Đầu tư AI thúc đẩy tăng trưởng, nhưng ai sẽ hưởng lợi?

Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra tăng trưởng trước mắt. Câu hỏi khó hơn là lợi ích ấy có đến được với nhiều người lao động hay không — và điều gì xảy ra nếu các khoản đầu tư không sinh lời như kỳ vọng. Báo cáo thường niên 2026 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đặt triển vọng tăng năng suất bên cạnh nguy cơ mất việc, giảm lương ở một số nhóm; các phân tích khác của tổ chức này cũng cảnh báo việc vay nợ nhiều hơn có thể khuếch đại cú sốc tài chính.913

Con số 0,5 điểm phần trăm nói lên điều gì?

IMF ước tính đầu tư công nghệ liên quan đến AI đã đóng góp 0,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP Mỹ năm 2025. Đây là phần đóng góp ước tính của hoạt động đầu tư vào tốc độ tăng trưởng, không phải bằng chứng rằng AI đã nâng năng suất của toàn nền kinh tế thêm 0,5%.93

Người lao động nào có lợi thế?

Theo IMF, các công việc đòi hỏi kỹ năng AI thường trả lương cao hơn, nhưng những địa phương tập trung nhiều công việc như vậy không nhất thiết ghi nhận tăng trưởng việc làm nói chung. Người có kỹ năng AI có lợi thế; một số lao động dịch vụ ít đòi hỏi kỹ năng cũng có thể hưởng lợi khi công việc của họ khó tự động hóa hơn. Ngược lại, người làm các nhiệm vụ đòi hỏi kỹ năng trung bình mà AI có thể đảm nhiệm đối mặt nguy cơ bị thay thế hoặc chịu áp lực về lương. Đó là sự phân hóa về rủi ro, không có nghĩa mọi vị trí trong một nhóm nghề đều sẽ biến mất.915

Nỗi lo mất việc đã thành làn sóng sa thải chưa?

Khảo sát của Gallup cho thấy 27% người lao động Mỹ lo công nghệ có thể khiến công việc của họ trở nên không còn cần thiết, mức cao mới. Cần lưu ý câu hỏi nói về công nghệ nói chung, không chỉ AI. Một khảo sát của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Boston — một ngân hàng trong hệ thống ngân hàng trung ương Mỹ — cho thấy tỷ lệ lo mất việc vì AI tăng từ 5% vào cuối năm 2024 lên hơn 10% vào cuối năm 2025.

Một thống kê thứ cấp ghi nhận 116.175 vị trí được doanh nghiệp Mỹ thông báo cắt giảm từ tháng 1 đến hết tháng 8/2026 với lý do được nêu là AI. Không nên đọc con số này như số người đã thực sự mất việc vì AI: thông báo cắt giảm chưa chắc đã được thực hiện, còn lý do do doanh nghiệp đưa ra không tự nó chứng minh quan hệ nhân quả. Nỗi lo là điều có thể đo lường; quy mô mất việc thực tế do AI vẫn khó xác định.

Cần chuẩn bị cho cả người lao động lẫn thị trường tài chính

Với người lao động, IMF nhấn mạnh giáo dục, đào tạo lại kỹ năng và hỗ trợ thích nghi khi nhu cầu tuyển dụng thay đổi. Nghiên cứu xây dựng kịch bản của tổ chức này cũng đề xuất củng cố chi tiêu xã hội và hệ thống thuế để ứng phó với giai đoạn chuyển đổi.1510

Với nhà đầu tư và cơ quan quản lý, điểm đáng ngại là nợ vay tăng cùng định giá tài sản ở mức cao. Nếu lợi nhuận từ AI gây thất vọng, đòn bẩy tài chính có thể khiến tác động lan rộng. IMF vì vậy kêu gọi giám sát an toàn tài chính chặt chẽ và duy trì tiêu chuẩn thẩm định cho vay vững chắc, thay vì mặc nhiên cho rằng mọi khoản đầu tư hôm nay sẽ mang lại lợi nhuận như kỳ vọng.13