơn. Các cuộc tấn công của Houthi khiến đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia phải tạm ngừng hoạt động, đồng thời làm gián đoạn việc bốc dầu thô tại Yanbu, cảng xuất khẩu bên bờ Biển Đỏ của nước này. 202122

Sau đó, lượng dầu Saudi Arabia vận chuyển tăng lên khi đường ống được khởi động lại và tàu thuyền qua Hormuz hoạt động nhiều hơn. Nhưng các cuộc tấn công mới lại làm dấy lên lo ngại về nguồn cung — cho thấy một đợt cải thiện ngắn hạn chưa đủ bảo đảm xuất khẩu ổn định. 1819

Áp lực không chỉ nằm ở dầu thô. Việc vận chuyển LNG — khí tự nhiên hóa lỏng — từ vùng Vịnh bị gián đoạn khiến các khách hàng ở châu Âu và châu Á phải cạnh tranh nguồn hàng, trong lúc châu Âu tìm cách bổ sung khí vào kho dự trữ trước mùa đông. Trong khi đó, sự cố tại các nhà máy lọc dầu của Nga làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu dầu diesel và gasoil xuất khẩu từ vùng Vịnh, siết nguồn cung nhiên liệu đã qua chế biến.

Tồn kho mỏng khiến thị trường khó chống đỡ cú sốc mới

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết lượng dầu dự trữ toàn cầu đã giảm trong tháng 8, đồng thời dự báo việc khôi phục đầy đủ nguồn cung dầu từ vùng Vịnh sẽ bị lùi đến năm 2027. Tại Mỹ, Cơ quan Thông tin Năng lượng (EIA) dự báo tồn kho dầu diesel sẽ duy trì dưới mức thấp nhất trong 5 năm qua cho đến hết năm 2026.

Đây là những chỉ số khác nhau, nhưng cùng cho thấy thị trường đang có ít dư địa dự phòng hơn. Khi tuyến vận tải hoặc nhà máy lọc dầu gặp trục trặc, lượng tồn kho thấp đồng nghĩa khả năng hấp thụ cú sốc cũng kém hơn; giá vì thế có thể biến động mạnh hơn nếu hoạt động vận tải hay hạ tầng bị đe dọa. EIA cũng dự báo một số hạn chế đối với xuất khẩu từ Trung Đông sẽ kéo dài đến hết năm 2026, khiến sản lượng khu vực thấp hơn mức trung bình trước xung đột cho đến quý II/2027.

Chi phí năng lượng gây sức ép, nhưng chưa đồng nghĩa suy thoái

OECD — Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế — dự báo lạm phát tại các nền kinh tế G20 ở mức 4,1% trong năm 2026, tăng từ 3,4% năm 2025. Cùng lúc, tổ chức này nâng dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 lên 2,9%. 21 Hai dự báo cho thấy chi phí năng lượng có thể tiếp tục gây sức ép lên hộ gia đình và doanh nghiệp, ngay cả khi kinh tế thế giới vẫn tăng trưởng.

Tuy nhiên, dự báo tăng trưởng không có nghĩa kinh tế sẽ vững vàng trong mọi kịch bản. OECD cảnh báo xung đột kéo dài có thể khiến triển vọng xấu đi, dù kịch bản cơ sở của tổ chức này vẫn dự báo tăng trưởng. 15

Điều gì có thể giúp giá hạ nhiệt?

Hoạt động vận tải qua Hormuz ổn định hơn, xuất khẩu vùng Vịnh được khôi phục và các tuyến thay thế vận hành thông suốt sẽ giúp giảm áp lực. Thị trường từng phản ứng tích cực khi đường ống của Saudi Arabia hoạt động trở lại và lượng hàng vận chuyển tăng; nhưng đợt giá bật lên sau các cuộc tấn công mới cho thấy niềm tin có thể suy yếu nhanh đến mức nào. 1819

Dù vậy, khôi phục nguồn cung dầu thô thôi chưa đủ. Dầu diesel phụ thuộc vào sản lượng lọc dầu, còn LNG cần tuyến vận tải an toàn và khả năng tiếp cận hàng hóa. Chừng nào các dòng cung này chưa ổn định và lượng dự trữ chưa được bổ sung, thị trường năng lượng vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi những gián đoạn mới — nhất là khi nhu cầu mùa đông đang đến gần.