Mỹ đề xuất siết “xuất xứ Bắc Mỹ” với phần cứng AI lắp ráp tại Mexico

Washington được cho là đang thúc ép Mexico chấp nhận quy định xuất xứ mới đối với phần cứng trí tuệ nhân tạo (AI) xuất khẩu sang Mỹ. Trọng tâm là giới hạn tỷ lệ linh kiện có nguồn gốc ngoài Bắc Mỹ trong các sản phẩm như chip, máy chủ và thiết bị liên quan được lắp ráp tại Mexico. Mục tiêu là ngăn doanh nghiệp Trung Quốc và các công ty nước ngoài khác dùng Mexico làm điểm lắp ráp để né thuế quan hoặc các biện pháp kiểm soát công nghệ của Mỹ. 7

Quy định mới có thể bao gồm những gì?

Theo thông tin được công bố, đề xuất nhắm tới phần cứng AI lắp ráp ở Mexico, với một mức trần hoặc ngưỡng nhất định dành cho linh kiện không có xuất xứ Bắc Mỹ. Tuy nhiên, các chi tiết quan trọng vẫn chưa được xác nhận công khai: tỷ lệ cụ thể là bao nhiêu, mặt hàng nào thuộc diện áp dụng, cơ chế kiểm tra ra sao và ngày hiệu lực là khi nào. 7

Nếu tiêu chuẩn được đặt ở mức chặt, các nhà sản xuất đang phụ thuộc vào linh kiện Trung Quốc hoặc châu Á có thể phải chuyển nguồn cung hay một phần khâu sản xuất sang Mexico, Mỹ hoặc Canada. Nếu không đáp ứng quy tắc, hàng hóa có thể không được hưởng ưu đãi thương mại và phải chịu mức thuế hiện hành. Đây là hệ quả kinh tế có thể suy ra từ mục tiêu hạn chế hàm lượng ngoài Bắc Mỹ của đề xuất. 7

Cần phân biệt giữa chip bán dẫn thông thường và chip AI tiên tiến. Chính sách kiểm soát xuất khẩu hiện hữu của Mỹ tập trung đặc biệt vào việc hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip tiên tiến, năng lực sản xuất loại chip này, cùng năng lực tính toán AI liên quan. Các nguồn hiện có chưa cho thấy một quy định thuế cuối cùng áp dụng cho toàn bộ chip bán dẫn thông thường theo đề xuất liên quan Mexico. 45

Vì sao Washington coi đây là vấn đề cấp bách?

Phần cứng AI đang trở thành một mảng thương mại rất lớn giữa Mexico và Mỹ. Theo thông tin được dẫn, nhóm hàng này đã nhanh chóng vượt ô tô để trở thành hạng mục xuất khẩu lớn nhất của Mexico sang Mỹ. Riêng trong quý I/2026, Mexico xuất khẩu 50 tỷ USD thiết bị máy tính và điện tử, gần gấp đôi cùng kỳ năm trước. 713

Điện tử là ngành dễ bị ảnh hưởng bởi thay đổi quy tắc xuất xứ vì sản phẩm hoàn thiện tại Mexico có thể sử dụng tỷ trọng cao linh kiện nhập từ châu Á. Washington muốn ngăn việc công đoạn lắp ráp cuối cùng tại Mexico trở thành cách để hàng hóa né hàng rào thuế quan của Mỹ. 7

Lợi thế thuế quan của Mexico gắn đáng kể với USMCA — hiệp định thương mại giữa Mỹ, Mexico và Canada. Hàng hóa yêu cầu và đáp ứng điều kiện được hưởng thuế suất ưu đãi theo USMCA được miễn các mức thuế theo Mục 122 mà Quốc hội Mỹ đề cập. 3

Đề xuất nằm trong cuộc mặc cả rộng hơn về USMCA

Vấn đề hàm lượng Bắc Mỹ trong phần cứng AI được đặt trong bối cảnh đàm phán rà soát USMCA. Mỹ và Mexico trước đó đã bộc lộ bất đồng về thay đổi quy tắc xuất xứ đối với ô tô. 8

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã gặp Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum trong vòng đàm phán song phương thứ ba. Bộ trưởng Kinh tế Mexico Marcelo Ebrard là đầu mối đàm phán thương mại của Mexico; tuyên bố chung Mỹ–Mexico xác định ông là đối tác đàm phán phía Mexico của ông Greer. 1

Các cuộc trao đổi cũng đề cập đến an ninh kinh tế, lao động, nông nghiệp, dịch vụ thanh toán điện tử, thép, nhôm, các sản phẩm phái sinh và ô tô. 1 Dù vậy, chưa có bằng chứng cho thấy hai bên đã chốt một thỏa thuận cuối cùng hoặc thay đổi thuế quan cụ thể liên quan đến phần cứng AI.

Thông điệp chiến lược: siết đường vòng, không chỉ siết hàng hóa

Lý do chiến lược của Mỹ phù hợp với chính sách lâu nay: hạn chế Trung Quốc tiếp cận, phát triển hoặc sử dụng chip tiên tiến và các ứng dụng AI, đồng thời ngăn linh kiện bị chuyển hướng qua các tuyến thương mại trung gian. 56

Vì thế, điều Washington nhắm tới không chỉ là nơi hàng hóa được hoàn thiện, mà còn là nguồn gốc thực tế của các bộ phận cấu thành. Nếu quy tắc mới được thông qua, tác động có thể lan sang quyết định đầu tư, chọn nhà cung cấp và bố trí dây chuyền tại ngành điện tử Mexico.

Một lộ trình chuyển đổi rõ ràng và tiêu chuẩn khả thi có thể giúp duy trì dòng vốn “nearshoring” — đưa sản xuất đến gần thị trường Mỹ hơn. Ngược lại, quy định cứng nhắc hoặc thiếu rõ ràng có thể làm tăng chi phí và khiến doanh nghiệp trì hoãn dự án. Đây là nhận định về hệ quả tiềm tàng, không phải kết quả đã được xác định.

Về chính trị, một thỏa thuận sẽ giúp chính quyền Trump thể hiện lập trường cứng rắn hơn với hành vi bị cho là né thuế qua Mexico; trong khi bà Sheinbaum và ông Ebrard có động lực bảo vệ xuất khẩu cùng đầu tư sản xuất của Mexico. Kết quả cuối cùng vẫn chưa rõ.