Pháp thử lại với giới hạn mạng xã hội cho người dưới 15 tuổi: thay đổi gì và vì sao châu Âu chú ý?

Sau thất bại pháp lý vào tháng 8, Pháp đang thử lại với kế hoạch hạn chế việc dùng mạng xã hội của người dưới 15 tuổi. Điểm quan trọng là Hội đồng Hiến pháp Pháp không phủ nhận mục tiêu bảo vệ trẻ em, mà cho rằng lệnh cấm diện rộng trước đó đã đi quá giới hạn hiến pháp cho phép. Dự thảo chỉnh sửa hiện đã được thông báo tới Ủy ban châu Âu (EC), đưa Pháp vào tâm điểm tranh luận rộng hơn của châu Âu về độ tuổi tối thiểu, xác minh độ tuổi và trách nhiệm thiết kế sản phẩm số an toàn. 2517

Dự luật đầu tiên của Pháp từng quy định gì?

Theo phiên bản ban đầu, trẻ dưới 15 tuổi sẽ không được mở tài khoản mạng xã hội kể từ ngày 1/9/2026. Các nền tảng phải đóng các tài khoản đã tồn tại trong vòng bốn tháng và sử dụng biện pháp xác minh độ tuổi được cơ quan bảo vệ dữ liệu cá nhân của Pháp chấp thuận. 2

Đây về thực chất là một lệnh cấm tiếp cận theo diện rộng: quy định áp lên một nhóm lớn các dịch vụ mạng xã hội trực tuyến, thay vì phân biệt giữa từng nền tảng hay từng mức độ rủi ro. 16

Vì sao Hội đồng Hiến pháp bác bỏ?

Ngày 14/8, Hội đồng Hiến pháp — cơ quan giám sát tính hợp hiến cao nhất của Pháp — đã hủy điều khoản then chốt. Cơ quan này kết luận lệnh cấm tạo ra sự xâm phạm quyền tự do biểu đạt và giao tiếp của người dưới 15 tuổi mà không phù hợp, không cần thiết và không tương xứng. 313

Vấn đề không chỉ nằm ở mốc tuổi 15. Theo các thông tin về phán quyết, luật cũ không phân biệt đầy đủ hoàn cảnh của từng trẻ vị thành niên, cũng như mức rủi ro và loại hình hoạt động khác nhau giữa các nền tảng. Yêu cầu kiểm tra độ tuổi cũng làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư: để thực thi lệnh cấm, không chỉ trẻ em mà cả người lớn có thể phải chứng minh tuổi trước khi vào các dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh. 111416

Thông điệp pháp lý ở đây khá rõ: bảo vệ trẻ em có thể là cơ sở chính đáng để đặt ra hạn chế, nhưng biện pháp phải được thiết kế sát với rủi ro, có giới hạn cụ thể và không gây can thiệp quá mức.

Dự thảo sửa đổi thay đổi theo hướng nào?

Ngày 14/9, Tổng thống Emmanuel Macron cho biết chính phủ đã thông báo dự thảo sửa đổi tới Ủy ban châu Âu sau quá trình ông gọi là “công việc kỹ thuật nghiêm ngặt”. Thủ tục thông báo nhằm kiểm tra tính tương thích của quy định quốc gia với luật EU trước khi có hiệu lực. 45

Toàn văn quy định vận hành của dự thảo chưa có trong các tài liệu được cung cấp, nên chưa thể khẳng định chính xác dịch vụ, tính năng, phương thức xác minh tuổi hay trường hợp ngoại lệ nào sẽ xuất hiện trong văn bản cuối cùng. Tuy vậy, hướng đi dường như hẹp hơn lệnh cấm cũ:

• Báo cáo của Ủy ban châu Âu mô tả đề xuất của Pháp là giới hạn ở độ tuổi 15 dựa trên danh sách các dịch vụ bị hạn chế. 1718
• Một số thông tin riêng biệt cho biết biện pháp sửa đổi có thể thay lệnh cấm tiếp cận chung bằng hạn chế đối với một nhóm tính năng nền tảng bị xem là có hại hoặc gây nghiện với người dưới 15 tuổi. 6

Nếu được thể hiện như vậy trong văn bản cuối cùng, đây sẽ là bước chuyển từ cấm đồng loạt sang quản lý theo rủi ro. Nhưng dự thảo có vượt qua được các yêu cầu về tính tương xứng và bảo vệ riêng tư hay không vẫn phụ thuộc vào các quy tắc thực thi cụ thể.

Chiến lược của Macron: đưa vấn đề lên cấp châu Âu

Ông Macron đang theo đuổi hai hướng song song. Một là thông báo dự thảo quốc gia sửa đổi tới EC để xử lý vấn đề tương thích với luật EU. Hai là gửi thư tới Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, đề nghị có luật EU mới nhằm hài hòa hóa lệnh cấm mạng xã hội với trẻ dưới 15 tuổi trên toàn khối. 14

Một khuôn khổ cấp EU có thể giảm bớt tình trạng 27 hệ thống luật quốc gia khác nhau, vốn gây khó cho nền tảng lẫn cơ quan thực thi. Tuy nhiên, luật ở cấp EU vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về quyền cơ bản, khả năng thi hành và xác minh độ tuổi không xâm phạm riêng tư một cách không cần thiết.

Hà Lan, Tây Ban Nha, Đan Mạch và tranh luận về độ tuổi tối thiểu

Hà Lan và Tây Ban Nha cùng kêu gọi một độ tuổi tối thiểu có hiệu lực trên toàn EU đối với mạng xã hội, với điều kiện các dịch vụ này chưa đủ an toàn cho trẻ em. Đề xuất của họ nhấn mạnh hệ thống phải tương xứng, dựa trên rủi ro, có thể thực thi và dùng cơ chế bảo đảm độ tuổi thân thiện hơn với quyền riêng tư, thay vì để mỗi nước áp dụng một mô hình riêng.

Phạm vi thảo luận của hai nước không chỉ dừng ở mạng xã hội thông thường. Họ cũng cho rằng cách tiếp cận của EU nên tính tới trò chơi điện tử, chatbot AI và các dịch vụ số khác có thể chứa thiết kế gây hại hoặc gây nghiện cho trẻ em. 20

Tài liệu về an toàn trẻ em của EC nêu một số định hướng quốc gia: Pháp đề xuất giới hạn 15 tuổi; Hy Lạp đang cân nhắc mốc 15 tuổi với các dịch vụ mạng xã hội trực tuyến; còn Đan Mạch cân nhắc giới hạn đối với người dưới 16 tuổi. Đây là các đề xuất hoặc hướng chính sách, chưa phải một quy tắc chung đã được chốt cho toàn châu Âu. 1718

Hướng đi khác của EC: tiếp cận theo tầng tuổi và “an toàn ngay từ thiết kế”

Tư duy chính sách ở châu Âu không chỉ có lựa chọn cấm hoàn toàn. Một hướng tiếp cận do chuyên gia hỗ trợ EC đề xuất hạn chế quyền truy cập của trẻ dưới 13 tuổi, trừ khi nhà cung cấp chứng minh dịch vụ được thiết kế an toàn ngay từ đầu; các nước thành viên sau đó có thể áp dụng biện pháp phòng ngừa bổ sung cho nhóm thanh thiếu niên lớn hơn. 1718

Thông tin về một đạo luật EU Kids Act đang được chuẩn bị cũng mô tả mô hình tiếp cận theo tầng đối với mạng xã hội và dịch vụ chia sẻ video trước tuổi 15, đi cùng yêu cầu về tài khoản và sản phẩm an toàn hơn cho trẻ em. 22

Cách tiếp cận này đặt lại câu hỏi: thay vì chỉ hỏi “trẻ có được dùng mạng xã hội hay không”, nhà làm luật phải xác định ở từng độ tuổi, trẻ nên có quyền truy cập nào, tính năng nào cần bị giới hạn và nền tảng phải cung cấp lớp bảo vệ gì. Trách nhiệm vì thế được đặt nhiều hơn lên thiết kế sản phẩm, thay vì chỉ lên phụ huynh và trẻ em.

Pháp nằm ở đâu trong xu hướng quốc tế?

Đề xuất của Pháp là một phần trong làn sóng siết bảo vệ trẻ em trực tuyến theo độ tuổi.

Tại Australia, các hạn chế đã có hiệu lực từ ngày 10/12/2025. Những nền tảng thuộc diện điều chỉnh phải thực hiện biện pháp hợp lý để ngăn người Australia dưới 16 tuổi tạo mới hoặc duy trì tài khoản; các dịch vụ lớn được nêu gồm TikTok, YouTube, Instagram và Facebook.

Chính phủ Anh cũng công bố kế hoạch trình Quốc hội lệnh cấm mạng xã hội với người dưới 16 tuổi trước Giáng sinh, với các biện pháp bảo vệ dự kiến có hiệu lực vào mùa xuân năm 2027. Mô hình được đề xuất nhắm vào các nền tảng cho phép người dùng tương tác và đăng nội dung; các dịch vụ nhắn tin như WhatsApp và Signal dự kiến không nằm trong phạm vi. Anh cũng đang cân nhắc hạn chế phát trực tiếp và liên hệ với người lạ qua ứng dụng trò chơi.

Các nguồn hiện có không cung cấp đủ chi tiết đáng tin cậy để mô tả một đề xuất cụ thể của Nhật Bản. Điều đó cho thấy dù xu hướng quốc tế là có thật, mỗi nước đang chọn công cụ rất khác nhau: cấm tài khoản, đặt tuổi tối thiểu, hạn chế tính năng, yêu cầu giám sát hay bắt buộc thiết kế an toàn.

Bài kiểm tra với nỗ lực thứ hai của Pháp

Dự luật đầu tiên cho thấy một mục tiêu bảo vệ trẻ em được ủng hộ về mặt chính trị vẫn có thể thất bại nếu phạm vi pháp lý quá rộng. Cơ hội của dự thảo mới sẽ phụ thuộc vào chi tiết: dịch vụ hoặc tính năng nào bị điều chỉnh, rủi ro được đánh giá ra sao, phụ huynh có vai trò gì, độ tuổi được xác minh bằng cách nào và dữ liệu cá nhân được bảo vệ đến đâu.

Pháp hiện muốn chuyển bài toán cân bằng khó này từ tranh chấp trong nước thành một tiêu chuẩn chung của châu Âu. Kết quả có thể góp phần quyết định liệu chương trình bảo vệ trẻ em trực tuyến của EU sẽ dựa vào lệnh cấm diện rộng, quyền truy cập theo tầng tuổi, hay sự kết hợp giữa giới hạn độ tuổi và yêu cầu thiết kế sản phẩm an toàn hơn. 117