Cuộc gặp Trump–Tập sẽ thử xem cạnh tranh AI có chỗ cho các “lan can an toàn” hay không

Trí tuệ nhân tạo (AI) được dự báo sẽ nằm ở trung tâm cuộc gặp sắp tới tại Washington giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Cả hai nước đều coi AI là công nghệ then chốt đối với sức mạnh kinh tế lẫn quân sự. Tuy nhiên, tranh chấp về an toàn, phần cứng tính toán tiên tiến, cáo buộc sao chép mô hình và cách quản lý ngành AI khiến triển vọng về một thỏa thuận dễ dàng rất hạn chế. 1

Rủi ro cấp bách: một sai lệch của AI có thể đẩy xung đột leo thang

Vấn đề hệ trọng nhất không chỉ là bên nào xây được mô hình mạnh hơn, mà là liệu AI có thể tạo ra nhận định sai rằng đang xảy ra một cuộc tấn công quân sự hoặc hạt nhân hay không. AI cũng có thể làm một cuộc đối đầu trên không gian mạng diễn biến nhanh đến mức lãnh đạo hai bên chỉ còn vài phút để đánh giá tình hình.

Các chuyên gia được Reuters dẫn lời cảnh báo rằng việc can thiệp vào mạng lưới chỉ huy hạt nhân, hoặc một chiến dịch tấn công mạng quân sự do AI định hướng, có thể buộc Washington và Bắc Kinh phải đưa ra quyết định cực kỳ hệ trọng trong thời gian rất ngắn. 1

Vì vậy, những biện pháp được bàn đến thiên về quản trị khủng hoảng hơn là một lệnh tạm dừng phát triển AI trên diện rộng:

• Đặt “lằn ranh đỏ” rõ ràng để AI không tham gia các hệ thống chỉ huy và kiểm soát hạt nhân.
• Duy trì quyền kiểm soát thực chất của con người đối với các hoạt động mạng có hậu quả nghiêm trọng, thay vì để hệ thống tự động khởi phát hoặc leo thang hành động.
• Thiết lập kênh liên lạc chuyên biệt hoặc đường dây nóng cho các sự cố nghiêm trọng liên quan đến AI tự trị, để quan chức hai nước có thể làm rõ vụ việc trước khi nó bị hiểu như một cuộc tấn công. 18

Các đề xuất này không nhằm chấm dứt cạnh tranh chiến lược. Mục tiêu hẹp hơn là giảm nguy cơ một hệ thống AI, một chiến dịch mạng hoặc thông tin sai lệch biến cạnh tranh thành leo thang ngoài ý muốn.

Tranh cãi về “chưng cất” mô hình đã thành vấn đề ngoại giao

Washington cáo buộc sáu công ty Trung Quốc sao chép không phù hợp các sản phẩm AI của Mỹ thông qua kỹ thuật chưng cất mô hình (model distillation). Đây là phương pháp huấn luyện một mô hình nhỏ hơn bằng đầu ra của mô hình có năng lực cao hơn. Theo Reuters, quan chức Mỹ cho rằng hoạt động này có khả năng diễn ra với sự biết đến của chính phủ Trung Quốc. 1

Trung Quốc bác bỏ cáo buộc. Bộ Thương mại Trung Quốc nói các tuyên bố của Mỹ thiếu cơ sở thực tế và pháp lý, đồng thời cho rằng chưng cất là kỹ thuật huấn luyện được sử dụng phổ biến. 3

Bất đồng này đáng chú ý vì nó biến một thực hành kỹ thuật thành căn cứ tiềm năng cho điều tra, trừng phạt hoặc siết thêm hạn chế thương mại. Nó cũng làm hợp tác về an toàn trở nên khó khăn hơn: hai bên được kỳ vọng chia sẻ thông tin quản trị rủi ro trong khi vẫn nghi ngờ cách đối phương hành xử trên thị trường AI.

Chip và năng lực tính toán vẫn là đòn bẩy cốt lõi

Từ năm 2022, Mỹ đã hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất chip. Các quan chức Mỹ cũng tin rằng một số chip tiên tiến có thể đang được đưa vào Trung Quốc qua đường buôn lậu, dù quy mô chưa rõ. Washington đã cân nhắc các giới hạn bổ sung đối với doanh nghiệp Trung Quốc sử dụng từ xa các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài được trang bị chip Nvidia tiên tiến — một cách tiếp cận năng lực tính toán mạnh mà không cần nhập khẩu trực tiếp phần cứng. 1

Chính sách này càng phức tạp vì chip H200. Ông Trump đã cho phép Nvidia bán chip AI H200 sang Trung Quốc vào cuối năm ngoái, dù một số ý kiến chỉ trích tại Mỹ cho rằng việc đó có thể củng cố năng lực phát triển AI của Trung Quốc. H200 không phải sản phẩm tiên tiến nhất của Nvidia, nhưng Reuters đưa tin giới chức Mỹ sau đó đã phê duyệt cho khoảng 10 công ty Trung Quốc mua chip này; tại thời điểm bài báo được công bố, chưa có lô hàng nào được giao. 14

Đây là mâu thuẫn chính sách trung tâm của hội nghị: kiểm soát xuất khẩu nhằm bảo vệ lợi thế của Mỹ, nhưng các thương vụ được cho phép có chọn lọc vẫn có thể duy trì quan hệ thương mại và quyết định doanh nghiệp Trung Quốc nào tiếp cận được năng lực tính toán tiên tiến.

Hai cách tiếp cận khác nhau trong quản trị AI

Mỹ và Trung Quốc cũng khác biệt về triết lý quản lý AI. Ông Trump cho rằng Mỹ đã có công cụ để quản lý và truy tố các công ty AI, qua đó hạ thấp nhu cầu về các biện pháp bảo vệ liên bang bổ sung. 2

Trung Quốc áp dụng mô hình định hướng nhà nước hơn, với các quy định về thuật toán AI và dữ liệu huấn luyện, cùng yêu cầu dán nhãn nội dung do AI tạo ra. 1

Khác biệt này không loại trừ hợp tác giới hạn. Hai chính phủ vẫn có thể thảo luận các rào chắn cho việc sử dụng AI trong lĩnh vực quân sự và không gian mạng. Nhưng một khuôn khổ quản trị AI toàn diện, chung cho cả hai bên sẽ rất khó hình thành, bởi hai hệ thống không thống nhất về mức độ giám sát của nhà nước đối với hoạt động phát triển AI thương mại.

Khi khoảng cách năng lực thu hẹp, mức độ rủi ro tăng lên

Tính cấp bách của vấn đề còn đến từ những đánh giá cho rằng hệ thống AI của Trung Quốc không còn tụt quá xa sau các mô hình hàng đầu của Mỹ. Các ước tính của Mỹ được Reuters dẫn lại đo khoảng cách bằng tháng thay vì năm: Cố vấn AI Nhà Trắng David Sacks từng nói năm 2025 rằng các mô hình Trung Quốc chậm hơn từ ba đến sáu tháng; một đánh giá của Bộ Thương mại Mỹ đầu năm nay đặt DeepSeek V4 Pro ở mức chậm khoảng tám tháng so với các hệ thống tiên phong. 1

Trung Quốc cũng được đánh giá có thế mạnh về các mô hình mở trọng số (open-weight), tức mô hình có thành phần có thể được tải xuống, kiểm tra và chỉnh sửa. Một số người trong ngành cho rằng Trung Quốc có thể sớm vươn lên dẫn đầu về mô hình tiên phong nếu đà phát triển hiện tại tiếp diễn, nhưng đó vẫn là dự báo chứ chưa phải kết quả đã được xác lập. 1

Một kết quả thực tế có thể là gì?

Một thỏa thuận AI bao quát khó có khả năng xuất hiện, xét đến mức độ thiếu tin cậy và lợi ích thương mại rất lớn của cả hai phía. 1 Kết quả đáng tin cậy hơn sẽ là một cam kết hẹp: duy trì liên lạc về các sự cố AI rủi ro cao, tìm hiểu những giới hạn đối với hệ thống hạt nhân và không gian mạng, đồng thời tiếp tục đối thoại cấp chuyên viên ngay cả khi tranh cãi về hạn chế chip và cáo buộc sao chép mô hình chưa được giải quyết.

Điều đó sẽ không khép lại cuộc đua AI Mỹ–Trung. Nhưng nó có thể tạo ra bộ quy tắc tối thiểu để kiểm soát kịch bản nguy hiểm nhất: một sự hiểu lầm có AI can dự, diễn ra nhanh hơn khả năng ngoại giao xử lý.