Đầu tư của Đức nghiêng về Trung Quốc khi dòng vốn vào Mỹ lao dốc

Phân tích của Viện Kinh tế Đức (IW), dựa trên dữ liệu của Bundesbank — ngân hàng trung ương Đức — cho thấy xu hướng đầu tư của doanh nghiệp Đức vào hai nền kinh tế lớn đã phân hóa rõ rệt trong nửa đầu năm 2026.

Các doanh nghiệp Đức đầu tư thêm khoảng 5,6 tỷ euro vào Trung Quốc, cao hơn khoảng một phần ba so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, đầu tư trực tiếp vào Mỹ giảm gần hai phần ba so với cùng kỳ, xuống còn 4,3 tỷ euro, mức thấp nhất trong nửa đầu năm kể từ 2023. 17 1

Điểm cần lưu ý là 5,6 tỷ euro là khoản đầu tư tăng thêm tại Trung Quốc trong giai đoạn này, không phải tổng giá trị vốn đầu tư tích lũy; cũng không thể hiểu đơn giản rằng từng euro không đầu tư vào Mỹ đều được chuyển sang Trung Quốc. IW nhận định mức đầu tư vào Trung Quốc này nhìn chung tương đương bình quân của các nửa năm trong giai đoạn 2020–2025. 17

Hai chiều hướng trái ngược

• Tại Trung Quốc: doanh nghiệp Đức đầu tư thêm khoảng 5,6 tỷ euro trong sáu tháng đầu năm 2026, tăng khoảng một phần ba so với cùng kỳ 2025. 17
• Tại Mỹ: đầu tư trực tiếp giảm xuống khoảng 4,3 tỷ euro, thấp hơn gần hai phần ba so với cùng kỳ năm trước và thấp hơn gần 80% so với nửa đầu năm 2024. 1
• Xét dài hạn: dù tăng so với năm trước, mức đầu tư tại Trung Quốc không phải mức đột biến so với những năm gần đây; bình quân nửa năm giai đoạn 2020–2025 cũng là 5,6 tỷ euro. 17

Vì vậy, số liệu phản ánh sự suy giảm đáng kể của dòng vốn Đức vào Mỹ, đồng thời cho thấy đầu tư vào Trung Quốc vẫn được duy trì. Chúng chưa đủ để kết luận có một cuộc dịch chuyển quy mô lớn của toàn bộ hoạt động sản xuất Đức từ Mỹ sang Trung Quốc.

Vì sao đầu tư vào Mỹ giảm?

Theo Reuters, IW liên hệ sự sụt giảm này với bất định trong quan hệ kinh tế xuyên Đại Tây Dương và môi trường chính sách dưới chính quyền Trump. Thuế quan cùng bất định về chính sách thương mại có thể khiến doanh nghiệp khó đánh giá hiệu quả của những quyết định dài hạn, như xây nhà máy, mua lại doanh nghiệp hay tái cấu trúc chuỗi cung ứng. 1

Mức giảm gần 80% so với nửa đầu năm 2024 cho thấy quy mô thu hẹp rất lớn. Tuy nhiên, dòng vốn đầu tư trực tiếp có thể biến động theo từng kỳ, nên một giai đoạn sáu tháng không tự nó xác lập một xu hướng vĩnh viễn. 1

Vì sao doanh nghiệp Đức vẫn rót vốn vào Trung Quốc?

Nhà kinh tế Jürgen Matthes của IW cho rằng doanh nghiệp Đức “hầu như không có lựa chọn nào khác” ngoài việc tiếp tục đầu tư ở Trung Quốc nếu muốn duy trì sức cạnh tranh tại thị trường này. 17 Với các tập đoàn sản xuất đa quốc gia, Trung Quốc vừa là thị trường tiêu thụ lớn, vừa là nơi sản xuất và phát triển sản phẩm tại chỗ có thể cần thiết để cạnh tranh với đối thủ nội địa.

IW cũng nêu trợ cấp của nhà nước Trung Quốc và đồng nhân dân tệ bị định giá thấp là những yếu tố khiến chi phí sản xuất tại Trung Quốc có thể rẻ hơn. Đây là cách diễn giải của IW về môi trường cạnh tranh, chứ không phải quan hệ nhân quả có thể được chứng minh chỉ từ dữ liệu dòng vốn đầu tư.

Xu hướng này đã xuất hiện từ trước: theo dữ liệu IW được Reuters dẫn lại, đầu tư của doanh nghiệp Đức tại Trung Quốc đã vượt 7 tỷ euro trong năm 2025, mức cao nhất trong bốn năm.

Quan hệ thương mại khiến bài toán đầu tư thêm nhạy cảm

Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của Đức trong nửa đầu năm 2026. Tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt 125,5 tỷ euro, nhỉnh hơn Mỹ với 123,7 tỷ euro, theo Cơ quan Thống kê Liên bang Đức.

Quy mô thương mại này giúp lý giải vì sao các công ty Đức tiếp tục mở rộng hiện diện tại chỗ, ngay cả khi các lo ngại về cạnh tranh và phụ thuộc kinh tế gia tăng. Đồng thời, Berlin và Brussels phải cân bằng giữa nhu cầu tiếp cận một thị trường lớn với những lo ngại về khả năng chống chịu của ngành công nghiệp nội địa, phụ thuộc chiến lược và cạnh tranh về giá.

Số liệu nói gì — và không nói gì — về sản xuất châu Âu?

Các dữ liệu trên làm rõ áp lực cạnh tranh mà ngành sản xuất châu Âu phải đối mặt, nhất là khi các nhà sản xuất Trung Quốc mở rộng công suất nhanh và cạnh tranh bằng giá. Các hãng xe Đức, chẳng hạn, đang chịu sức ép từ doanh số yếu tại Trung Quốc, cạnh tranh gay gắt hơn và căng thẳng thương mại xuyên Đại Tây Dương.

Dù vậy, số liệu đầu tư không tự chứng minh rằng việc làm hay nhà máy của Đức đang chuyển sang Trung Quốc; cũng không chứng minh trợ cấp hoặc tỷ giá là nguyên nhân của toàn bộ mức tăng đầu tư. Đầu tư trực tiếp còn có thể bao gồm lợi nhuận giữ lại, giao dịch vốn cổ phần và các khoản tài trợ nội bộ giữa những công ty trong cùng tập đoàn, thay vì chỉ là xây dựng nhà máy mới.

Do đó, tranh luận chính sách ở châu Âu rộng hơn các con số của một nửa năm. Các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc cách ứng phó với những cáo buộc về cạnh tranh bị bóp méo và phụ thuộc chiến lược, đồng thời tính đến rủi ro trả đũa cũng như tầm quan trọng thương mại của thị trường Trung Quốc. Phân tích của IW cho thấy mức độ phơi nhiễm của doanh nghiệp Đức trước cả hai thị trường, nhưng không tự quyết định rằng thuế đối kháng, sàng lọc đầu tư hay một biện pháp cụ thể nào là lựa chọn tối ưu.