Vì sao Orlen vội săn dầu thay thế sau khi đường ống Petroline ngừng hoạt động?

Việc Saudi Arabia dừng đường ống Đông–Tây, thường gọi là Petroline, tạo ra rủi ro hậu cần tức thời cho Orlen hơn là khiến các nhà máy lọc dầu phải dừng ngay lập tức. Tuyến này vận chuyển dầu thô tới Yanbu bên bờ Biển Đỏ; từ đây, dầu có thể đi qua Ai Cập, tới cảng Địa Trung Hải Sidi Kerir rồi tiếp tục bằng tàu tới Gdansk của Ba Lan. Khi hành lang này bị gián đoạn, trong khi một số lô dầu hợp đồng cho khách hàng châu Âu được cho là bị hủy hoặc hoãn, Orlen nhanh chóng tìm nguồn hàng trên thị trường giao ngay. 4

Lý do trực tiếp khiến Orlen liên tiếp mở thầu

Các nguồn tin trong ngành nói với Reuters rằng Orlen đã mua một số lô dầu thô qua các đợt chào thầu giao ngay vào thứ Sáu và thứ Hai sau vụ tấn công đường ống. Argus cho biết Orlen đã phát hành ít nhất tám đợt chào thầu kể từ ngày 11/9, tìm dầu từ khu vực Địa Trung Hải, Biển Bắc và Tây Phi. Số lượng chính xác thay đổi theo thời điểm thống kê, nhưng mục tiêu là rõ ràng: lấp khoảng trống nguồn cung Saudi Arabia dự kiến trước khi nó ảnh hưởng đến hoạt động lọc dầu. 14

Orlen nói việc giao nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy lọc dầu của tập đoàn vẫn diễn ra không gián đoạn. Điều này không mâu thuẫn với việc mua gấp dầu thay thế: doanh nghiệp có thể vẫn còn tồn kho và các chuyến hàng đã lên lịch trong ngắn hạn, nhưng cần bảo đảm nguồn thay thế khi các lô giao theo hợp đồng trong tương lai trở nên thiếu chắc chắn. 2

Lượng dầu Saudi Arabia về Ba Lan dự kiến giảm mạnh

Dữ liệu vận tải biển của LSEG cho thấy trong tháng 8, có 10 tàu chở tổng cộng 6,6 triệu thùng dầu rời Sidi Kerir đến Gdansk. Sang tháng 9, chỉ có ba tàu với tổng cộng 2,1 triệu thùng được lên lịch trên cùng tuyến, trong đó có hai thỏa thuận tạm thời. Như vậy, khối lượng giảm khoảng 4,5 triệu thùng, tương đương gần hai phần ba so với tháng trước. 2

Saudi Aramco đã trở thành nhà cung cấp lớn nhất của Orlen sau năm 2022 và cung cấp khoảng 40% lượng dầu thô mà tập đoàn chế biến, theo thông tin Reuters dẫn lại. Mức độ phụ thuộc này lý giải vì sao chỉ cần khả năng gián đoạn logistics từ Saudi Arabia cũng đủ khiến Orlen phải hành động nhanh, ngay cả khi chưa ghi nhận thiếu hụt trong vận hành. 1

Petroline quan trọng thế nào với các chuyến dầu đến châu Âu?

Đường ống Đông–Tây nối các mỏ dầu Saudi Arabia với Yanbu, cho phép xuất khẩu qua Biển Đỏ thay vì phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Với khách hàng châu Âu, dầu từ Yanbu có thể được đưa tới Ain Sukhna của Ai Cập, chuyển qua đường ống SUMED tới Sidi Kerir trên bờ Địa Trung Hải, rồi vận chuyển tiếp đến châu Âu. 4

Vì vậy, việc dừng tuyến này không chỉ ảnh hưởng một điểm bốc hàng. Nó làm giảm độ tin cậy của hành lang kết nối dầu Saudi Arabia với hạ tầng giao nhận ở Địa Trung Hải mà các nhà máy lọc dầu châu Âu, trong đó có Orlen, sử dụng. Trong các thông tin được dẫn, Saudi Arabia chưa đưa ra thời hạn sửa chữa xác định, khiến các giao dịch giao ngay linh hoạt trở nên quan trọng hơn. 4

Orlen tìm những loại dầu nào để thay thế?

Theo giới giao dịch, Orlen đã mua các loại dầu Biển Bắc gồm Grane, Johan Sverdrup và Johan Castberg. Tập đoàn cũng tìm kiếm những lựa chọn khác như WTI Midland của Mỹ và CPC Blend của Kazakhstan, sau đó tiếp tục chào thầu dầu Biển Bắc hoặc Algeria giao trong tháng 10. Các thông tin công khai chưa xác định đầy đủ kết quả hay khối lượng của mọi gói thầu, nên chưa thể khẳng định toàn bộ danh mục dầu thay thế. 1

Các thương vụ này là phản ứng ngắn hạn trước rủi ro nguồn cung, đồng thời phản ánh chiến lược giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.

Thỏa thuận Johan Sverdrup giúp tạo lớp đệm dài hạn

Tháng 8, Orlen ký thỏa thuận ba năm với Equinor để mua dầu từ mỏ Johan Sverdrup trên thềm lục địa Na Uy, bắt đầu giao từ tháng 9. Orlen cho biết khối lượng theo hợp đồng có thể vượt 9 triệu tấn mỗi năm, tương đương tới một phần tư nhu cầu dầu thô hằng năm của tập đoàn, cho các nhà máy lọc dầu tại Ba Lan, Czechia và Lithuania. 13

Thỏa thuận này không loại bỏ ngay nhu cầu bù các lô hàng Saudi Arabia bị rủi ro. Nhưng nó mở rộng khả năng tiếp cận một nguồn lớn từ Biển Bắc — cũng là khu vực mà các nhà giao dịch cho biết Orlen đang tìm dầu thay thế khẩn cấp. 113

Rủi ro lan ra thị trường dầu thế giới

Sự cố không chỉ tác động tới Ba Lan. Các nguồn trong ngành ước tính lượng dầu lưu kho tại Yanbu chỉ đủ duy trì xuất khẩu trong khoảng 5–7 ngày theo mức hiện hành nếu đường ống tiếp tục ngừng hoạt động. Tuyến này trước đó vận chuyển khoảng 4 triệu thùng/ngày tới Yanbu, tương đương xấp xỉ 4% nguồn cung dầu toàn cầu. Đây là các ước tính từ nhà giao dịch và khách mua dầu, không phải xác nhận chính thức từ Saudi Arabia; vì thế chúng phản ánh mức rủi ro, không phải một mức thiếu hụt chắc chắn. 3

Ngày 15/9, thông tin cho biết hoạt động bốc dầu ở Yanbu bị đình chỉ, cùng với việc các mỏ dầu Libya dừng hoạt động, đã góp phần đẩy giá dầu Brent tăng 2,81 USD lên 108,49 USD/thùng trong phiên giao dịch và giá dầu WTI của Mỹ tăng 3,29 USD. 17

Kết luận

Việc Orlen liên tiếp chào thầu dầu giao ngay là biện pháp phòng thủ nhằm bảo đảm an ninh nguồn cung. Petroline ngừng hoạt động khiến chuỗi giao dầu từ Saudi Arabia qua Ai Cập tới Ba Lan gặp rủi ro, đúng lúc lượng hàng dự kiến từ Sidi Kerir đến Gdansk giảm từ 6,6 triệu thùng trong tháng 8 xuống 2,1 triệu thùng trong tháng 9. Orlen chưa báo cáo gián đoạn tại các nhà máy lọc dầu, nhưng tìm nhanh các loại dầu phù hợp từ Biển Bắc và những khu vực xa hơn là cách thực tế để bảo vệ hoạt động trong lúc logistics xuất khẩu của Saudi Arabia còn bất định. 12