Trung Quốc coi AI là rủi ro an ninh chính trị, hạ tầng và công nghệ

Bộ trưởng An ninh Quốc gia Trung Quốc Trần Nhất Tân mô tả trí tuệ nhân tạo không chỉ là vấn đề quản lý công nghệ. Theo ông, AI có thể bị khai thác để làm suy yếu ổn định chính trị, nhắm vào hạ tầng trọng yếu và khiến Trung Quốc dễ bị chi phối hơn bởi công nghệ nước ngoài. 16

AI trong cách nhìn của Bắc Kinh: công cụ có thể tác động chính trị

Ông Trần nói các “lực lượng thù địch” và những người có động cơ xấu có thể lạm dụng AI tạo sinh để bịa đặt tin đồn chính trị, phát tán thông tin gây hại và kích động tâm lý đối đầu. Ông gọi đây là hoạt động “chiến tranh dư luận” và “chiến tranh nhận thức” nhằm vào Trung Quốc, có thể ảnh hưởng đến an ninh chính trị, thể chế và hệ tư tưởng. 4611

Mối lo cốt lõi là khả năng mở rộng quy mô. Văn bản, hình ảnh, âm thanh và video tổng hợp có thể khiến việc sản xuất nội dung đánh lừa trở nên rẻ hơn, nhanh hơn và dễ tùy biến theo từng nhóm đối tượng. Theo lập luận của ông Trần, điều đó có thể giúp các chiến dịch gây ảnh hưởng được triển khai hàng loạt, từ đó làm xáo trộn trật tự xã hội hoặc làm suy giảm niềm tin vào các thiết chế. 24

Cách tiếp cận này phù hợp với chiến dịch đang được Trung Quốc triển khai nhằm xử lý tin sai lệch do AI tạo ra, hành vi mạo danh, nội dung bạo lực hoặc dung tục và các dạng nội dung bị xem là có hại. Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc cho biết chiến dịch năm 2026 còn nhắm đến việc không đăng ký mô hình theo quy định, lỗ hổng trong đánh giá an toàn, dữ liệu huấn luyện không an toàn, đầu độc dữ liệu và không dán nhãn cho nội dung tổng hợp. 17

Vì sao các mô hình AI Mỹ bị nêu tên?

Trong bài viết được công bố, ông Trần được cho là đã nêu Claude Mythos của Anthropic và GPT-5.5-Cyber của OpenAI khi đề cập nguy cơ với hạ tầng thông tin trọng yếu của Trung Quốc. Theo các tường thuật về văn bản tiếng Trung, cảnh báo này liên hệ hai mô hình với khả năng nâng hiệu quả phát hiện lỗ hổng và phát triển mã độc. 7

Đây là nhận định về năng lực tiềm tàng và nguy cơ bị lạm dụng, không phải bằng chứng rằng các công ty hay mô hình nói trên đã thực hiện một cuộc tấn công. Một báo cáo cũng nêu rõ ông Trần không cáo buộc hai mô hình này từng được sử dụng để tấn công Trung Quốc. 11

Lập luận an ninh của Bắc Kinh không dừng ở tin giả. Ông Trần cảnh báo các rủi ro do AI hỗ trợ đối với hạ tầng trọng yếu, bảo vệ dữ liệu và chiến tranh; các báo cáo khác đề cập thêm nguy cơ rò rỉ dữ liệu quy mô lớn và độc quyền công nghệ. 912 Trên thực tế, giới chức Trung Quốc đang nhìn các hệ thống AI nước ngoài có năng lực cao như những công cụ có thể hỗ trợ hoạt động mạng, thu thập tự động, phân tích hoặc lập hồ sơ nếu bị đối thủ sử dụng.

Tự chủ công nghệ là một phần của lời đáp

Giải pháp ông Trần đưa ra không chỉ là kiểm duyệt nội dung hay củng cố phòng thủ mạng. Ông kêu gọi tăng đầu tư vào doanh nghiệp AI Trung Quốc, năng lực tính toán, dữ liệu và chip tiên tiến để Trung Quốc có thể kiểm soát độc lập các công nghệ cốt lõi. 13

Cách đặt vấn đề này biến chuỗi cung ứng AI thành một vấn đề an ninh quốc gia. Sự phụ thuộc vào mô hình, dịch vụ đám mây hoặc chất bán dẫn tiên tiến của nước ngoài có thể bị xem là điểm yếu chiến lược, nhất là trong bối cảnh Mỹ hạn chế bán chip tiên tiến và thiết bị sản xuất chip cho Trung Quốc. Ông Trần cũng gọi AI là một mặt trận cạnh tranh mới giữa các cường quốc. 3

Tranh cãi với lời kêu gọi Mỹ làm chậm AI tiền tuyến

Cảnh báo an ninh trên xuất hiện song song với bất đồng công khai về cách quản trị AI. Dario Amodei, CEO Anthropic, kêu gọi phát triển AI tiền tuyến với tốc độ chậm hơn và ủng hộ duy trì hạn chế đối với việc Trung Quốc tiếp cận chip cùng thiết bị sản xuất chip tiên tiến nhất.

Global Times, tờ báo được nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn, mô tả đề xuất đó là một “kịch bản Chiến tranh Lạnh”, thay vì một chương trình an toàn trung lập. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng chỉ trích điều họ gọi là việc gieo rắc nỗi sợ hãi, đối đầu và cạnh tranh ác tính.

Bất đồng này đáng chú ý vì cả hai bên đều sử dụng ngôn ngữ về an toàn AI nhưng ưu tiên những hiểm họa khác nhau. Lập luận công khai của Bắc Kinh kết hợp nguy cơ lạm dụng AI với ổn định chính trị, an ninh dữ liệu và quyền tiếp cận công nghệ. Tranh luận tại Mỹ, thể hiện qua các đề xuất và phản ứng được dẫn nguồn, cũng gắn với mục tiêu duy trì lợi thế trước Trung Quốc và kiểm soát rủi ro từ các mô hình mạnh.

Điều này có thể tác động thế nào tới đối thoại Mỹ - Trung?

Đối thoại về AI từng được đưa tin là một kết quả mà Trung Quốc mong muốn trước thềm hội nghị thượng đỉnh Trump - Tập dự kiến ngày 24/9. Tuy nhiên, một quan chức Nhà Trắng nói chưa có cuộc họp nào liên quan AI được lên kế hoạch vào giữa tháng 9. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump đã giảm nhẹ yêu cầu siết chặt các biện pháp bảo vệ AI, cho rằng Mỹ cần giữ vững vị thế dẫn đầu trước Trung Quốc.

Những lập trường này khiến một thỏa thuận lớn nhằm cùng làm chậm AI tiền tuyến khó xảy ra. Không gian hợp tác thực tế hơn có thể nằm ở quản trị các rủi ro hẹp và cụ thể: lạm dụng AI trong tấn công mạng, tác hại của nội dung tổng hợp, kênh liên lạc khi xảy ra sự cố, hoặc bảo vệ hạ tầng trọng yếu. Dù vậy, ngay cả các chủ đề này cũng vấp phải trở ngại lớn, gồm kiểm soát xuất khẩu, quyền tiếp cận chip tiên tiến, chủ quyền dữ liệu và bất đồng về định nghĩa thế nào là an toàn AI thực chất thay vì cạnh tranh chiến lược.

Can thiệp của ông Trần vì thế cho thấy một chuyển dịch khó đảo ngược trong giọng điệu của Trung Quốc: quản trị AI được xem là không thể tách rời an ninh chế độ và độc lập công nghệ. Điều đó vẫn để ngỏ khả năng hợp tác về những tác hại cụ thể, nhưng khiến việc thống nhất các quy tắc có thể hạn chế vị thế chiến lược của mỗi bên trở nên khó hơn nhiều.