Cổ phiếu ASML giảm mạnh vì thị trường định giá lại kỳ vọng bùng nổ AI

Vì sao ASML bị bán tháo?

Đà giảm khoảng 7% của ASML trong ngày 14/9 có vẻ là một cú sốc về tâm lý thị trường, hơn là phản ứng trước vấn đề vận hành cụ thể tại doanh nghiệp. Dario Amodei, CEO Anthropic, kêu gọi các công ty AI giảm tốc độ phát triển các mô hình AI tiên phong vì lo ngại an toàn; CEO OpenAI Sam Altman và Elon Musk cũng bày tỏ đồng tình. Điều này khiến nhà đầu tư lo rằng nếu quá trình phát triển AI chậm lại, chi tiêu cho trung tâm dữ liệu, chip tiên tiến và thiết bị sản xuất chip về sau cũng có thể hạ nhiệt. 23

ASML đặc biệt nhạy cảm với câu chuyện này vì hãng là nhà cung cấp thiết bị quang khắc EUV (cực tím sâu) then chốt để sản xuất các chip tiên tiến. Khi thị trường hạ kỳ vọng về tốc độ mở rộng hạ tầng AI, các doanh nghiệp được định giá dựa trên tăng trưởng dài hạn liên quan đến AI, trong đó có ASML, dễ chịu áp lực lớn hơn.

Hiệu ứng lan sang cổ phiếu chip và các chỉ số

Làn sóng bán tháo không chỉ diễn ra với ASML mà lan ra các nhà sản xuất chip và nhà cung ứng hạ tầng AI trên toàn cầu. Reuters cho biết thị trường Mỹ đóng cửa giảm điểm do Nvidia và các cổ phiếu chip đi xuống: S&P 500 giảm 0,48%, Nasdaq Composite giảm 0,56% và Dow Jones giảm 0,29%. 3

Cổ phiếu bán dẫn chịu tác động mạnh nhất vì định giá của nhóm này phản ánh giả định rằng chi tiêu vốn cho AI sẽ tiếp tục tăng nhanh và kéo dài. Ở Mỹ, Micron, Intel, Marvell Technology và Applied Materials đều giảm hơn 4%; Nvidia giảm khoảng 3%; còn SK Hynix giảm 7% trong giao dịch tại Mỹ. Các nhà cung cấp máy chủ cũng suy yếu, với Hewlett Packard Enterprise giảm khoảng 11%, trong khi Dell và Oracle mất khoảng 6%. 8

Tại châu Á, chỉ số KOSPI của Hàn Quốc giảm 3,3%. Reuters cũng ghi nhận trong phiên này, cổ phiếu chip bị bán mạnh hơn trong khi một số cổ phiếu phần mềm tăng giá. 4

Điều gì vẫn ủng hộ triển vọng ASML?

Diễn biến giá cổ phiếu trái ngược với các tín hiệu nhu cầu mà ASML và giới phân tích vừa nêu. Sau cuộc gặp với giám đốc tài chính ASML, JPMorgan cho biết nhu cầu AI vẫn “rất, rất mạnh”; ASML đang tìm cách sản xuất hơn 110 hệ thống EUV vào năm 2028. Công ty cũng được cho là gần như đã kín đơn hàng máy cho năm 2027. 1

Đây là chi tiết quan trọng: năng lực sản xuất máy EUV có thể là nút thắt, thay vì chỉ là mức độ sẵn sàng chi tiền của khách hàng. ASML đã công bố kế hoạch tăng công suất khoảng 30% trong cả năm 2027 và 2028. 5

Kết quả quý II cũng vẫn tích cực. ASML đạt doanh thu 9,3 tỷ euro, biên lợi nhuận gộp 54% và lợi nhuận ròng 2,9 tỷ euro; sau đó công ty nâng triển vọng doanh thu năm 2026 lên 43–45 tỷ euro, từ mức 36–40 tỷ euro trước đó. 125

Kế hoạch năng lực cho giai đoạn 2027–2028 của ASML còn đã tính đến nhu cầu từ Terafab, dự án nhà máy chip tại Texas của Elon Musk nhằm cung cấp chip cho SpaceX và Tesla, theo giám đốc tài chính Roger Dassen. 6

Yếu tố định giá: vì sao một thay đổi kỳ vọng lại gây biến động mạnh?

Thị trường không nhất thiết đang kết luận rằng ASML đã mất đơn hàng hoặc suy yếu về công nghệ. Thay vào đó, nhà đầu tư đang đánh giá lại rủi ro đối với nhu cầu dài hạn: nếu tốc độ nâng cấp năng lực AI chậm hơn, chu kỳ đặt hàng chip và thiết bị sản xuất chip có thể bớt nóng hơn kỳ vọng trước đây.

Với các cổ phiếu hưởng lợi lớn từ làn sóng AI, chỉ cần giả định về tăng trưởng chi tiêu vốn, biên lợi nhuận hoặc tốc độ mở rộng công suất thay đổi nhẹ cũng có thể khiến mức định giá điều chỉnh đáng kể. Đó là lý do một cuộc tranh luận về an toàn AI đã tạo ra phản ứng mạnh trên cả nhóm chip, dù chưa có dấu hiệu trực tiếp về việc ASML mất khách hàng hay cắt giảm dự báo.

Báo cáo quý III là mốc cần theo dõi

ASML dự kiến công bố kết quả quý III vào ngày 14/10. Công ty hướng dẫn doanh thu quý ở mức 11–12 tỷ euro, với biên lợi nhuận gộp 55–57%. 12

Các tín hiệu đáng chú ý sẽ gồm:

• doanh thu và biên lợi nhuận có đạt hoặc vượt hướng dẫn hay không;
• lượng đơn hàng mới và tiến độ giao máy;
• bình luận của ban lãnh đạo về mức độ kín đơn EUV trong 2027;
• triển vọng công suất và nhu cầu máy EUV cho năm 2028.

Nếu ASML giữ nguyên hoặc củng cố các thông điệp về đơn hàng và công suất EUV giai đoạn 2027–2028, đợt giảm ngày 14/9 sẽ phù hợp hơn với cách diễn giải rằng đây là một lần điều chỉnh định giá và phần bù rủi ro. Ngược lại, đơn hàng yếu đi, giao hàng bị lùi, hoặc triển vọng nhu cầu EUV và công suất bị hạ sẽ là bằng chứng rõ ràng hơn cho thấy khách hàng AI đang thực sự giảm tốc đầu tư.

Tóm lại, thị trường đã bán ASML vì câu chuyện về nhu cầu AI cuối cùng có nguy cơ thay đổi, chứ chưa phải vì các số liệu kinh doanh được công bố của hãng suy giảm. 29