Kỹ sư DeepSeek cảnh báo AI có thể khiến người xây dựng nó trở nên lỗi thời

Shengyu Liu (Lưu Thắng Dữ), kỹ sư của DeepSeek được biết đến trên mạng với tên “interestingLSY”, không chỉ viết về nguy cơ AI thay thế lập trình viên. Bài luận Tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài chôn vùi tài năng của mình trong ngày hôm qua là lời tự sự của một người đang góp phần xây dựng công nghệ có thể làm lu mờ chính kỹ năng chuyên môn mà anh trân trọng nhất — đồng thời là lập luận phản đối việc năng lực AI tiên phong bị tập trung vào một nhóm công ty khép kín.

Trang cá nhân của Liu cho biết anh làm về hệ thống học máy (MLSys), thiết kế và tối ưu kernel tại DeepSeek ở Hàng Châu, Trung Quốc. 7

Khi AI không còn chỉ là trợ lý viết mã

Theo Liu, sự thay đổi diễn ra theo một lộ trình rất nhanh: ban đầu AI hỗ trợ kỹ sư tìm tài liệu và gỡ lỗi; sau đó, các hệ thống bắt đầu có thể đọc mã ở cấp GPU, hiểu cách một toán tử phần mềm được triển khai cùng những ràng buộc về hiệu năng, rồi đề xuất hoặc thực hiện các tối ưu hóa. 1 11

Với kỹ sư tối ưu kernel, đây là điểm đặc biệt nhạy cảm. Giá trị của công việc nằm ở phán đoán rất chuyên biệt và tỉ mỉ về hiệu năng cấp thấp — phần việc vốn không dễ tự động hóa. Liu lo rằng AI ngày càng mạnh cuối cùng có thể làm được chính phần kỹ nghệ mà anh yêu thích nhất.

Điều anh hình dung không nhất thiết là sa thải hàng loạt ngay lập tức. Một kỹ sư có thể vẫn giữ công việc, nhưng vai trò chuyển từ người trực tiếp tạo ra giải pháp sang người giám sát các tác nhân tự động. Đó là cảm giác “chôn vùi tài năng trong ngày hôm qua” mà tiêu đề bài luận gợi lên. 1 3

Đây là dự cảm của một kỹ sư làm việc ở tuyến đầu công nghệ, chứ không phải bằng chứng rằng AI hiện đã có thể tự chủ thay thế kỹ sư kernel trong mọi môi trường sản xuất thực tế.

Lo ngại về quyền lực AGI tập trung

Liu gắn nỗi lo tự động hóa với câu hỏi ai sở hữu và kiểm soát AI mạnh nhất. Anh nói không muốn Anthropic kiểm soát AI tiên tiến nhất thế giới, hay AGI — trí tuệ nhân tạo tổng quát, thường được hiểu là AI có năng lực rộng gần với con người. Để nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng, Liu dùng một so sánh cực đoan: tình huống đó, theo anh, tương tự việc Hitler có công nghệ bom nguyên tử trước phe Đồng minh. 2 9

Đây là phép so sánh mang tính tu từ của Liu, không phải một đối chiếu dựa trên bằng chứng giữa Anthropic và Đức Quốc xã. Luận điểm cốt lõi của anh là: nếu một tổ chức tư nhân tạo được khoảng cách quyết định trong AI cực mạnh, tổ chức đó có thể nắm quyền lực kinh tế và địa chính trị rất lớn mà không chịu trách nhiệm giải trình tương xứng.

Liu ủng hộ AI tiên phong được mở và có chi phí tiếp cận đủ thấp để đông đảo bên có thể sử dụng. Anh xem định hướng mã nguồn mở của DeepSeek là đối trọng với các phòng thí nghiệm AI tiên phong phương Tây vận hành mô hình đóng, cũng là một lý do để làm việc tại DeepSeek. 1 3

Tuy vậy, đây là lập trường chuẩn tắc, chưa phải kết luận đã được đồng thuận về an toàn. Mở rộng quyền tiếp cận có thể phân tán quyền kiểm soát, nhưng cũng có thể khiến năng lực nguy hiểm đến tay các tác nhân xấu hoặc thiếu trách nhiệm dễ hơn.

Bất đồng trong cuộc đua AI Mỹ - Trung

Bài viết của Liu xuất hiện trong bối cảnh tranh chấp công khai giữa các lợi ích AI của Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt.

Anthropic cáo buộc DeepSeek, Moonshot và MiniMax thực hiện các chiến dịch chưng cất mô hình trái phép trên quy mô lớn, dùng đầu ra của Claude để cải thiện mô hình riêng. Anthropic cho biết hoạt động này liên quan hơn 16 triệu lượt trao đổi với Claude thông qua khoảng 24.000 tài khoản gian lận. Đây là cáo buộc của Anthropic, chưa phải kết luận đã được phân xử trong bối cảnh được đề cập.

Cùng lúc, CEO Anthropic Dario Amodei kêu gọi ngành AI làm chậm tốc độ nâng cao năng lực các mô hình tiên phong, để có thêm thời gian cho công việc an toàn, giám sát và quản trị rủi ro. Ông cũng ủng hộ duy trì hạn chế xuất khẩu chip AI tối tân cùng thiết bị sản xuất chip sang Trung Quốc, lập luận rằng Trung Quốc dẫn đầu AI sẽ tạo ra rủi ro nghiêm trọng cho Mỹ và thế giới.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc và truyền thông nhà nước nước này bác bỏ cách nhìn đó. Global Times gọi đề xuất làm chậm AI là một “kịch bản Chiến tranh Lạnh”, nhằm duy trì lợi thế công nghệ của Mỹ.

Không chỉ là chia rẽ giữa “an toàn” và “tăng tốc”

Tranh luận không thể rút gọn thành phe phương Tây ưu tiên an toàn đối đầu với phe Trung Quốc muốn tăng tốc. Jacob Coxon, cựu nhà nghiên cứu từng làm việc tại Anthropic và OpenAI, đã nghỉ việc ở Anthropic rồi rời hẳn ngành AI vào tháng 9/2026. Ông nói cả hai công ty đang chạy đua tới siêu trí tuệ có khả năng tự cải tiến mà không hành xử đủ trách nhiệm; Coxon gọi đó là “đánh cược bằng mạng sống của chúng ta”. 17

Trọng tâm phê phán của Coxon khác Liu. Coxon cảnh báo về nguy cơ xây dựng AI ngày một mạnh quá nhanh; Liu nhấn mạnh nguy cơ một phòng thí nghiệm Mỹ khép kín thống trị năng lực đó. Nhưng cả hai đều bác bỏ quan niệm rằng cuộc đua cạnh tranh hiện nay đương nhiên là chính đáng hoặc vô hại.

Câu hỏi vẫn chưa có lời giải

Bài luận của Liu biến nỗi bất an nghề nghiệp thành một bài toán quản trị lớn hơn: nếu AI hấp thụ cả những kỹ năng chuyên môn cao, ai quyết định quy tắc triển khai nó? Nếu chỉ vài công ty kiểm soát hệ thống mạnh nhất, quyền lực ấy phải bị kiềm chế ra sao? Và nếu năng lực đó được mở rộng rộng rãi, xã hội quản lý nguy cơ lạm dụng và phổ biến thế nào?

Hiện chưa có đồng thuận. Liu đặt niềm tin vào tính mở và khả năng tiếp cận như đối trọng với quyền lực tư nhân tập trung. Anthropic đề cao phát triển có kiểm soát nhịp độ, biện pháp an toàn mạnh hơn và hạn chế công nghệ nhằm duy trì lợi thế của Mỹ. Các tiếng nói chỉ trích ở Trung Quốc lại coi những hạn chế đó là chính sách kiềm chế.

Điểm khiến góc nhìn của Liu đáng chú ý là anh đang ở ngay trong trung tâm của cuộc chuyển dịch này: AI có thể không chỉ phá vỡ những công việc phổ thông, mà còn làm thay đổi nghề thủ công chuyên sâu của chính những người đang huấn luyện và tối ưu nó để tiến xa hơn.