Vì sao Mỹ gọi kế hoạch cho phép tắt thuật toán của Australia là “kiểm duyệt”?

Một dự thảo luật về an toàn trực tuyến của Australia đã tạo ra bất đồng hiếm thấy với Mỹ: ai nên kiểm soát bảng tin trên mạng xã hội, các nền tảng phải chịu trách nhiệm đến đâu trước nội dung gây hại, và liệu quy định của một nước có thể ảnh hưởng đến phát ngôn ở ngoài biên giới nước đó hay không.

Chính quyền Trump không chỉ phản đối một nút cài đặt thuật toán. Washington cho rằng nghĩa vụ xử lý những “tổn hại” do cơ quan quản lý xác định, đi kèm yêu cầu về thiết kế bảng tin và mức phạt lớn, có thể thúc đẩy các nền tảng hạn chế cả những phát ngôn hợp pháp. Chính phủ của Thủ tướng Anthony Albanese đáp lại rằng kế hoạch nhằm cho người dùng quyền kiểm soát bảng tin và buộc các dịch vụ số chủ động chịu trách nhiệm về các rủi ro trực tuyến có thể dự liệu. Vào thời điểm Mỹ lên tiếng, văn bản này mới là dự thảo để tham vấn, chưa phải luật đã được thông qua. 3

Lập luận của Mỹ: quy định an toàn có thể trở thành công cụ kiểm soát phát ngôn

Đại sứ quán Mỹ tại Canberra cho biết họ có “quan ngại nghiêm trọng” rằng đề xuất này có thể tạo điều kiện cho việc kiểm duyệt phát ngôn được bảo vệ, trong đó có phát ngôn của công dân Mỹ. Lập luận của Washington xoay quanh hai điểm chính.

Thứ nhất, Mỹ phản đối điều họ mô tả là các yêu cầu thiết kế nền tảng cứng nhắc, áp dụng đồng loạt. Theo dự thảo, người dùng mạng xã hội sẽ có quyền chọn giữa bảng tin do thuật toán đề xuất và bảng tin chỉ hiển thị nội dung từ các tài khoản họ theo dõi. Theo quan điểm của Mỹ, việc bắt buộc một thiết kế bảng tin nhất định có thể chi phối mức độ tiếp cận của người nói và quan điểm của họ, ngay cả khi bài đăng không bị gỡ bỏ. 311

Thứ hai, Washington cảnh báo rằng nếu cơ quan quản lý được áp dụng các định nghĩa quá rộng hoặc mơ hồ về “tổn hại”, các nền tảng sẽ có động lực mạnh để kiểm duyệt quá mức. Để tránh rủi ro pháp lý, doanh nghiệp có thể hạ mức phân phối hoặc giới hạn các nội dung hợp pháp nhưng gây tranh cãi; theo Mỹ, khi đó nghĩa vụ an toàn có thể chuyển thành kiểm duyệt dựa trên quan điểm. 47

Mỹ cũng đặt vấn đề ở quy mô toàn cầu thay vì chỉ trong phạm vi Australia. Nhiều nền tảng lớn chịu tác động của quy định này đặt trụ sở tại Mỹ và vận hành sản phẩm xuyên biên giới. Washington cho rằng yêu cầu tại Australia có thể làm thay đổi thiết kế sản phẩm, cách phân phối nội dung và phát ngôn của người Mỹ trên mạng ở ngoài Australia — điều họ gọi là “kiểm duyệt xuyên lãnh thổ”. 712

Dự thảo Digital Duty of Care của Australia yêu cầu những gì?

Dự thảo sẽ thiết lập nghĩa vụ chung đối với các dịch vụ trực tuyến thuộc diện áp dụng: trong chừng mực hợp lý có thể thực hiện, họ phải tạo ra môi trường trực tuyến an toàn. Phạm vi không chỉ dừng ở các mạng xã hội thông thường mà còn bao gồm những dịch vụ như trò chơi trực tuyến và chatbot AI. 8

Với các nền tảng mạng xã hội, điểm nổi bật nhất là quyền lựa chọn bảng tin. Người dùng sẽ mặc định thấy bảng tin có nội dung do thuật toán đề xuất, nhưng có thể chọn không dùng và chỉ xem nội dung từ các tài khoản họ quyết định theo dõi. 311

Nghĩa vụ rộng hơn này hướng đến việc buộc doanh nghiệp nhận diện và giảm thiểu các tổn hại có thể dự liệu, thay vì chỉ phản ứng sau khi hậu quả đã xảy ra. Các ví dụ về rủi ro với trẻ em được nêu trong thông tin về dự thảo gồm bắt nạt, nội dung khiêu dâm, nội dung kỳ thị phụ nữ và rối loạn ăn uống; khuôn khổ cũng đề cập nội dung và hành vi gây hại nghiêm trọng đối với người trưởng thành. 36

Doanh nghiệp vi phạm có thể đối mặt mức phạt tối đa khoảng 109 triệu đô la Australia. 56

Canberra: đây là quyền chọn, không phải kiểm duyệt

Thủ tướng Anthony Albanese bác bỏ cách gọi của Mỹ. Chính phủ Australia mô tả chính sách “My Feed, My Way” là cách để người dân tự quyết liệu các đề xuất của thuật toán có định hình những gì họ nhìn thấy hay không, chứ không phải cơ chế để chính phủ chỉ đạo từng quyết định về nội dung. 3

Lập trường rộng hơn của Công đảng Lao động Australia là các dịch vụ có sản phẩm có thể khiến người dùng gặp rủi ro có thể dự liệu phải chủ động giảm những rủi ro đó. Theo cách lý giải này, bảng tin dùng thuật toán không bị cấm: người dùng vẫn có thể chọn sử dụng. 3

Đảng Greens trước đó nói sẽ xem xét chi tiết dự thảo trước khi đưa ra quan điểm cuối cùng. Các thông tin hiện có chưa xác lập phản ứng chính thức sau đó của Greens dành riêng cho sự can thiệp của Mỹ. 3

Một phần của cuộc tranh cãi lớn hơn về quản lý Big Tech Mỹ

Va chạm này phù hợp với lập trường rộng hơn của chính quyền Trump: phản đối các loại thuế số, khoản phạt và quy định từ nước ngoài mà họ cho là gây gánh nặng không công bằng cho doanh nghiệp công nghệ Mỹ hoặc hạn chế phát ngôn của người Mỹ. 37

Lệnh cấm mạng xã hội với người dưới 16 tuổi của Australia cũng làm tăng mức độ đáng chú ý của vụ việc. Chính sách này đã thu hút quan tâm quốc tế và khiến Australia được nhìn nhận như một mô hình tiềm năng cho các biện pháp quản lý nền tảng cứng rắn hơn. Vì vậy, Digital Duty of Care không còn chỉ là một tranh luận chính sách nội địa. 3

Bước tiếp theo là gì?

Thời hạn tham vấn đối với dự thảo đã kết thúc vào ngày 22/9/2026. Chính phủ Australia cho biết dự kiến trình dự luật lên Quốc hội vào cuối năm 2026, vì vậy nội dung cuối cùng vẫn có thể thay đổi. 3

Ở thời điểm hiện tại, tranh cãi phơi bày một khác biệt căn bản: Australia đang thử nghiệm việc kết hợp quyền kiểm soát của người dùng với nghĩa vụ an toàn chủ động để giảm tổn hại trực tuyến; trong khi Mỹ cảnh báo rằng những quy định được thiết kế vì an toàn có thể thay đổi khả năng hiển thị và hoạt động kiểm duyệt theo cách làm nguội đi phát ngôn hợp pháp, kể cả bên ngoài Australia.