Gián đoạn eo biển Hormuz đang bào mòn lớp đệm của thị trường dầu mỏ

Hệ quả cốt lõi của khủng hoảng eo biển Hormuz không chỉ là số thùng dầu lưu thông ít đi. Vấn đề lớn hơn là hệ thống năng lượng toàn cầu đang sống dựa vào các giải pháp tình thế — dầu dự trữ khẩn cấp, rút kho thương mại, tiết giảm nhu cầu và chuyển hướng xuất khẩu — thay vì khôi phục năng lực vận tải bình thường.

Trước xung đột, khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển này mỗi ngày. Các ước tính sau đó về lưu lượng thực tế có khác nhau, nhưng đều cho thấy gián đoạn nghiêm trọng: Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ghi nhận mức bình quân chỉ 2,7 triệu thùng/ngày trong giai đoạn tháng 3–5; dữ liệu vận tải biển về sau cho thấy ngày 18/9 chỉ có bốn tàu chở hàng hóa đi qua.

Lưới an toàn của thị trường đang mỏng đi

Một cú sốc nguồn cung dầu ban đầu có thể được hấp thụ mà không khiến mức tiêu thụ giảm tương ứng. Chính phủ có thể xuất kho dự trữ chiến lược; doanh nghiệp rút kho thương mại; nhà máy lọc dầu giảm công suất; và các nước sản xuất điều hướng một phần xuất khẩu sang tuyến khác. Những biện pháp này mua thêm thời gian, nhưng không thể thay thế một hành lang hàng hải hoạt động ổn định.

Theo IEA, các nước thành viên đã nhất trí vào tháng 3 về đợt xuất kho dầu khẩn cấp lớn nhất từ trước đến nay để ứng phó gián đoạn. 15 Cơ quan này cũng cho biết tổng thiệt hại nguồn cung từ Trung Đông đã vượt 1,3 tỷ thùng tính đến tháng 8. Điều đó có nghĩa là mỗi lần rút kho sẽ làm giảm lượng dự phòng còn lại để chống đỡ cho cú gián đoạn kế tiếp.

Dữ liệu hiện có cũng lý giải vì sao các ước tính về phần thiếu hụt nguồn cung còn lại không giống nhau. Số chuyến rời Vịnh Ba Tư, dòng hàng qua Hormuz và tổng lượng dầu thô sẵn có là những thước đo khác nhau. Chúng còn thay đổi khi chủ tàu đổi tuyến, dùng phương thức chuyển tải từ tàu sang tàu hoặc hạn chế phát tín hiệu vị trí. Vì vậy, không nên coi một con số riêng lẻ là kết luận cuối cùng; điều chắc chắn hơn là các dòng thương mại bình thường vẫn chưa được khôi phục. 4 12

Tuyến ống vòng tránh của Saudi Arabia từng là van xả áp quan trọng

Đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia nối các mỏ dầu phía đông với đầu mối xuất khẩu Yanbu bên Biển Đỏ, cho phép dầu thô không phải đi qua Hormuz. Reuters cho biết trong năm tháng đầu của xung đột, xuất khẩu từ bờ tây qua tuyến này đã tăng lên khoảng 4–5 triệu thùng/ngày. 3

Điều đó biến đường ống này thành một trong các “van xả áp” quan trọng nhất của hệ thống dầu mỏ toàn cầu. Vì thế, việc tuyến ống ngừng hoạt động sau các vụ tấn công bằng máy bay không người lái đã loại bỏ công suất đúng lúc thị trường có rất ít phương án dễ dàng. Reuters đưa tin vụ tấn công đã khiến đường ống dừng hoạt động, trong khi dầu Brent chốt phiên ở mức 105,68 USD/thùng vào ngày 14/9 vì lo ngại nguồn cung trở lại. 17

Dầu thô lưu kho tại Yanbu có thể duy trì xuất khẩu trong thời gian ngắn, nhưng không thể thay thế một tuyến ống đang vận hành. Reuters dẫn các ước tính cho rằng lượng dầu sẵn có tại đây chỉ đủ duy trì xuất khẩu khoảng 5–7 ngày nếu sự cố kéo dài. Thời điểm sửa chữa vẫn chưa rõ: giới chức Mỹ mô tả đây là gián đoạn ngắn, trong khi các đánh giá độc lập nêu khả năng phải mất nhiều tuần.

Vì sao xuất khẩu nhiều hơn từ Mỹ không thể lấp đầy ngay khoảng trống

Mỹ có thể bổ sung nguồn cung cho thị trường thế giới, nhưng không thể ngay lập tức tái tạo tổ hợp mà khu vực Vùng Vịnh cung cấp: chủng loại dầu thô, cảng xuất, đội tàu chở dầu và sản lượng từ các nhà máy lọc dầu.

Dầu thô phải được vận chuyển, bốc xếp, ghép với cấu hình phù hợp của nhà máy lọc dầu, rồi chuyển thành các sản phẩm như diesel, nhiên liệu hàng không và xăng. Do đó, thiếu hụt sản phẩm lọc dầu vẫn có thể kéo dài ngay cả khi dầu thô bổ sung xuất hiện ở nơi khác. Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia nhận định các nhà máy lọc dầu Mỹ đã xuất khẩu lượng kỷ lục, làm giảm tồn kho sản phẩm trong nước, trong khi hoạt động đã gần chạm giới hạn thực tế; tồn kho nhiên liệu chưng cất của Mỹ thấp hơn khoảng 13% so với mức trung bình 5 năm.

Vì vậy, sản lượng hay xuất khẩu tăng thêm của Mỹ có hỗ trợ ở biên độ nhất định, nhưng không tự động giải quyết một cú gián đoạn do vận tải gây ra. Điểm nghẽn không chỉ nằm ở khai thác dầu, mà còn ở logistics và năng lực chế biến hạ nguồn.

Trung Quốc giảm nhập khẩu đã tạo khoảng đệm, nhưng không chắc kéo dài

Trung Quốc đã tạo ra một lớp đệm quan trọng ở giai đoạn đầu khi cắt giảm nhập khẩu ròng dầu thô, sử dụng nhiều hơn kho dự trữ trong nước và hạ hoạt động lọc dầu. Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu ước tính nhập khẩu ròng dầu thô của Trung Quốc giảm 30% so với cùng kỳ trong quý II/2026, tương đương 3,5 triệu thùng/ngày.

Việc này làm giảm cạnh tranh đối với nguồn dầu ngoài Vùng Vịnh đang sẵn có, qua đó làm dịu tác động giá tức thời trên toàn cầu. Tuy nhiên, đây là điều chỉnh hữu hạn ở phía cầu, không phải một nguồn cung mới.

Đến tháng 8, sản lượng chế biến dầu của Trung Quốc đã tăng tháng thứ hai liên tiếp, được hỗ trợ bởi xuất khẩu nhiên liệu sau khi Bắc Kinh nới các hạn chế xuất khẩu vào giữa tháng 7, Reuters đưa tin. Trung Quốc vẫn còn dự trữ và dư địa chính sách, nhưng hoạt động lọc dầu cao hơn đồng nghĩa không thể mặc định rằng việc siết nhập khẩu trước đó sẽ bù đắp gián đoạn vô thời hạn.

LNG đối mặt cùng một vấn đề an ninh hàng hải

Khủng hoảng dầu mỏ cũng phơi bày một vấn đề an ninh năng lượng rộng hơn: khi các hãng bảo hiểm, thủy thủ đoàn và chủ tàu đánh giá một tuyến đường là không an toàn, năng lực sản xuất vật chất có thể bị mắc kẹt, dù giếng dầu, đường ống hay nhà máy hóa lỏng vẫn còn nguyên vẹn.

Brookings cho biết bảo hiểm cho tàu đi qua Hormuz hoặc không có, hoặc đắt đến mức khó chấp nhận; đồng thời, thủy thủ không muốn thực hiện hải trình này. 2 Người mua khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) có ít lựa chọn linh hoạt hơn dầu mỏ vì LNG phụ thuộc vào tàu chuyên dụng, cảng tiếp nhận và chuỗi cung ứng gắn với hợp đồng. Do đó, hướng ứng phó thực tế là đa dạng hóa: hợp đồng linh hoạt hơn, các tuyến ống thay thế khi có thể, năng lực tái hóa khí, kho lưu trữ và giảm mức phụ thuộc vào một điểm nghẽn hàng hải duy nhất.

Triển vọng giá dầu phụ thuộc vào điều gì?

Biên độ rất rộng của các kịch bản giá phản ánh hai giả định khác nhau về khủng hoảng.

Kịch bản giá dầu cao trong ngắn hạn dựa trên khả năng các vụ tấn công tiếp diễn, giao thông tàu chở dầu bị hạn chế, năng lực tuyến tránh bị mất kéo dài và kho dự trữ tiếp tục bị rút xuống. Dầu Brent vẫn ở mức 104,87 USD/thùng ngày 18/9; trước đó, giá đã tiến gần mức cao nhất trong bốn tháng khi lo ngại gia tăng về đường ống Saudi Arabia hư hại và hoạt động bốc hàng tại Yanbu bị gián đoạn.

Ngược lại, kịch bản giá thấp hơn nhiều trong dài hạn đòi hỏi một bối cảnh khác: khôi phục đáng tin cậy hoạt động hàng hải an toàn, sửa chữa và khởi động lại hạ tầng xuất khẩu, bình thường hóa bảo hiểm cùng nguồn cung tàu, và có đủ thời gian để tái tạo hàng dự trữ. Kịch bản này cũng có thể cần nhu cầu yếu hơn hoặc tình trạng dư cung quay lại ở ngoài Vùng Vịnh.

Hai kết quả đó không mâu thuẫn. Kịch bản thứ nhất định giá một điểm nghẽn vật chất chưa được giải quyết; kịch bản thứ hai định giá việc điểm nghẽn ấy được gỡ bỏ. Chừng nào an ninh quá cảnh và các tuyến xuất khẩu thay thế chưa được khôi phục một cách đáng tin cậy, thị trường vẫn dễ chịu các cú sốc đẩy giá lên hơn mức giá hiện tại có thể cho thấy.