Đường ống dầu Saudi Arabia ngừng hoạt động: Rủi ro nguồn cung và cước tàu tăng với nhà máy lọc dầu châu Á

Việc Saudi Arabia tạm thời đóng đường ống dầu Đông–Tây sau các vụ tấn công bằng máy bay không người lái đang tạo ra bài toán cấp bách về kế hoạch nguồn cung và chi phí vận chuyển cho các nhà máy lọc dầu châu Á. Điều thị trường chưa biết không phải là mọi chuyến dầu xuất khẩu của Saudi Arabia đã dừng hay chưa — hiện chưa có xác nhận như vậy — mà là dầu thô có thể tiếp tục đến cảng Yanbu để bốc hàng hay không, và khi nào.

Theo Reuters, Saudi Aramco chưa cập nhật cho các nhà máy lọc dầu về mức độ hư hại, phân bổ nguồn cung hoặc lịch giao hàng. Một nhà máy cho biết đã nhận thông báo giao hàng bị chậm, trong khi một số đơn vị khác chưa nhận được hướng dẫn. Sự thiếu rõ ràng này khiến bên mua khó lên lịch vận hành nhà máy và tìm lô hàng thay thế. 1

Vì sao đường ống này quan trọng?

Đường ống Đông–Tây vận chuyển dầu thô từ các khu vực khai thác ở miền đông Saudi Arabia sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Đây là tuyến thay thế quan trọng cho các chuyến xuất khẩu vốn phải dựa vào các đường biển trong Vùng Vịnh và eo biển Hormuz. Nhà chức trách Saudi Arabia cho biết đường ống được tạm ngừng sau các vụ tấn công tại khu vực Riyadh và Medina. 2

Nếu việc ngừng hoạt động kéo dài, khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày từng được chuyển qua Yanbu có thể bị ảnh hưởng. Đây là ước tính về khối lượng có nguy cơ gián đoạn, không phải xác nhận rằng toàn bộ số dầu này đang bị mất khỏi thị trường: dầu dự trữ, việc chuyển hướng tàu hàng hoặc bốc hàng có chọn lọc có thể giảm tác động của một sự cố ngắn hạn. 12

Nhà máy lọc dầu châu Á đối mặt thị trường dầu chua thắt chặt hơn

Áp lực lớn nhất dồn lên những nhà máy phụ thuộc vào dầu thô chua loại trung bình và nặng. Nếu các lô dầu Saudi Arabia bị chậm hoặc bị cắt giảm, người mua sẽ phải tìm nguồn thay thế từ Iraq, UAE và các nhà sản xuất khác, trong lúc lựa chọn sẵn có vốn đã hạn chế. 1

Rủi ro với nhà máy lọc dầu không chỉ nằm ở giá mua mỗi thùng dầu. Một chuyến hàng thiếu hoặc đến trễ có thể làm xáo trộn công thức phối trộn dầu thô, công suất vận hành các phân xưởng, kế hoạch sản lượng nhiên liệu và lịch mua hàng ngắn hạn. Vì vậy, việc chưa có thông tin rõ về phân bổ dầu và lịch bốc hàng cũng đáng lo không kém chính sự cố đường ống.

Giá dầu và giá thuê tàu đã phản ứng

Giá dầu tăng khoảng 3% khi thị trường đánh giá khả năng gián đoạn kéo dài. Cùng lúc đó, giá thuê tàu chở dầu trên tuyến Vùng Vịnh–châu Á ở mức kỷ lục, làm đội chi phí giao dầu đến nơi đối với cả những lô hàng vẫn còn sẵn. 1

Điều này có nghĩa một nước nhập khẩu có thể vẫn tìm được dầu thay thế, nhưng phải trả nhiều tiền hơn cho cả dầu thô lẫn vận chuyển. Nếu sự cố kéo dài, cước tàu cao sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm dầu chua và tiếp tục gây sức ép lên biên lợi nhuận lọc dầu trong khu vực.

Trung Quốc và Hàn Quốc có mức độ phơi nhiễm khác nhau

Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc chịu tác động trực tiếp thấp hơn vì đã ngừng bốc dầu thô Saudi Arabia từ Biển Đỏ từ tháng 8. Dù vậy, họ vẫn đối mặt với chi phí chuyển dầu giữa các tàu cao hơn, nguồn cung thay thế đắt hơn và nguy cơ phải giảm công suất chế biến nếu nguyên liệu đầu vào trở nên quá đắt hoặc khó mua. 1

Hàn Quốc có vị thế ngắn hạn vững hơn khi đã bảo đảm hơn 90% nhu cầu dầu thô cho tháng 9 và tháng 10. Các thỏa thuận hoán đổi, hàng tồn kho cùng các biện pháp thương mại hoặc chính sách khác có thể giảm bớt tác động nếu gián đoạn kéo dài, nhưng không loại bỏ được rủi ro chi phí tăng. 1

Cảng Yanbu vốn đã chịu sức ép

Reuters cho biết lượng dầu bốc tại Yanbu đã giảm mạnh, từ khoảng 6 triệu thùng/ngày vào tháng 6 xuống còn khoảng 500.000–1 triệu thùng/ngày sau lệnh phong tỏa của Houthi hồi tháng 7. Hoạt động của tàu và số ít tàu chở dầu vẫn dự kiến đến bốc hàng có thể cho thấy một phần dòng chảy dầu vẫn tiếp diễn, nhưng chưa đủ để khẳng định hoạt động xuất khẩu bình thường vẫn được duy trì. 1

Thời gian gián đoạn là biến số quyết định

Một đợt đóng cửa phòng ngừa trong thời gian ngắn có thể được xử lý bằng dầu dự trữ, hoán đổi và chuyển hướng hàng hóa. Nhưng nếu kéo dài, sự cố sẽ hạn chế nghiêm trọng hơn tuyến xuất khẩu qua Biển Đỏ của Saudi Arabia, làm cạnh tranh mua dầu chua gay gắt hơn, duy trì cước tàu ở mức cao và tăng khả năng các nhà máy lọc dầu tại châu Á phải giảm công suất. 12

Cho đến khi Saudi Arabia và Aramco công bố tình trạng đường ống, kế hoạch phân bổ nguồn cung và lịch bốc hàng ở Yanbu, thị trường nhiều khả năng sẽ xem đây chủ yếu là một phần bù rủi ro ngày càng lớn, thay vì một mức thất thoát nguồn cung có thể định lượng đầy đủ.