Vì sao gấu ngủ đông nhiều tháng mà hầu như không đi tiểu hay đi ngoài?

Gấu nâu và gấu đen khi ngủ đông thường không đi ngoài, và không đi tiểu hoặc chỉ tiểu rất ít.11 Tuy nhiên, đây không phải kiểu “nhịn” như con người. Cơ thể chúng chuyển sang chế độ tiết kiệm cực độ: tạo ít chất thải hơn, giữ lại nước và tái sử dụng một phần nguyên liệu vốn thường bị thải bỏ.314

Vì sao gần như không có phân?

Trong thời gian nằm trong hang, gấu không ăn.9 Vì thế, ruột không nhận thêm các phần thức ăn không tiêu hóa được để tạo phân mới.

Ruột không hoàn toàn trống: niêm mạc ruột vẫn tiết chất nhầy và các tế bào vẫn bong ra. Những vật chất còn lại có thể tạo thành một khối phân cô đặc, thường được gọi là nút phân. Nói cách khác, không phải gấu tích một lượng phân bình thường của nhiều tháng trong bụng.5

Nước tiểu đi đâu?

Thận của gấu không ngừng hoạt động hoàn toàn, nhưng tốc độ lọc máu giảm rất mạnh. Ở gấu đang ngủ đông, mức lọc cầu thận có thể giảm khoảng 70%, nên lượng nước tiểu tạo ra cực thấp.11

Điểm đặc biệt là thành bàng quang trở nên có khả năng cho nước và các chất trong nước tiểu, trong đó có urê, đi ngược trở lại máu. Nhờ vậy, nước không cứ tích dần trong bàng quang và gấu hạn chế nguy cơ mất nước trong nhiều tháng không uống.914

Urê không chỉ là chất thải

Urê là một sản phẩm chứa nitơ mà cơ thể thường đào thải qua nước tiểu. Với gấu ngủ đông, một phần urê được giữ lại và vi khuẩn đường ruột tham gia phân giải nó. Nitơ thu hồi sau đó có thể được dùng để tạo axit amin — nguyên liệu xây dựng protein.36

Cơ chế tái chế này giúp gấu duy trì cân bằng nitơ và hạn chế hao hụt protein, thay vì để các chất thải nitơ tích tụ đến mức gây rối loạn điện giải hay tổn thương thận.3

Tóm lại, gấu không bị “tắc” trong suốt mùa đông. Cơ thể chúng vận hành như một hệ thống tiết kiệm và tái chế: ít thức ăn đi vào ruột, thận giảm lọc, nước được thu hồi, còn một phần nitơ từ urê được dùng lại.3914