Chiến tranh Ukraine và tuyến vận tải ngũ cốc qua Biển Đen

Ukraine vẫn đưa được nông sản ra thị trường thế giới trong thời chiến, nhưng câu hỏi then chốt là tàu hàng có thể đi qua Biển Đen an toàn đến đâu. Khi các cảng bị phong tỏa hoặc cơ sở xuất khẩu bị tấn công, tác động không chỉ dừng ở Ukraine: nguồn cung và chi phí nhập khẩu lương thực của những nước phụ thuộc vào thị trường quốc tế cũng có thể bị ảnh hưởng. 1718

Từ phong tỏa cảng đến các tuyến xuất khẩu khác

Sau khi Nga mở cuộc xâm lược, các cảng Ukraine bị phong tỏa, làm gián đoạn xuất khẩu nông sản. Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen sau đó tạo điều kiện để hàng hóa được vận chuyển trở lại, nhưng Nga không gia hạn thỏa thuận vào tháng 7/2023. Các cuộc tấn công nhằm vào cảng và hạ tầng xuất khẩu tiếp tục làm hoạt động vận tải đối mặt với rủi ro. 1718

Ukraine duy trì vận chuyển bằng đường biển, song song với những tuyến đi qua các nước láng giềng. Dù quan trọng, các tuyến thay thế chưa thể đảm nhận phần lớn lượng nông sản xuất khẩu. Theo Ủy ban châu Âu, trong tháng 6/2026, khoảng 90% lượng ngũ cốc, hạt có dầu và sản phẩm liên quan xuất khẩu của Ukraine đi qua Biển Đen; khoảng 10% đi qua các “Hành lang Đoàn kết” do Liên minh châu Âu (EU) hỗ trợ. Đây là tỷ lệ của riêng tháng đó, không phải mức cố định cho những tháng sau. 4

Giá lương thực có thể chịu tác động thế nào?

Gián đoạn trong giai đoạn đầu cuộc chiến góp phần đẩy giá lương thực thế giới tăng mạnh năm 2022, gây sức ép lên các nước phải nhập khẩu ngũ cốc. Giá về sau đã giảm, vì vậy rủi ro hiện nay không đồng nghĩa với việc giá lương thực liên tục tăng trong suốt cuộc chiến. 1718

Nếu lượng hàng xuất đi sụt giảm hoặc việc tiếp cận nguồn cung trở nên khó khăn hơn, chi phí nhập khẩu có thể tăng trở lại. Những nước phụ thuộc vào lương thực nhập khẩu dễ bị tổn thương hơn vì vẫn phải mua hàng trên thị trường quốc tế khi giá tăng. Mức độ tác động sẽ tùy thuộc vào quy mô và thời gian gián đoạn; các nguồn được dẫn không cho thấy một kịch bản tăng giá nào là chắc chắn. 1718

EU hỗ trợ gì, và giới hạn nằm ở đâu?

Các quan chức EU cảnh báo rằng những cuộc tấn công vào tuyến vận chuyển ngũ cốc gây hậu quả vượt ra ngoài Ukraine, đồng thời kêu gọi sớm có thỏa thuận cho tàu thuyền đi lại an toàn. Lời kêu gọi bảo đảm lối đi an toàn không có nghĩa một lệnh ngừng bắn đã được thực thi và duy trì. 6

Trên đất liền, chương trình Hành lang Đoàn kết sử dụng đường sắt, đường bộ và đường thủy nội địa. Ủy ban châu Âu cho biết các tuyến này đã giúp Ukraine xuất khẩu gần 94 triệu tấn ngũ cốc, hạt có dầu và sản phẩm liên quan kể từ tháng 5/2022. EU cũng hỗ trợ tăng sức chứa kho ngũ cốc, tìm giải pháp tài chính cho nông dân, cải thiện vận tải qua biên giới và đầu tư mở rộng năng lực các tuyến đường. 7156

Những biện pháp đó tạo thêm lựa chọn khi các cảng bị đe dọa. Nhưng tỷ lệ vận chuyển trong tháng 6/2026 cho thấy, để duy trì xuất khẩu nông sản với quy mô lớn, Ukraine vẫn phụ thuộc nhiều vào khả năng đi lại an toàn trên Biển Đen. 46