Tulpa: Có thể “tạo ra” một nhân vật riêng trong tâm trí không?

Có lẽ bạn đang nói đến việc tạo ra một “nhân vật riêng” trong tâm trí. Người ta thường gọi nhân vật ấy là tulpa. Có người thực sự mô tả cảm giác đang có một người đối thoại nội tâm, với tính cách và phản hồi dường như riêng biệt. Tuy vậy, cần phân biệt rõ giữa trải nghiệm chủ quan đó và bằng chứng cho thấy đã xuất hiện một ý thức độc lập. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu ghi nhận và tìm hiểu trải nghiệm thứ nhất. 612

Tulpa theo cách hiểu hiện đại là gì?

Trong các cộng đồng trực tuyến hiện nay, tulpamancy là việc cố ý rèn luyện trí tưởng tượng: tập trung vào một người bạn vô hình, hình dung về họ và thường xuyên đối thoại nội tâm với họ. Người thực hành kể rằng theo thời gian, câu trả lời của nhân vật này có thể trở nên tự phát đến mức họ cảm thấy mình không còn chủ động “nghĩ ra” từng câu nữa. 12

Đó là cách họ diễn tả trải nghiệm của mình. Nó không tự nó chứng minh rằng trong não đã hình thành một “người thứ hai”, hay một thực thể tồn tại độc lập ngoài con người.

Điều nào được ghi nhận, điều nào chưa được chứng minh?

• Trải nghiệm là có thật đối với người trải qua: Có những người báo cáo các cuộc đối thoại như vậy và các nhà nghiên cứu đã phỏng vấn, nghiên cứu hiện tượng này. Vì thế không thể đơn giản kết luận rằng tất cả đều bịa đặt. 6
• Có những cách giải thích tâm lý học: Nghiên cứu xem xét mối liên hệ giữa bạn tưởng tượng, lời nói nội tâm, năng lực tưởng tượng và một số trải nghiệm tương tự nghe tiếng nói. Đây là các hướng để hiểu cơ chế tâm lý, không phải bằng chứng về một “tâm trí khác”. 56
• Một ý thức độc lập hoặc thực thể siêu nhiên: Hiện chưa có bằng chứng trực tiếp đủ sức xác nhận rằng tulpamancy tạo ra một ý thức độc lập, càng không xác nhận một thực thể tồn tại bên ngoài người thực hành. Cảm giác về tính tự chủ, dù rất thuyết phục với người trải nghiệm, vẫn chưa giải quyết được câu hỏi này. 1112

Còn mối liên hệ với Tây Tạng thì sao?

Mối liên hệ này có tồn tại, nhưng câu chuyện phổ biến thường bị đơn giản hóa. Các nghiên cứu về lịch sử khái niệm cho rằng hình ảnh “tulpa” quen thuộc ở phương Tây được định hình đáng kể bởi sách của Alexandra David-Néel xuất bản năm 1929, cùng ảnh hưởng của Thông Thiên học (Theosophy). Vì vậy, không nên xem tulpamancy hiện đại là bản sao trực tiếp của thực hành Phật giáo Tây Tạng truyền thống. 15

Có phải đó là dấu hiệu bệnh lý không?

Không nhất thiết. Những trải nghiệm nội tâm khác thường, kể cả nghe tiếng nói, không tự động đồng nghĩa với bệnh lý tâm thần. Có những người có trải nghiệm này nhưng không cần chăm sóc lâm sàng. 4

Tuy nhiên, nếu các tiếng nói hay nhân vật trở nên không mong muốn, đáng sợ, ra lệnh làm điều nguy hiểm, hoặc làm bạn mất ngủ và ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, công việc hay sinh hoạt, hãy tìm gặp chuyên gia sức khỏe tâm thần. Trong tình huống như vậy, thay vì cố làm trải nghiệm mạnh hơn, điều quan trọng là nhận được hỗ trợ phù hợp.

Tóm lại: người ta có thể trải nghiệm một nhân vật nội tâm có vẻ rất “riêng biệt”, nhưng khoa học chưa có cơ sở để kết luận rằng đó là một thực thể độc lập được tạo ra trong đầu hay từ bên ngoài.