Châu Âu muốn tránh lệ thuộc AI bằng cách nào?

Châu Âu không thể xem AI tiên tiến là một dịch vụ có thể mua từ bên ngoài bất cứ lúc nào. Theo báo cáo A Transformative AI Strategy for Europe, AI đang trở thành hạ tầng chiến lược cho kinh tế và an ninh; nếu không hành động nhanh và trên quy mô lớn, châu Âu có nguy cơ bị gạt ra ngoài lề và rơi vào thế phụ thuộc khi năng lực AI tiếp tục tăng tốc. 16

Mục tiêu then chốt: tăng mạnh năng lực tính toán AI tại châu Âu

Đề xuất nổi bật nhất là mở rộng quy mô lớn năng lực trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Báo cáo kêu gọi EU và các nước thành viên đưa tỷ trọng năng lực tính toán AI toàn cầu đặt trên lãnh thổ EU lên 15% vào năm 2030, từ mức khoảng 5% hiện nay. Các thông tin về chiến lược này đề cập một gói cam kết công 100 tỷ euro cho trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán, song song mục tiêu huy động 1,5 nghìn tỷ euro vốn tư nhân. 356

Theo các tác giả, đây không phải là chuyện xây hạ tầng chỉ để có thêm hạ tầng. Năng lực tính toán trong nước là nền tảng cho thịnh vượng, chủ quyền và an ninh của châu Âu. Thiếu nền tảng đó, doanh nghiệp, giới nghiên cứu và chính phủ châu Âu sẽ tiếp tục phụ thuộc vào hạ tầng do bên ngoài kiểm soát. 1618

Dùng vốn công để mở đường cho đầu tư tư nhân

Chiến lược hình dung vai trò của nhà nước là giảm rủi ro cho các dự án trung tâm dữ liệu tư nhân có ý nghĩa chiến lược, thay vì nhà nước tự xây mọi công trình. Khuyến nghị được công bố nêu mức 75 tỷ euro vốn công từ các nước thành viên, thông qua những công cụ như bảo lãnh khoản vay, cam kết mua trước và có thể cả góp vốn; mục đích là giúp các dự án trung tâm dữ liệu quan trọng trở nên khả thi về mặt đầu tư, đồng thời tăng phần năng lực AI chỉ đặt tại châu Âu. 3

Trong khi đó, các bài viết về chiến lược mô tả tham vọng rộng hơn: một cú hích công 100 tỷ euro và mục tiêu 1,5 nghìn tỷ euro vốn tư nhân. 6 Điểm cốt lõi là một chiến lược tài chính–công nghiệp để tạo ra đủ năng lực tính toán AI ở châu Âu, với quy mô mà thị trường có thể đầu tư và khai thác.

Bảo đảm tiếp cận AI tiên tiến trong khi xây năng lực nội khối

Báo cáo không cho rằng châu Âu có thể ngay lập tức thay thế mọi nhà cung cấp AI hàng đầu ở nước ngoài. Thay vào đó, báo cáo đề xuất bảo đảm quyền tiếp cận ổn định, đáng tin cậy với AI ở tuyến đầu — gồm mô hình và năng lực tính toán — trong lúc củng cố năng lực kỹ thuật và thể chế của chính châu Âu.

Các tác giả cho biết châu Âu hiện phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài để tiếp cận AI tiên tiến. Họ đề xuất tận dụng các tài sản công nghệ và kinh tế của châu Âu để đàm phán quyền tiếp cận được bảo đảm, đồng thời bảo vệ những tài sản này khỏi nguy cơ bị thâu tóm từ bên ngoài hoặc suy giảm giá trị. 1718

Đây là chiến lược hai hướng: vừa phát triển hạ tầng và chuyên môn nội khối, vừa không để châu Âu bị ngắt khỏi tuyến đầu công nghệ trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đưa năng lực AI vào chính các thể chế công

Báo cáo cũng cho rằng các nước thành viên và cơ quan của EU cần có chuyên môn cùng công nghệ AI tiên tiến ngay trong bộ máy. Mục tiêu là để thể chế công theo kịp diễn biến công nghệ, thay vì hoàn toàn phải dựa vào công ty bên ngoài khi cần hiểu, mua sắm, đánh giá hoặc phản ứng trước các hệ thống AI tiên tiến. 12

Đây vừa là khuyến nghị về quản trị vừa là khuyến nghị về công nghệ. Một chính phủ khó có thể giám sát hay khai thác AI một cách hiệu quả nếu không tự có năng lực đánh giá hệ thống đó làm được gì và nó tạo ra những điểm phụ thuộc nào.

Gộp sức mạnh đàm phán trong chuỗi cung ứng AI

Một đề xuất trọng tâm khác là lập Liên minh các quốc gia thành viên về an ninh chuỗi cung ứng. Báo cáo cho rằng các nước châu Âu nắm giữ những mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu, nhưng chưa khai thác đầy đủ đòn bẩy chiến lược và kinh tế của mình. 1217

Một liên minh gồm các nước sẵn sàng tham gia, phối hợp với Ủy ban châu Âu, có thể tập hợp những đòn bẩy phân tán đó cho đàm phán và lập kế hoạch an ninh. Theo báo cáo, cách làm này sẽ tăng sức mạnh thương lượng tập thể và giúp bảo đảm quyền tiếp cận AI tiên tiến đáng tin cậy hơn cho toàn EU. 18

Xem AI là bài toán chống chịu và sẵn sàng ứng phó khủng hoảng

Chiến lược đặt AI trong khuôn khổ về khả năng chống chịu và chuẩn bị ứng phó, chứ không chỉ là cạnh tranh kinh tế. Các khuyến nghị bao gồm chuẩn bị để thể chế châu Âu có thể hành động trong bối cảnh AI phát triển mạnh, đồng thời tăng khả năng chống chịu trước những rủi ro đi kèm AI mang tính chuyển đổi. 1216

Hàm ý rộng hơn là kế hoạch ứng phó khủng hoảng cần tính đến các mối đe dọa có thể bị AI khuếch đại, song hành với việc sử dụng các hệ thống tiên tiến trong quản trị công và hoạt động kinh tế. Theo lập luận của báo cáo, quyền tiếp cận, hạ tầng, năng lực thể chế và kế hoạch an ninh là các phần gắn chặt với nhau, không phải những mảng chính sách tách rời.

Tóm lại

Câu trả lời mà báo cáo đưa ra cho rủi ro phụ thuộc là một chiến lược AI châu Âu kết hợp công nghiệp và an ninh:

• mở rộng năng lực tính toán AI trên lãnh thổ châu Âu, hướng tới 15% thị phần toàn cầu vào năm 2030;
• dùng cam kết công để huy động dòng vốn tư nhân lớn hơn nhiều;
• bảo đảm tiếp cận mô hình và năng lực tính toán AI tiên tiến trong khi phát triển năng lực nội khối;
• đưa chuyên môn AI tiên tiến vào các cơ quan EU và cấp quốc gia; và
• tập hợp đòn bẩy của các nước thành viên trong những chuỗi cung ứng AI chiến lược. 361218

Thông điệp trung tâm rất rõ: chỉ điều tiết là chưa đủ để châu Âu giữ được quyền lựa chọn thực chất đối với tương lai kinh tế và an ninh của mình. Khu vực này cũng cần sở hữu hạ tầng, năng lực kỹ thuật và sức mạnh thương lượng trong hệ sinh thái AI. 1618