Drone Geran phản lực của Nga đang thay đổi cuộc đua phòng không tại Ukraine

Nga đang sử dụng ngày càng nhiều drone tấn công một chiều Geran/Shahed gắn động cơ phản lực, biến bài toán phòng không của Ukraine từ việc đối phó các mục tiêu bay chậm, dễ dự đoán thành một cuộc đua tốc độ và quy mô. Thay đổi lớn nhất không chỉ là drone bay nhanh hơn, mà còn là số lượng tăng mạnh: nhiều mục tiêu hơn xuất hiện trong một khoảng thời gian ngắn hơn, làm thu hẹp thời gian để phát hiện, nhận dạng, bám bắt và đánh chặn. 1718

Từ mối đe dọa mới thành chiến dịch liên tục

Dữ liệu quân sự Ukraine do Reuters xem xét cho thấy Nga đã phóng khoảng 450 drone phản lực trong tháng 6/2026, tăng lên khoảng 2.850 chiếc vào tháng 8 — tức tăng xấp xỉ sáu lần chỉ trong ba tháng. Các quan chức Ukraine cũng nói có khoảng 1.600 vụ phóng trong tháng 7. 17

Quy mô đó cho phép Nga triển khai các đợt tập kích dày đặc, lặp lại, thay vì chỉ thử nghiệm một năng lực giới hạn. Cuối tháng 8, Kyiv và các khu vực lân cận hứng chịu nhiều ngày bị drone tấn công. Reuters cho biết gần 1.500 drone được phóng trong bốn ngày, trong đó hơn một nửa dùng động cơ phản lực. Các cuộc tập kích làm người dân thiệt mạng, đồng thời gây hư hại nhà ở và kho bãi. 20

Tốc độ làm ngắn “cửa sổ” đánh chặn

Một drone Shahed kiểu cũ dùng động cơ piston thường bay dưới 200 km/h. Reuters đưa tin các phiên bản phản lực đạt khoảng 240–500 km/h, còn Geran-5 cỡ lớn hơn được Ukraine mô tả là có thể đạt khoảng 600 km/h. 1718

Cần phân biệt các mức tốc độ này. Nhận định rằng mọi Geran phản lực của Nga đều bay “trên 600 km/h” không được các nguồn công khai củng cố một cách nhất quán; con số cao nhất này được gắn cụ thể hơn với Geran-5. Trong khi đó, một nguyên mẫu drone đánh chặn phản lực của Ukraine được cho là có thể vượt 600 km/h. 9

Dù ở mức 400–500 km/h, tác động tác chiến đã rất rõ ràng: lực lượng phòng thủ có ít thời gian hơn để phát hiện drone, thiết lập đường bám, điều động phương tiện đánh chặn và hoàn tất đánh chặn trước khi mục tiêu chạm đến thành phố hoặc cơ sở trọng yếu. Reuters cho biết tốc độ của các drone này cao hơn nhiều drone đánh chặn hiện có của Ukraine. 18

Vì sao Geran phản lực gây sức ép lên phòng không nhiều tầng

Ukraine đã xây dựng nhiều phương án chi phí thấp để đối phó Shahed bay chậm, như tác chiến điện tử, các tổ hỏa lực cơ động và drone đánh chặn. Những biện pháp này vẫn có vai trò, nhưng tốc độ cao khiến lớp phòng thủ rẻ nhất khó phát huy hiệu quả ổn định hơn — đặc biệt khi mục tiêu tới theo đàn.

Không quân Ukraine cho biết hiệu quả đánh chặn tổng thể vẫn cao, song tỷ lệ đánh chặn drone phản lực thấp hơn so với Shahed chạy xăng thông thường. Báo cáo công khai chưa đưa ra một tỷ lệ bắn hạ trên toàn quốc được kiểm chứng nhất quán dành riêng cho Geran phản lực; vì vậy, các tuyên bố về sự sụt giảm chính xác của tỷ lệ đánh chặn cần được nhìn nhận thận trọng.

Sức ép chiến lược nằm ở lựa chọn mà Nga có thể ép Ukraine phải đưa ra: nếu các phương án giá rẻ không thể đuổi kịp hoặc đánh chặn đáng tin cậy drone nhanh, Ukraine có thể phải dùng tên lửa phòng không mặt đất hoặc máy bay chiến đấu để bảo vệ các khu vực ưu tiên. Điều này tiêu hao năng lực cao cấp vốn khan hiếm, ngay cả khi drone cuối cùng vẫn bị phá hủy.

Bài toán kinh tế: bên nào sản xuất đủ đánh chặn giá rẻ sẽ có lợi thế

Drone tấn công một chiều được thiết kế để tạo ra tỷ lệ chi phí bất lợi cho bên phòng thủ. Câu trả lời của Ukraine không thể chỉ là phóng thêm tên lửa đắt tiền, mà là xây dựng một lớp đánh chặn số lượng lớn với chi phí đơn vị thấp hơn.

Reuters đưa tin drone đánh chặn STING do Ukraine sản xuất có giá khoảng 2.000 USD hoặc thấp hơn, trong khi một chiếc Shahed được cho là có giá 20.000–50.000 USD. Nhà sản xuất nói họ xuất xưởng hơn 10.000 chiếc STING mỗi tháng và đang phát triển thế hệ thứ hai để đối phó Shahed phản lực. Đây là các số liệu do doanh nghiệp cung cấp, nhưng cho thấy vì sao drone đánh chặn giá rẻ là trọng tâm trong chiến lược phòng không của Ukraine.

Tuy nhiên, tốc độ của drone đánh chặn chỉ là một phần vấn đề. Hệ thống phải nhận được dữ liệu chỉ thị mục tiêu kịp thời từ cảm biến và mạng chỉ huy; phương tiện đánh chặn cần được phóng từ vị trí phù hợp và được dẫn đường chính xác trước khi mục tiêu tới khu vực cần bảo vệ. Mục tiêu càng nhanh, mọi mắt xích trong chuỗi này càng bị siết chặt.

Năng lực công nghiệp và chuỗi cung ứng bên ngoài duy trì mối đe dọa

Chương trình Shahed/Geran của Nga đã chuyển từ nhập drone theo thiết kế Iran sang đồng sản xuất và cải biến trong nước. Các báo cáo xác định một trung tâm sản xuất lớn nằm tại khu kinh tế đặc biệt Alabuga ở Tatarstan.

Các biến thể phản lực cũng cho thấy vai trò của chuỗi cung ứng bên ngoài. Reuters cho biết Nga mua một số động cơ drone từ Trung Quốc; tình báo Ukraine và các báo cáo khác đã xác định động cơ turbojet sản xuất tại Trung Quốc trong các biến thể Geran mới. 7

Các lệnh trừng phạt chưa thể chặn hoàn toàn những kênh cung ứng này. Reuters phát hiện động cơ sản xuất tại Trung Quốc được chuyển qua các công ty trung gian tới một nhà sản xuất drone có liên hệ với nhà nước Nga, nhưng được khai báo là “thiết bị làm lạnh công nghiệp”, dựa trên tài liệu và thông tin từ các quan chức an ninh. Trung Quốc cũng được mô tả là nguồn cung quan trọng nhất cho Nga về các linh kiện không sát thương, từ vi mạch đến phụ tùng công nghiệp.

Tổng sản lượng và lượng dự trữ Geran của Nga khó được kiểm chứng độc lập một cách chính xác. Tuy vậy, dữ liệu về số vụ phóng cho thấy Nga đã duy trì được nhịp độ sử dụng tăng nhanh trong mùa hè năm 2026. 17

Ukraine chuyển sang đánh chặn bằng động cơ phản lực

Phản ứng của Ukraine là phát triển thế hệ drone đánh chặn nhanh hơn, hướng trực tiếp vào bài toán Geran phản lực. Bộ Quốc phòng Ukraine công bố Alexa Spatium là drone đánh chặn phản lực đầu tiên do nước này tự phát triển, được thiết kế để đối phó Geran-3, Geran-4 và Geran-5. 311

Ngoài ra, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine cho biết bốn hệ thống đánh chặn tiềm năng đã hoàn tất thử nghiệm thực địa; mục tiêu tiếp theo là hoàn thiện theo yêu cầu và mở rộng sản xuất lên hàng nghìn đơn vị. 26 Các quan chức Ukraine cũng nói một drone đánh chặn phản lực có thể vượt 600 km/h đang được thử nghiệm trong điều kiện chiến đấu. 9

Những hệ thống này không xóa bỏ ngay bài toán phòng thủ. Giá trị thực tế của chúng sẽ phụ thuộc vào quy mô sản xuất, độ tin cậy, huấn luyện kíp vận hành và đặc biệt là mạng cảm biến - chỉ huy có thể đưa chỉ thị mục tiêu trong vài giây.

Điều chiến dịch drone mới nói lên về cuộc chiến trên không

Geran phản lực chưa khiến Ukraine mất khả năng tự vệ, nhưng chúng đã nâng nhịp độ và chi phí phòng thủ. Các drone này nhanh hơn lớp Shahed cũ, xuất hiện ngày càng nhiều và khai thác khoảng thời gian rất hẹp từ lúc bị phát hiện đến khi chạm mục tiêu. 1718

Lời đáp bền vững nhất của Ukraine nhiều khả năng sẽ là phòng không nhiều tầng: tác chiến điện tử và các tổ cơ động ở nơi chúng còn hiệu quả; hệ thống phòng không truyền thống cho các mối đe dọa rủi ro cao nhất; cùng drone đánh chặn tốc độ cao được sản xuất hàng loạt để đối phó lớp drone phản lực đang gia tăng. Kết quả cuộc đua này sẽ phụ thuộc không chỉ vào một loại khí tài, mà vào bên nào mở rộng được nhanh hơn toàn bộ hệ thống phát hiện, chỉ huy và đánh chặn.