Iran định bán tàu bị bắt giữ để bồi thường chiến tranh: Đã biết tên những tàu nào?

Iran tuyên bố dự định bán các tàu thương mại liên quan đến Mỹ và Israel mà nước này đã bắt giữ tại eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư, rồi dùng tiền thu được để bồi thường cho những người và gia đình bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến gần đây. Đây mới là kế hoạch được công bố: các nguồn hiện có chưa ghi nhận việc bán tàu đã hoàn tất hay lịch chi trả bồi thường.914

Những tàu nào có thể bị bán?

Hassan Abdollianpour, một quan chức thuộc cơ quan tư pháp Iran, nói một số tàu đã bị bắt giữ theo phán quyết tư pháp. Ông không công bố danh sách chính thức những tàu sẽ được bán, cũng không giải thích hoàn cảnh bắt giữ của từng chiếc.914

Báo chí đã nêu tên hai tàu bị Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran bắt giữ trong tháng 4, khi chiến tranh đang diễn ra: MSC Francesca treo cờ Panama và Epaminondas treo cờ Liberia. Tuy nhiên, việc hai tàu này bị bắt không có nghĩa chúng đã được chọn để bán.11

Một vụ cũ cần được phân biệt rõ: cơ quan tư pháp Iran từng nhắc đến một tàu có liên hệ với doanh nhân Israel Eyal Ofer, bị bắt giữ hơn hai năm trước, như tài sản có thể dùng để bồi thường thiệt hại. Vụ việc được cho là đang được Tòa án Tối cao Iran xem xét. Tàu này không phải trường hợp được xác nhận là bị bắt trong cuộc chiến hiện nay, cũng chưa được xác nhận nằm trong danh sách bán.7

Tiền bồi thường sẽ đến tay người bị ảnh hưởng thế nào?

Theo Abdollianpour, tiền bán tàu sẽ dành cho các cá nhân và gia đình chịu thiệt hại vì xung đột. Iran cũng đang thống kê tổn thất: một báo cáo của cơ quan tư pháp cho biết thiệt hại đối với 537 tàu đã được đánh giá tại Bandar Abbas, Qeshm, Bandar Lengeh và Jask. Đó là số tàu được đánh giá thiệt hại, không phải số tàu bị bắt để bán. Hiện chưa có thông tin đầy đủ về tổng mức bồi thường, điều kiện nhận tiền, thời điểm bán tàu hay khoản tiền mỗi người sẽ nhận.129

Iran từng bán dầu chở trên tàu bị bắt, nhưng đó là một vụ khác. Lượng dầu thô lấy từ tàu Advantage Sweet thuộc sở hữu Mỹ, bị bắt năm 2023, được cho là đã bán với giá 36–37 triệu USD để thực hiện một phán quyết bồi thường liên quan đến các lệnh trừng phạt. Vụ này xảy ra trước cuộc chiến bắt đầu vào tháng 2/2026 và khác với việc bán chính con tàu.34

Kế hoạch này liên quan gì đến giao thông qua Hormuz?

Eo biển Hormuz đang là tâm điểm của tranh chấp về hoạt động hàng hải. Quốc hội Iran đã xem xét đề xuất cấm tàu liên quan đến Mỹ và Israel đi qua eo biển cho đến khi Tehran được bồi thường thiệt hại chiến tranh. Riêng một cơ quan quản lý eo biển của Iran công bố danh sách 77 tàu mà họ cho là vi phạm quy định đi qua Hormuz; đây không phải danh sách tàu đã được duyệt để bán.117 Sau khi một tàu hàng Iran bị tấn công gần đảo Qeshm vào tháng 9, Tehran đã hoãn buổi thông tin cho các nước láng giềng về phương án quản lý hoạt động hàng hải đang gây tranh cãi của mình.2

Điểm mấu chốt là không nên đánh đồng tàu được đưa tin đã bị bắt giữ, tài sản được nhắc đến như nguồn bồi thường tiềm năng và tàu thực sự được chỉ định hoặc đã bán. Các nguồn hiện xác nhận tuyên bố về kế hoạch của Iran, chứ chưa xác lập danh sách bán cuối cùng hay các khoản bồi thường đã được chi trả.91114