Hành lang Hormuz tạm thời: Iran và Oman đã thống nhất tuyến đi, vì sao tàu vẫn chưa thể qua?

Iran và Oman đã thống nhất một phương án tuyến hàng hải tạm thời qua eo biển Hormuz, cửa ngõ nối Vịnh Ba Tư với vùng biển bên ngoài. Nhưng thống nhất về đường đi không đồng nghĩa với việc eo biển đã mở lại: Tehran nói tàu thuyền chỉ có thể qua lại khi Mỹ đáp ứng các điều kiện của Iran, trước hết là vấn đề phong tỏa hải quân. 2514

Tuyến tàu dự kiến đi qua đâu?

Theo mô tả của giới chức Iran, tàu đi vào Vịnh Ba Tư sẽ qua vùng lãnh hải Iran; một phần tuyến đi ra cũng qua vùng biển nước này. Iran và Oman nói đã thống nhất các tuyến vào và ra, nhưng đây là giải pháp tạm thời, không phải sự trở lại của hoạt động hàng hải không hạn chế. 5714

Nói cách khác, hai nước ven eo biển đã có cơ sở để bàn chuyện khôi phục lưu thông, chứ chưa bảo đảm mọi tàu đều được phép đi qua ngay. 28

Vì sao Tehran đặt điều kiện với Mỹ?

Iran coi việc cho tàu qua Hormuz là một phần của cuộc thương lượng rộng hơn về xung đột. Tổng thống Masoud Pezeshkian nói eo biển sẽ mở lại nếu Mỹ chấm dứt phong tỏa hải quân đối với Iran; các quan chức nước này cũng yêu cầu giảm sức ép quân sự. Vì vậy, thỏa thuận về tuyến đi với Oman không tự giải quyết được điều kiện mà Tehran đặt ra với Washington. 10182

Theo truyền thông nhà nước Iran, Ngoại trưởng Abbas Araqchi đã chuyển tới đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại New York các yêu cầu gồm dỡ bỏ phong tỏa, giải phóng tài sản Iran bị đóng băng và chấm dứt chiến sự trên những mặt trận mà Tehran gọi là “kháng chiến”. Đó là yêu cầu của Iran, không phải các điều khoản Mỹ đã chấp nhận. 20

Các nguồn tin khu vực còn mô tả một lộ trình do Iran đề xuất: ngừng bắn trên toàn khu vực trong tối đa 60 ngày, mở lại Hormuz theo từng giai đoạn, chấm dứt phong tỏa của Mỹ và đặt lịch cho đàm phán hòa bình rộng hơn. Đây vẫn là đề xuất được đưa tin, chưa phải thỏa thuận ngừng bắn hay lịch cho tàu qua eo biển. 1219

Đàm phán đã tiến triển đến đâu?

Các cuộc tiếp xúc ở New York đã nối lại kênh trao đổi giữa Washington và Tehran. Ông Witkoff cho biết các bên trung gian đã chuyển thông điệp qua lại, trong khi một quan chức cấp cao Iran nói hai phía vẫn còn nhiều khác biệt. Việc đối thoại được nối lại vì thế chưa đồng nghĩa với thống nhất về phong tỏa, chiến sự hoặc quy tắc cho tàu đi qua. 2012

Ở cấp khu vực, Oman đã hoãn cuộc họp dự kiến với Iran và các nước vùng Vịnh về phương án hàng hải, với lý do cần tạo đồng thuận. Trước khi cuộc họp bị hoãn, một quan chức cấp cao Iran đã nói khó có thỏa thuận Hormuz được ký tại đó. Mong muốn thu phí tàu qua eo biển của Iran cũng là điểm bất đồng với Oman. 131

Sức ép tìm lối ra là rõ ràng: dữ liệu theo dõi tàu sơ bộ cho thấy khoảng ngày 14/9, số tàu thương mại qua Hormuz chỉ còn ở mức một chữ số mỗi ngày; các bản tin cũng ghi nhận sức ép lên giá dầu do lo ngại nguồn cung gián đoạn kéo dài. Hành lang tạm thời có thể là một phần của thỏa thuận theo giai đoạn, nhưng việc triển khai còn phụ thuộc vào những bất đồng mà riêng Iran và Oman không thể giải quyết. 615214