Tuyến ống dầu chủ chốt của Saudi Arabia bị tấn công: Rủi ro nguồn cung toàn cầu tăng cao

Việc các drone xuất phát từ Iraq tấn công tuyến ống dầu thô Đông–Tây đã biến sự gián đoạn hàng hải thành một cuộc khủng hoảng rộng hơn đối với hệ thống cung ứng dầu. Saudi Arabia tạm thời mất tuyến vận chuyển dầu chủ lực ra Biển Đỏ đúng lúc lưu thông qua eo biển Hormuz bị hạn chế; vì vậy, thị trường phải định giá thêm rủi ro thiếu hụt dầu thực tế, chi phí vận tải và phí bảo hiểm cao hơn. Tuyến ống này vận chuyển dầu thô, không phải khí tự nhiên, nhưng thị trường khí vẫn có thể chịu tác động gián tiếp qua rủi ro tàu LNG phải đổi tuyến và chi phí vận chuyển tăng. 1718

Vì sao việc đóng tuyến ống này đặc biệt nghiêm trọng?

Dài khoảng 1.200 km và có công suất tới 7 triệu thùng/ngày, tuyến Đông–Tây đưa dầu từ các mỏ ở phía đông Saudi Arabia tới cảng Yanbu bên Biển Đỏ. Đây là phương án then chốt để xuất khẩu dầu mà không đi qua Hormuz — một eo biển hẹp có ý nghĩa sống còn với dòng chảy năng lượng toàn cầu. Saudi Arabia đã đóng tuyến này như biện pháp phòng ngừa sau nhiều vụ tấn công bằng drone tại các khu vực Riyadh và Medina. 1718

Vì thế, đây không đơn thuần là mất một lựa chọn hậu cần dự phòng. Khi Hormuz bị gián đoạn, tuyến Đông–Tây chính là đường vòng xuất khẩu thiết yếu của Saudi Arabia. Việc tuyến ống ngừng hoạt động đã thu hẹp mạnh các lựa chọn sản xuất và xuất khẩu của nước này.

Các nguồn trong ngành cho rằng lượng dầu lưu tại Yanbu có thể chỉ đủ duy trì xuất khẩu trong khoảng 5–7 ngày nếu không có dầu mới đến qua tuyến ống. Dự trữ có thể giúp trì hoãn tác động tức thời, nhưng không thay thế được dòng chảy liên tục của tuyến ống. Nếu sự cố kéo dài, Saudi Arabia có thể phải giảm lượng dầu xuất khẩu hoặc thậm chí hạn chế sản lượng. Kịch bản tới khoảng 4% nguồn cung dầu toàn cầu bị đe dọa là một rủi ro có điều kiện, chưa phải mức thất thoát đã được xác nhận. 1114

Thời điểm khôi phục là biến số quyết định giá dầu

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng tuyến ống có thể hoạt động trở lại “sớm”. Nếu vận hành lại được, dù trước mắt chỉ ở công suất thấp hơn, cú sốc vật chất đối với nguồn cung sẽ được hạn chế.

Tuy nhiên, các ước tính về thời gian sửa chữa vẫn rất khác nhau: từ khả năng khôi phục dòng chảy một phần trong khi sửa chữa, đến khoảng 5–6 tuần, thậm chí nhiều tháng. Chênh lệch này phản ánh mức độ chưa rõ ràng về thiệt hại, thiết bị thay thế, kiểm tra an toàn và nguy cơ tái diễn tấn công. Saudi Arabia chưa công bố một lịch trình khôi phục dứt khoát trong các thông tin ban đầu. 3

Với thị trường, điều đó tạo ra hai kịch bản rõ rệt:

• Gián đoạn ngắn: giá dầu chủ yếu tăng vì phần bù rủi ro địa chính trị.
• Gián đoạn vượt quá thời gian đệm tồn kho ở Yanbu: tình trạng có thể chuyển thành thiếu hụt dầu xuất khẩu thực tế, kéo theo mức tăng giá mạnh hơn và chi phí vận tải, bảo hiểm leo thang.

Khả năng thay thế số dầu đi qua tuyến này cũng hạn chế, bởi nó được thiết kế riêng để tránh Hormuz trong lúc tuyến đường biển này đang gặp trở ngại. 311

Hai điểm nghẽn hàng hải cùng lúc bị đe dọa

Nguy cơ không dừng ở Hormuz hay trên đất liền Saudi Arabia. Theo các báo cáo, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đã kiểm soát đảo Perim, còn gọi là Mayun, tại eo biển Bab el-Mandeb — cửa ngõ phía nam dẫn vào Biển Đỏ. 15

Bab el-Mandeb là điểm nút nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, nằm trên tuyến hàng hải quan trọng giữa châu Á và châu Âu. Vị trí này đặc biệt đáng lo vì dầu từ Yanbu muốn ra thị trường quốc tế qua Biển Đỏ cũng phải đi qua khu vực lân cận. Nói cách khác, ngay cả khi tuyến ống Đông–Tây được mở lại, an ninh của lối thoát tại đầu ra Yanbu vẫn chưa được bảo đảm hoàn toàn. 15

Sự kết hợp của ba rủi ro — Hormuz bị hạn chế, tuyến ống Đông–Tây hư hại và Bab el-Mandeb bị đe dọa — khiến thị trường đối mặt với khả năng gián đoạn kéo dài hoặc đồng thời tại nhiều mắt xích vận chuyển năng lượng.

Sức ép an ninh và ngoại giao gia tăng

Iraq thừa nhận các vụ phóng drone bắt nguồn từ lãnh thổ nước này, đã cách chức một chỉ huy quân sự và mở điều tra. Baghdad cũng được cho là đã đóng ba cửa khẩu với Iran trong lúc xem xét các địa điểm phóng. Diễn biến này đặt chính phủ Iraq trước sức ép phải chứng minh họ có thể ngăn các nhóm vũ trang liên hệ với Iran dùng lãnh thổ Iraq tấn công một quốc gia láng giềng ở Vùng Vịnh, dù tổ chức ô của các lực lượng dân quân đã phủ nhận liên quan. 46

Trong khi đó, một cuộc họp tại Oman giữa Iran và các nước vùng Vịnh, dự kiến bàn về một hành lang vận tải tạm thời qua Hormuz, đã bị hoãn theo đề nghị của Saudi Arabia. Việc trì hoãn làm chậm cơ chế ngoại giao gần nhất có thể giúp giảm rủi ro lưu thông qua eo biển này. 2

Điều thị trường đang theo dõi

Trọng tâm hiện nay không chỉ là thiệt hại vật chất đối với tuyến ống, mà là liệu Saudi Arabia có thể khôi phục dòng chảy trước khi bộ đệm tồn kho tại Yanbu cạn đi hay không. Một đợt đóng cửa ngắn có thể chủ yếu làm tăng phần bù rủi ro trong giá dầu. Nhưng nếu gián đoạn kéo dài trong bối cảnh Hormuz và Bab el-Mandeb đều bất ổn, tác động có thể chuyển thành thiếu hụt nguồn cung vật chất — kéo theo giá dầu, cước tàu và phí bảo hiểm cao hơn trên phạm vi toàn cầu. 123