Pháp đề xuất lại việc hạn chế mạng xã hội với trẻ dưới 15 tuổi như thế nào?

Pháp đang thử lại với một dự luật hẹp hơn về việc bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội, sau khi biện pháp cấm diện rộng đối với người dưới 15 tuổi bị Hội đồng Hiến pháp nước này bác bỏ. Song song đó, Tổng thống Emmanuel Macron kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) đưa ra một độ tuổi tối thiểu chung cho toàn khối.

Điểm khó của chính sách là cân bằng giữa bảo vệ trẻ em trước các rủi ro trên nền tảng số với quyền tự do biểu đạt, giao tiếp của người chưa thành niên — đồng thời không tạo ra rào cản quốc gia thiếu căn cứ đối với thị trường dịch vụ số chung của EU. 458

Dự luật cũ bị bác bỏ vì quá rộng

Quốc hội Pháp đã thông qua luật vào tháng 7, với nội dung cấm rộng rãi trẻ dưới 15 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội. 5

Tuy nhiên, vào giữa tháng 8, Hội đồng Hiến pháp — cơ quan kiểm tra tính hợp hiến của luật tại Pháp — đã bác bỏ phần trọng tâm của biện pháp. Cơ quan này cho rằng quy định đó là sự xâm phạm không cần thiết và không tương xứng đối với quyền tự do biểu đạt và giao tiếp của những người bị áp dụng. 58

Nói cách khác, tòa không phủ nhận hoàn toàn mục tiêu bảo vệ trẻ em, nhưng cho rằng lệnh cấm theo cách được viết khi đó đi quá xa.

Pháp sửa dự thảo theo hướng nào?

Chính phủ Pháp đã gửi thông báo về một dự thảo được làm lại tới Ủy ban châu Âu. Theo các thông tin hiện có, dự thảo này rời bỏ mô hình cấm toàn bộ quyền truy cập từng bị bác, để chuyển sang hạn chế có mục tiêu hơn đối với các tính năng nền tảng được xem là có hại cho người dưới 15 tuổi. 8

Danh sách tính năng bị hạn chế cuối cùng và cơ chế thực thi cụ thể vẫn chưa được xác định đầy đủ trong các thông tin sẵn có. Vì vậy, chưa thể kết luận chính xác dự thảo sẽ yêu cầu xác minh tuổi theo phương thức nào, hoặc Ủy ban châu Âu có chấp thuận phương án của Pháp hay không. 8

Vì sao phải thông báo cho Ủy ban châu Âu?

Việc gửi dự thảo tới Ủy ban châu Âu là một phần trong nỗ lực làm cho quy định mới vừa hẹp hơn về mặt hiến pháp, vừa phù hợp với luật EU. Mục tiêu là tập trung vào các rủi ro cụ thể thay vì chặn toàn bộ hoạt động giao tiếp trực tuyến của trẻ em, đồng thời tránh tạo ra một rào cản quốc gia không chính đáng đối với các dịch vụ số hoạt động xuyên biên giới. 58

Quy trình thông báo cũng cho phép Ủy ban châu Âu xem xét mức độ tương thích của dự thảo với khuôn khổ dịch vụ số đã được EU hài hòa hóa trước khi Pháp tiến xa hơn. 8

Macron muốn có quy định chung cho cả EU

Trong thư đề ngày 29/8 gửi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, ông Macron kêu gọi ban hành luật EU để cấm trẻ dưới 15 tuổi tiếp cận mạng xã hội. Ông đề xuất một quy định ở cấp châu Âu, thay vì để 27 nước thành viên xây dựng các hệ thống khác nhau. 47

Đề xuất này xuất hiện sau thất bại pháp lý tại Pháp, nhưng cũng phản ánh mục tiêu rộng hơn: tạo nền tảng pháp lý chung và tiêu chuẩn thực thi chung đối với các nền tảng toàn cầu, từ đó hạn chế tình trạng phân mảnh quy định trong EU. 47

Các nước châu Âu khác đang đề xuất gì?

Hà Lan và Tây Ban Nha cũng thúc đẩy một độ tuổi tối thiểu chung trên toàn EU đối với mạng xã hội. Hai nước này kêu gọi thực thi ở cấp EU và nêu khả năng mở rộng phạm vi sang trò chơi điện tử, chatbot AI cùng các dịch vụ số được xem là có rủi ro khác. 7

Ủy ban châu Âu được cho là sẽ trình bày đề xuất riêng về chủ đề này. Do đó, kiến nghị của ông Macron là một phần của cuộc tranh luận chính sách đang diễn ra trên toàn EU, không phải sáng kiến đơn lẻ của Pháp. 7

Dù vậy, chưa có lập trường thống nhất của EU. Các điểm còn khác biệt gồm: ngưỡng tuổi, dịch vụ nào bị áp dụng, đây sẽ là lệnh cấm tài khoản/truy cập hoàn toàn hay chỉ là hạn chế tính năng, và việc xác minh tuổi sẽ ảnh hưởng ra sao đến quyền riêng tư. 7

Bức tranh quốc tế: cấm toàn diện hay kiểm soát tính năng?

Australia được đưa tin là quốc gia đầu tiên triển khai lệnh cấm mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi, áp dụng với các dịch vụ lớn như TikTok, YouTube, Instagram và Facebook. 3

Anh dự kiến áp dụng lệnh cấm với người dưới 16 tuổi theo mô hình của Australia. Nước này cũng dự kiến hạn chế một số tính năng rủi ro đối với người dưới 18 tuổi, chẳng hạn phát trực tiếp và việc người lạ liên hệ với trẻ em. Các quy định đầu tiên dự kiến được trình Quốc hội trước Giáng sinh, với biện pháp bảo vệ được kỳ vọng có hiệu lực vào mùa xuân năm 2027. 12

Trong khi đó, Nhật Bản có hướng tiếp cận thận trọng hơn. Các thông tin hiện có cho thấy nước này chưa áp dụng lệnh cấm hoàn toàn với người chưa thành niên; thảo luận chính sách tập trung vào kiểm tra độ tuổi chặt chẽ hơn, thiết lập an toàn mặc định và tăng trách nhiệm của nền tảng. 8

Tổng thể, xu hướng đang chuyển từ các cam kết tự nguyện của nền tảng sang quy định bắt buộc dựa trên độ tuổi. Nhưng phán quyết tại Pháp cho thấy một lệnh cấm rộng chỉ có thể đứng vững nếu đáp ứng yêu cầu về tính tương xứng, quyền riêng tư và tự do biểu đạt. 58