Có tuyến hàng hải mới, vì sao Hormuz vẫn chưa mở cửa?

Điểm mấu chốt của đề xuất Iran–Oman là vạch ra đường đi cho tàu không đồng nghĩa với mở lại eo biển Hormuz. Tehran muốn Washington chấp nhận tuyến vận tải tạm thời này trong khuôn khổ một thỏa thuận rộng hơn. Một nguồn tin Iran nói với hãng tin Tasnim rằng sự thống nhất giữa Iran và Oman chỉ tạo cơ sở để mở lại eo biển, chứ không có hiệu lực mở cửa ngay lập tức. 184

Tàu sẽ đi theo tuyến nào?

Hành lang được đề xuất rộng khoảng 7 dặm (khoảng 11 km). Theo phương án đang hình thành, tàu thương mại đi vào vịnh Ba Tư sẽ theo tuyến do Iran kiểm soát; tàu đi ra sẽ theo tuyến do Oman kiểm soát. Iran và Oman vẫn phải xử lý các chi tiết triển khai, còn Tehran gắn việc đưa phương án vào thực tế với các yêu cầu dành cho Mỹ. 17419

Iran đặt điều kiện gì?

Tehran yêu cầu Mỹ chấm dứt phong tỏa đường biển đối với các cảng Iran và nới lỏng trừng phạt. Các đòi hỏi của Iran còn bao gồm ngừng bắn, giải phóng tài sản Iran bị đóng băng và chấm dứt sức ép quân sự của Mỹ. Vì vậy, tranh cãi không chỉ xoay quanh cách phân luồng tàu mà còn gắn với cuộc xung đột rộng hơn. 189

Ngày 22/9, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng nước này có thể mở lại Hormuz trong vòng 7 ngày nếu Washington giảm sức ép quân sự và dỡ phong tỏa. Mốc thời gian đó phụ thuộc vào điều kiện Iran đưa ra, không có nghĩa hoạt động qua eo biển đã được khôi phục. 24

Đàm phán đã tiến gần thỏa thuận chưa?

Giới chức Mỹ và Iran đã đàm phán tại New York qua trung gian. Theo các nguồn tin khu vực, Iran đưa ra lộ trình gồm ngừng bắn trên toàn khu vực tối đa 60 ngày, mở lại Hormuz theo từng giai đoạn và chấm dứt phong tỏa của Mỹ. Tuy nhiên, phía Washington không muốn dỡ phong tỏa trước khi Iran thể hiện đủ thiện chí. Hai bên vì thế vẫn chưa thống nhất ai sẽ nhượng bộ trước. 11

Sự đồng thuận trong khu vực cũng chưa hình thành: cuộc họp dự kiến do Oman đăng cai để thảo luận đề xuất hàng hải với các nước vùng Vịnh đã bị hoãn. Trong khi đó, dữ liệu theo dõi tàu sơ bộ được Radio Free Europe/Radio Liberty dẫn lại cho thấy số lượt tàu chở hàng hóa đi qua Hormuz giảm xuống mức dưới 10 lượt mỗi ngày vào khoảng 14/9. Trước chiến sự, tuyến đường này vận chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu của thế giới, nên tình trạng gián đoạn có ý nghĩa lớn đối với nguồn cung dầu. 137

Nói cách khác, hiện có ba bước cần phân biệt: xác định tuyến đi, đạt thỏa thuận cho tàu sử dụng tuyến đó, và mở lại eo biển cho giao thông bình thường. Đề xuất Iran–Oman mới giải quyết được phần đầu của bài toán; các điều kiện chính trị và an ninh vẫn còn bỏ ngỏ. 17411