29 thỏa thuận dự kiến ở New York: Tín hiệu thương mại, chưa phải các hợp đồng đã chốt

Chuyến công tác dự kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm tới New York đang được nhìn nhận như một nỗ lực kết hợp giữa ngoại giao và xúc tiến thương mại, thay vì một hội nghị để công bố thỏa thuận thương mại song phương đã hoàn tất. Theo các quan chức và tài liệu kế hoạch nội bộ mà Reuters xem xét, có thể có 29 thông báo hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam và Mỹ tại một hội nghị kinh doanh ngày 23/9, trải từ năng lượng, hàng không đến công nghệ và tài chính. Nhiều văn bản trong số này được dự kiến là không mang tính ràng buộc. 6

Điểm khác biệt này rất quan trọng. Biên bản ghi nhớ, thỏa thuận khung hay đề xuất thuê tài sản có thể thể hiện nhu cầu và định hướng hợp tác với doanh nghiệp Mỹ, nhưng không đồng nghĩa với hợp đồng mua bán đã thực hiện, dự án đã được cấp vốn hay một hiệp định thuế quan Việt Nam–Mỹ đã ký kết.

Lịch trình tại New York: vẫn cần chờ xác nhận chính thức

Reuters cho biết Tổng Bí thư Tô Lâm dự kiến sang Mỹ dự các hoạt động của Liên Hợp Quốc và gặp gỡ doanh nghiệp tại New York, trước khi tiếp tục tới Canada. Hội nghị kinh doanh ngày 23/9 tại New York là nơi có thể diễn ra các công bố nói trên. 16

Tuy vậy, lịch trình đầy đủ cùng các cuộc gặp song phương trong chuyến đi vẫn mang tính dự kiến trong các thông tin đã được công bố. Đặc biệt, chưa có xác nhận công khai về cuộc gặp giữa Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Vì thế, mọi thông tin về cuộc gặp này hoặc thời điểm cụ thể của từng sự kiện cần được chờ xác nhận từ các cơ quan chức năng. 1

Con số 29: dấu hiệu thương mại, không phải 29 thương vụ hoàn tất

Tài liệu kế hoạch nội bộ được Reuters dẫn lại liệt kê 29 thỏa thuận có thể được công bố. Reuters cho biết các thỏa thuận này nằm trong nỗ lực của Việt Nam nhằm giảm sức ép từ Washington trong bối cảnh tranh luận về thuế quan, trong đó nhiều thỏa thuận được dự báo không có tính ràng buộc pháp lý. 6

Giá trị thực tế của gói công bố sẽ phụ thuộc vào những chi tiết được nêu ngày 23/9, bao gồm:

• Đó là hợp đồng ràng buộc, biên bản ghi nhớ (MOU) hay mới là thỏa thuận thăm dò;
• Có nêu rõ khối lượng mua bán, nguồn tài chính, lịch giao hàng hoặc cam kết đầu tư hay không;
• Các bên có công bố cơ chế triển khai và mốc thực hiện cụ thể hay không.

Trước khi có các thông tin này, việc xem toàn bộ 29 nội dung như các khoản đầu tư hoặc hợp đồng xuất khẩu đã hoàn thành sẽ là quá mức so với dữ liệu hiện có.

Năng lượng: Petrovietnam, Murphy Oil, Chevron và ExxonMobil

Danh sách dự kiến bao gồm các thỏa thuận giữa Petrovietnam với hai công ty năng lượng Mỹ là Murphy Oil và Chevron. ExxonMobil cũng được dự kiến công bố một thỏa thuận với Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn, đơn vị được mô tả trong báo cáo là nhà máy lọc dầu lớn thứ hai Việt Nam. 6

Những bước đi này có thể cho thấy mong muốn mở rộng liên kết năng lượng với doanh nghiệp Mỹ. Nhưng các thông tin hiện có chưa xác định điều khoản thương mại cuối cùng, sản lượng mua bán hay kế hoạch triển khai dự án. Trong lĩnh vực năng lượng, khác biệt giữa một thỏa thuận hợp tác ban đầu với cam kết mua hàng hoặc đầu tư vốn đã thực thi là đặc biệt đáng kể.

Hàng không và internet vệ tinh: các phương án của Vietjet

Theo tài liệu kế hoạch, Vietjet đang cân nhắc thuê tối đa 22 máy bay, gồm 17 chiếc Boeing 737 và 5 chiếc Airbus A321neo, từ bốn công ty cho thuê máy bay. Hãng cũng có thể ký các biên bản ghi nhớ với doanh nghiệp Mỹ chuyên bảo dưỡng động cơ. Một thỏa thuận được đề xuất với SpaceX sẽ cung cấp internet vệ tinh Starlink trên 120 máy bay Vietjet. 6

Các nội dung này cần được phân biệt với các giao dịch tài chính hàng không đã được công bố trước đó. Tháng 2, Vietjet cho biết đã ký thỏa thuận với Griffin Global Asset Management để tài trợ cho sáu máy bay Boeing 737-8. Thỏa thuận trước đó không đồng nhất với gói dự kiến công bố tại New York. 10

Công nghệ, viễn thông, tài chính và văn hóa

Danh sách được báo cáo còn có một thỏa thuận tiềm năng giữa Meta và Bộ Văn hóa của Việt Nam, cùng một thỏa thuận giữa Qualcomm và VNPT. Visa, Mastercard và Citibank cũng được nêu là có thể ký kết với các đối tác Việt Nam trong lĩnh vực tài chính và khách sạn. Reuters chưa công bố các điều khoản cụ thể của những thỏa thuận dự kiến này. 6

Do đó, hiện chưa thể khẳng định các thỏa thuận sẽ liên quan đến hạ tầng thanh toán, triển khai công nghệ, đào tạo, tiếp cận thị trường, dịch vụ thương mại hay hình thức hợp tác nào khác. Các công bố chính thức, nếu có, sẽ làm rõ hơn phạm vi hợp tác.

Liên hệ với đàm phán thuế quan Việt Nam–Mỹ

Các thông báo kinh doanh dự kiến diễn ra trong bối cảnh Việt Nam và Mỹ đã có khuôn khổ cho “Hiệp định về Thương mại Đối ứng, Công bằng và Cân bằng”. Theo khuôn khổ này, Việt Nam sẽ dành tiếp cận thị trường ưu đãi cho phần lớn hàng công nghiệp và nông sản Mỹ; đổi lại, Mỹ duy trì mức thuế đối ứng 20% với hàng hóa Việt Nam và sẽ xác định các sản phẩm đủ điều kiện hưởng thuế suất 0%.

Đây là khuôn khổ định hướng cùng các nội dung sẽ tiếp tục được xử lý, chưa phải bằng chứng cho thấy mọi chi tiết thực thi đã hoàn tất. Đại diện Thương mại Mỹ cho biết thỏa thuận dự kiến còn bao trùm các vấn đề như rào cản phi thuế quan, thương mại số, dịch vụ và đầu tư, sở hữu trí tuệ, lao động, môi trường, hải quan và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Với Việt Nam, các quan hệ thương mại nổi bật với doanh nghiệp Mỹ có thể củng cố lập luận rằng Việt Nam đang mở rộng mua hàng, liên kết đầu tư và tiếp cận thị trường. Với Mỹ, giá trị cốt lõi không nằm ở số lượng thông báo mà là các cam kết có thể thực thi, cũng như bằng chứng cho việc hiện thực hóa các nội dung tiếp cận thị trường trong khuôn khổ thương mại.

Những điểm cần theo dõi

Thước đo quan trọng nhất của các công bố ở New York sẽ là nội dung thực chất, không phải con số 29. Cần chú ý bốn điểm:

1. Hợp đồng ràng buộc hay MOU: Hợp đồng mua bán, thuê, tài trợ hoặc triển khai có giá trị cao hơn tuyên bố hợp tác không ràng buộc.
2. Cam kết thương mại cụ thể: Khối lượng, giá trị, lịch giao nhận và điều khoản tài chính sẽ cho thấy một đề xuất có thể đi vào vận hành hay không.
3. Tiến triển của khuôn khổ thương mại: Văn bản chính thức về các mặt hàng được hưởng thuế 0% hoặc cam kết tiếp cận thị trường đối ứng đã hoàn tất sẽ có tác động lớn hơn một thông báo doanh nghiệp mới.
4. Ngoại giao được xác nhận: Chỉ các thông cáo chính thức mới có thể xác định liệu chuyến đi có cuộc gặp giữa Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng thống Trump hay các hoạt động song phương cấp cao khác hay không.

Ở thời điểm hiện tại, kết luận phù hợp là thận trọng: Việt Nam dường như đang tập hợp một gói hợp tác kinh doanh quy mô rộng hướng tới Mỹ để hỗ trợ xử lý quan hệ thương mại còn nhiều sức ép. Gói này có thể có ý nghĩa về mặt chính trị, nhưng ý nghĩa kinh tế sẽ phụ thuộc vào số lượng thỏa thuận thực sự trở thành ràng buộc và việc khuôn khổ thuế quan có tiến tới một hiệp định hoàn chỉnh, có thể triển khai hay không. 6