EU muốn thận trọng với AI mạnh nhất, nhưng thúc đẩy AI phục vụ công nghiệp

Thông điệp chính trong bài phát biểu về Tình trạng Liên minh của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen là thận trọng có chọn lọc, chứ không phải làm chậm toàn bộ trí tuệ nhân tạo. EU muốn kiểm soát rủi ro từ các mô hình AI có năng lực cao nhất, đồng thời mở rộng ứng dụng AI trong những ngành then chốt và tăng bảo vệ trẻ em trong không gian số. 1

Không phải “đóng băng AI”, mà là kiềm chế cuộc đua ở tuyến đầu

Bà von der Leyen cho biết sẽ mời các phòng thí nghiệm phát triển AI tiên phong hàng đầu thảo luận về cách cơ quan công quyền có thể hỗ trợ nỗ lực của ngành nhằm “kiềm chế biên năng lực” (pace the frontier). Đây là kế hoạch đối thoại và hợp tác về an toàn, không phải lệnh tạm dừng ngay lập tức hay lệnh cấm phát triển AI trên diện rộng của EU. 16

Mối lo tập trung vào các mô hình ngày càng mạnh, nhất là những hệ thống có khả năng tự cải thiện hoặc tự lặp đệ quy. Theo bà, các mô hình như vậy có thể cho phép hoạt động xâm nhập mạng ở quy mô chưa từng thấy và có thể sớm rơi vào tay các đối thủ. 115

Đề xuất xuất hiện giữa lúc ngành AI tranh cãi gay gắt về tốc độ phát triển năng lực tuyến đầu. Reuters đưa tin CEO Anthropic Dario Amodei đã kêu gọi giảm tốc, nhận được sự ủng hộ từ CEO OpenAI Sam Altman và Elon Musk. Tuy vậy, các cảnh báo này cũng khơi lên tranh luận: đó là sự phòng ngừa tương xứng hay là tâm lý bi quan cực đoan về AI, thường được gọi là “AI doomerism”. 17

Bà von der Leyen cũng kêu gọi hợp tác sâu hơn với Canada, Vương quốc Anh và các đối tác cùng quan điểm về an toàn AI, bao gồm đánh giá mô hình AI tiên phong và những biện pháp an ninh liên quan. 9

Đạo luật Trẻ em EU: quản lý quyền truy cập theo độ tuổi

Ủy ban châu Âu dự kiến đề xuất Đạo luật Trẻ em EU (EU Kids Act), không chỉ áp dụng cho mạng xã hội mà còn bao gồm nền tảng chia sẻ video, trò chơi trực tuyến và chatbot AI. Cách tiếp cận là áp dụng mức bảo vệ khác nhau theo từng nhóm tuổi. Đây mới là đề xuất, nên bản thân thông báo chưa khiến các quy định mới có hiệu lực ngay. 1

Các nguyên tắc được nêu gồm:

• Không cho phép sử dụng mạng xã hội đối với trẻ dưới 13 tuổi. 1
• Trẻ từ 13 đến dưới 15 tuổi chỉ được có tài khoản giới hạn, do phụ huynh thiết lập và giám sát, với tính năng hạn chế và giới hạn thời gian sử dụng. 1
• Nền tảng phục vụ người dùng từ 15 đến 18 tuổi phải đáp ứng nghĩa vụ thiết kế an toàn ngay từ đầu (safe by design).

Điểm đáng chú ý là trách nhiệm không chỉ đặt lên trẻ em và phụ huynh. Các dịch vụ số sẽ phải tính đến an toàn trong thiết kế; theo các thông tin về đề xuất, doanh nghiệp cũng được kỳ vọng xác minh độ tuổi người dùng và xử lý những tính năng dễ gây lệ thuộc như cuộn vô hạn. 7

Tăng tốc AI trong 5 lĩnh vực có giá trị cao

Song hành với kiểm soát rủi ro ở tuyến đầu, bà von der Leyen coi AI là hạ tầng nền tảng cho kinh tế và an ninh châu Âu. Bà nêu các ứng dụng như xe tự hành và quốc phòng, đồng thời nhấn mạnh châu Âu cần khai thác giá trị thực tế từ công nghệ này. 1

Ủy ban châu Âu xác định 5 lĩnh vực mà AI công nghiệp có tiềm năng lớn và châu Âu có dữ liệu, năng lực liên quan:

1. Y tế
2. Giao thông
3. Nông nghiệp - thực phẩm
4. Sản xuất tiên tiến
5. Quốc phòng và không gian 1

Ủy ban cho biết sẽ công bố các sáng kiến có thể tạo thay đổi lớn cho những lĩnh vực này vào tháng 11. 1

Ý nghĩa của chương trình

Đây là chiến lược hai hướng: với AI tiên phong, EU muốn tăng cường đánh giá, phối hợp quốc tế và thận trọng hơn trước những bước nhảy vọt về năng lực có rủi ro cao. Với nền kinh tế nói chung, EU lại muốn đẩy nhanh việc đưa AI vào các ngành liên quan đến dịch vụ công, năng lực cạnh tranh công nghiệp và an ninh. 19

Nói cách khác, đây không phải lời kêu gọi làm chậm mọi sản phẩm hay ứng dụng AI. EU đang đề xuất thắt chặt thận trọng quanh các mô hình mạnh nhất, trong khi thúc đẩy AI hữu ích, định hướng công nghiệp trên toàn châu Âu. 1