Trung Quốc cảnh báo AI có thể trở thành công cụ gây sức ép chính trị, gián điệp và chiến tranh nhận thức

Trần Nhất Tân, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Trung Quốc, mô tả AI trước hết là một thách thức đối với an ninh chế độ và chủ quyền công nghệ của Trung Quốc, chứ không đơn thuần là vấn đề an toàn công nghệ nói chung hay rủi ro mang tính tồn vong. Theo ông, các lực lượng đối địch có thể khai thác AI để gây bất ổn về chính trị và tư tưởng, xâm nhập dữ liệu cùng hạ tầng, đồng thời duy trì thế phụ thuộc công nghệ bất lợi cho Trung Quốc. 2

Deepfake, bot và chiến tranh nhận thức

Cảnh báo nổi bật nhất của ông liên quan đến nguy cơ AI bị sử dụng trong thao túng thông tin. Deepfake, văn bản và hình ảnh do AI tạo ra, cùng các tài khoản mạng xã hội tự động có thể bị dùng để:

• bịa đặt hoặc khuếch tán tin đồn chính trị;
• phát tán thông tin bị coi là có hại;
• khuếch đại chia rẽ trong xã hội;
• phục vụ “chiến tranh dư luận” và “chiến tranh nhận thức”.

Theo lập luận của Trần Nhất Tân, những hình thức này có thể trực tiếp đe dọa an ninh chính trị, an ninh thể chế và an ninh tư tưởng của Trung Quốc. 2

AI có thể hỗ trợ gián điệp và tấn công hạ tầng

Ông cũng nhấn mạnh năng lực tổng hợp, phân tích và lập hồ sơ từ các tập dữ liệu rất lớn của AI. Năng lực này, theo cảnh báo, có thể giúp hoạt động tình báo nước ngoài thu thập bí mật nhà nước, thông tin thương mại hoặc dữ liệu cá nhân. 23

Một rủi ro khác là AI ngày càng có khả năng phát hiện điểm yếu trong hệ thống và tạo mã độc hoặc phần mềm nhằm khai thác các điểm yếu đó. Điều này làm gia tăng lo ngại đối với hạ tầng thông tin trọng yếu. 2 Reuters cũng cho biết ông Trần đã nêu rủi ro từ các mô hình AI tiên tiến của Mỹ đối với hạ tầng thông tin trọng yếu của Trung Quốc, đồng thời kêu gọi tăng cường toàn diện an ninh AI. 3

Cuộc cạnh tranh về chủ quyền công nghệ

Trong cách nhìn của Trần Nhất Tân, AI là một mặt trận cạnh tranh chiến lược. Các quốc gia dẫn đầu có thể viện dẫn an ninh quốc gia để áp đặt hạn chế công nghệ, chi phối tiêu chuẩn kỹ thuật và xây dựng các hệ sinh thái khép kín. 2

Hàm ý chính sách của quan điểm này là Trung Quốc cần phát triển năng lực nội địa, duy trì kiểm soát nhà nước đối với dữ liệu, thuật toán và hạ tầng, cũng như giảm phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài. 2

Khác gì với Amodei, Altman và Musk?

Dario Amodei, CEO của Anthropic, kêu gọi làm chậm tốc độ nâng cao năng lực của các mô hình AI tuyến đầu để biện pháp an toàn có thời gian bắt kịp. Kế hoạch ba bước của ông gồm: đưa các đơn vị đánh giá độc lập vào với quyền tiếp cận đáng kể; phối hợp giữa doanh nghiệp AI và các chính phủ dân chủ về tiêu chuẩn chung; rồi mở rộng hợp tác quốc tế về quản trị rủi ro. 1

Sam Altman của OpenAI nói ông đồng tình với việc “điều tiết nhịp độ ở tuyến đầu”, đồng thời ủng hộ mô hình đánh giá an toàn bởi bên thứ ba. Elon Musk phản hồi ngắn gọn: “Dario đúng.” 1

Tuy nhiên, điểm xuất phát của Trần Nhất Tân khác đáng kể. Với ông, vấn đề trọng tâm không chỉ là năng lực AI phát triển quá nhanh và vượt quá khả năng kiểm soát của con người, mà là nguy cơ AI bị đối thủ sử dụng để làm suy yếu sự cầm quyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc, khai thác dữ liệu Trung Quốc và duy trì ưu thế công nghệ của phương Tây. 2

Vẫn có một vùng giao thoa hẹp: Trung Quốc cũng đã nêu khả năng AI ngày càng tự chủ và có nguy cơ vượt khỏi kiểm soát của con người trong tương lai. Điều đó tạo ra cơ sở nhất định cho đối thoại Mỹ - Trung về an toàn AI. Nhưng cạnh tranh về chip, mô hình, tiêu chuẩn kỹ thuật và quyền đặt ra luật chơi vẫn là xung đột lớn hơn nhiều. 3

Phản ứng chính thức và truyền thông nhà nước Trung Quốc cho thấy sự chia rẽ này: các lời kêu gọi phương Tây nhằm làm chậm AI bị nhìn nhận như động thái xuất phát từ lo ngại cạnh tranh, hoặc nỗ lực kiềm chế tiến bộ công nghệ của Trung Quốc, thay vì một chính sách an toàn trung lập. 2 Vì vậy, bất kỳ trao đổi song phương nào về an toàn AI nhiều khả năng chỉ phản ánh mối quan tâm chung có giới hạn về việc hệ thống trở nên khó giám sát, trong bối cảnh cuộc cạnh tranh chiến lược rộng lớn hơn vẫn tiếp diễn. 3