JPMorgan không thể dự báo dầu: Chiến sự Iran đã vượt các “lằn ranh đỏ” kinh tế?

Việc JPMorgan thừa nhận không còn có thể dựng một kịch bản cơ sở về hồi kết của chiến sự là lời cảnh báo quan trọng: giá dầu hiện không còn chủ yếu vận động theo các giả định cung – cầu thông thường. Thị trường đang phải định giá một kết cục chính trị và quân sự không thể đoán định.

Sau hơn sáu tháng xung đột, các “lằn ranh đỏ” kinh tế từng được cho là khó bị vượt qua dường như không tạo ra một thỏa thuận hay việc khôi phục bền vững các tuyến năng lượng trong khu vực. Vì vậy, không thể mặc định giá sẽ nhanh chóng và ổn định quay lại mức trước chiến sự. 25

“Lằn ranh đỏ” đã dịch chuyển

Dầu Brent ở gần 105 USD/thùng, cao khoảng 45% so với trước chiến sự, trong khi giá dầu diesel tại Mỹ vượt 200 USD/thùng. Điều đó cho thấy đây không còn chỉ là phần bù rủi ro ngắn hạn trên thị trường tài chính, mà là tình trạng thắt chặt đối với dầu thô thực tế và các sản phẩm lọc dầu. JPMorgan không còn có kịch bản cơ sở về điểm kết thúc, bởi chưa rõ gián đoạn sẽ chỉ tạm thời, tiếp tục leo thang hay chuyển thành trạng thái kéo dài. 25

Thiếu hụt nguồn cung khó khắc phục nhanh

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nguồn cung dầu toàn cầu năm 2026 đạt trung bình 100,7 triệu thùng/ngày, thấp hơn 5,7 triệu thùng/ngày so với năm 2025. IEA cũng lùi thời điểm nguồn cung dầu vùng Vịnh phục hồi hoàn toàn sang năm 2027. Trong khi đó, tồn kho dầu đang suy giảm, làm mỏng đi vùng đệm của thị trường trước bất kỳ sự cố mới nào. 14

Rủi ro không chỉ nằm ở lượng dầu bị mất, mà còn ở khả năng thay thế lẫn nhau ngày càng kém giữa các loại dầu thô, công suất lọc dầu, tuyến vận chuyển và nguồn diesel. Sức ép quanh eo biển Bab el-Mandeb có thể buộc tàu hàng đổi hoặc trì hoãn hành trình qua Biển Đỏ. Các đợt tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga có thể làm thị trường nhiên liệu tinh chế căng thẳng hơn, kể cả khi dầu thô vẫn có mặt trên thị trường; còn các đợt ngừng hoạt động ở Libya làm giảm thêm một nguồn xuất khẩu linh hoạt.

Hạ tầng Saudi Arabia là một điểm rủi ro leo thang đáng chú ý. Một cuộc tấn công nhằm vào đường ống Đông – Tây có thể đe dọa khoảng 4 triệu thùng/ngày, tương đương xấp xỉ 4% nguồn cung toàn cầu, vì tuyến này giúp đưa dầu Saudi Arabia ra ngoài eo biển Hormuz. Khi đó, một cú gián đoạn khởi đầu từ vận tải biển ở Vùng Vịnh có thể biến thành hạn chế rộng hơn đối với sản xuất và xuất khẩu. 56

Cú sốc lạm phát không dừng ở giá xăng

Dầu mỏ, đặc biệt là diesel, đi thẳng vào chi phí vận tải, lương thực, sản xuất công nghiệp, sưởi ấm và dịch vụ. Chi phí năng lượng cao có thể lan sang tiền lương và giá bán hàng hóa, tạo ra hiệu ứng lạm phát vòng hai, trong lúc hóa đơn năng lượng tăng lại làm suy yếu tăng trưởng. Đây là tổ hợp mà các ngân hàng trung ương muốn tránh nhất: lạm phát dai dẳng đi cùng hoạt động kinh tế chững lại.

Tại Anh, Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) giữ lãi suất cơ bản, hay Bank Rate, ở 3,75%. Tuy nhiên, cú sốc năng lượng do chiến sự đã chuyển trọng tâm tranh luận từ khả năng giảm lãi suất sang câu hỏi liệu lạm phát có dai dẳng đến mức phải tăng lãi suất hay không. Trước đó đã có ý kiến ủng hộ nâng lãi suất lên 4%, và BoE cảnh báo chiến sự leo thang có thể đòi hỏi lãi suất cao hơn. Vì thế, khả năng tăng lãi suất trong các kỳ họp tới là có cơ sở, nhưng chưa phải điều chắc chắn. 37

Vì sao một tuyên bố chính trị chưa đủ để kéo giá dầu xuống

Một dự báo rằng chiến sự sắp kết thúc, kể cả sau bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, không giải quyết những biến số vận hành quyết định giá dầu: an toàn hàng hải, sửa chữa hạ tầng và bảo hiểm, khôi phục lưu lượng đường ống, sản lượng ở Vùng Vịnh, cũng như việc kiềm chế các nhóm liên kết với Iran.

Dự báo của JPMorgan hồi tháng 7 rằng Brent bình quân đạt 86 USD/thùng trong quý III, 80 USD trong quý IV và 78 USD vào cuối năm dựa trên giả định thị trường sẽ tái cân bằng. Giá hiện tại cùng các gián đoạn mới đã khiến giả định đó bị vượt qua. 72

Điểm mấu chốt là: một tiêu đề về ngừng bắn, tự nó, có thể chưa khiến giá dầu “rơi tự do”. Thị trường cần bằng chứng bền vững rằng các tuyến xuất khẩu an toàn, hạ tầng hoạt động, sản lượng được khôi phục, tồn kho tăng trở lại và các cuộc tấn công ủy nhiệm đã chấm dứt. Trước khi những điều đó xảy ra, kịch bản dễ thấy hơn là phần bù rủi ro năng lượng biến động mạnh, tăng trưởng toàn cầu yếu đi và các ngân hàng trung ương phải duy trì — thậm chí có thể tăng — mặt bằng lãi suất thắt chặt dù kinh tế giảm tốc.