Hội nghị Vũ trụ Paris đặt IRIS² vào trung tâm chiến lược tự chủ không gian của châu Âu

Hội nghị Vũ trụ Quốc tế đầu tiên của châu Âu, diễn ra tại Paris ngày 9–10/9/2026, được tổ chức với mục tiêu biến lời kêu gọi tự chủ không gian thành các hợp đồng cụ thể. Kết quả nổi bật nhất là cam kết chính trị và công nghiệp dành cho IRIS², chòm sao vệ tinh kết nối an toàn mà Liên minh châu Âu (EU) đang xây dựng, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu châu Âu tự thiết kế, phóng và vận hành hạ tầng không gian trọng yếu. 1

Con số 20 tỷ euro cần được hiểu đúng

Ban tổ chức ghi nhận 51 thông báo với tổng trị giá khoảng 20 tỷ euro. Tuy nhiên, đây không phải hoàn toàn là vốn tư nhân mới: khoảng 5 tỷ euro là hợp đồng và đầu tư, còn 15,7 tỷ euro là giá trị nhượng quyền IRIS² do Ủy ban châu Âu công bố. Vì vậy, hợp lý hơn khi xem đây là quy mô tổng thể của gói kết quả tại hội nghị, thay vì 20 tỷ euro tiền đầu tư tư nhân vừa được rót mới. 15

Dù vậy, số lượng thỏa thuận vẫn có ý nghĩa: hội nghị đã tạo ra các cam kết thương mại và công nghiệp cụ thể, không chỉ dừng ở tuyên bố về ý chí tự chủ của châu Âu.

IRIS² là hạt nhân của chương trình nghị sự

IRIS² là viết tắt của Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite — hạ tầng vệ tinh vì khả năng chống chịu, liên kết và an ninh. Mạng này được định hướng cung cấp kết nối chủ quyền, an toàn và độ tin cậy cao cho chính phủ các nước châu Âu, lực lượng quốc phòng và an ninh, dịch vụ khẩn cấp lẫn người dùng thương mại. Ủy ban châu Âu xem việc củng cố chòm sao này là một phần của tự chủ chiến lược trong không gian. 18

IRIS² thường được nhìn nhận là câu trả lời của châu Âu trước sự phụ thuộc vào các mạng internet vệ tinh ngoài châu Âu, trong đó có Starlink của SpaceX. Mục tiêu cốt lõi không chỉ là internet cho người dùng dân sự, mà là năng lực liên lạc bảo mật để các cơ quan công quyền không bị phụ thuộc về cấu trúc vào doanh nghiệp hoặc chính phủ nước ngoài. 18

Chòm sao chính mở rộng dự kiến có 348 vệ tinh. Phần quỹ đạo Trái Đất thấp (LEO) gồm 330 vệ tinh: Aerospacelab phụ trách 264 chiếc, còn lớp ban đầu do Airbus dẫn dắt có ít nhất 66 chiếc. Kiến trúc tổng thể còn bao gồm thành phần ở quỹ đạo Trái Đất trung bình (MEO). Ủy ban châu Âu cho biết IRIS² dự kiến bắt đầu vận hành vào năm 2029. 171822

Những hợp đồng đưa IRIS² tới gần giai đoạn triển khai

Hội nghị đã chính thức hóa phần việc công nghiệp cần thiết để chuyển IRIS² từ khâu chuẩn bị sang triển khai toàn diện.

• Aerospacelab nhận hợp đồng 2,4 tỷ euro để sản xuất 264 vệ tinh LEO, tương đương 76% chòm sao 348 vệ tinh và là phần việc sản xuất được công bố lớn nhất. 17
• Airbus Defence and Space ký hợp đồng ban đầu với Eutelsat để thiết kế và chế tạo lớp vệ tinh đầu tiên. Airbus và Thales Alenia Space phụ trách lớp LEO đầu tiên gồm ít nhất 66 vệ tinh. 22
• Thales Alenia Space ký thỏa thuận cung cấp các tải trọng số và bảo mật phục vụ chính phủ cho toàn bộ 330 vệ tinh LEO của IRIS². Theo Reuters, đơn hàng này là một phần trị giá khoảng 500 triệu euro trong hợp đồng rộng hơn của Thales, được kỳ vọng vượt 3 tỷ euro.
• OHB nằm trong nhóm nhà thầu thắng thầu cho phần việc vệ tinh ở quỹ đạo MEO và LEO, theo Eutelsat. Tài liệu hiện có xác nhận vai trò của OHB, nhưng chưa làm rõ phạm vi và giá trị phần việc tại hội nghị ở mức chi tiết như đối với Aerospacelab, Airbus và Thales Alenia Space.

Tổng thể, các hợp đồng đã làm rõ cách phân chia công việc cho mạng LEO: Aerospacelab đóng phần lớn nền tảng vệ tinh; Airbus phát triển lớp 66 vệ tinh đầu tiên; còn Thales Alenia Space cung cấp tải trọng liên lạc bảo mật cho toàn bộ phân khúc 330 vệ tinh LEO. 1722

Tự chủ không gian cũng đồng nghĩa với tự chủ tiếp cận quỹ đạo

Thông điệp rộng hơn của hội nghị là một mạng liên lạc chủ quyền không chỉ cần vệ tinh. Châu Âu cũng phải duy trì nền công nghiệp không gian có sức chống chịu và cạnh tranh, đồng thời hạn chế tình trạng các chương trình cấp quốc gia bị phân mảnh. Tổng giám đốc Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) Josef Aschbacher kêu gọi các nước bảo đảm những chương trình vệ tinh của mình có thể phối hợp hiệu quả, thay vì chồng chéo. 1

Bối cảnh này lý giải việc hội nghị nhấn mạnh năng lực phóng của châu Âu và nhu cầu duy trì thị trường cho các dịch vụ phóng trong khu vực. Bộ Ngoại giao Pháp nêu việc Eutelsat chọn Arianespace thực hiện hai vụ phóng cho chòm sao OneWeb như một ví dụ trong các thông báo tại hội nghị. 15

Các thông tin hiện có cho thấy định hướng chính sách rõ ràng: châu Âu muốn phối hợp tốt hơn về vệ tinh, năng lực phóng và quản trị. Tuy nhiên, hội nghị không được cho là đã tạo ra một cam kết tài trợ mới, cụ thể dành riêng cho Ariane 6 hoặc Vega-C.

Vì sao những sự vắng mặt lại đáng chú ý?

Hội nghị do Pháp và Đức đồng chủ trì, nhưng Thủ tướng Đức Friedrich Merz không tham dự; thay vào đó là các bộ trưởng Đức. Điều này không ngăn các hợp đồng được ký, nhưng khiến hội nghị khó thể hiện hình ảnh Pháp–Đức đồng thuận hoàn toàn ở cấp lãnh đạo cao nhất về một chiến lược không gian chung của châu Âu. 211

Một số công ty Mỹ, gồm SpaceX, Blue Origin, Stoke Space và Starcloud, cũng rút lui trước hội nghị. Các bản tin cho biết động thái này diễn ra sau sức ép từ phía Mỹ hoặc lo ngại rằng việc tham dự có thể bị xem là ủng hộ các lập trường chính sách của EU. Sự vắng mặt của họ trở thành minh họa dễ thấy cho căng thẳng xuyên Đại Tây Dương xoay quanh chương trình tự chủ của châu Âu. 25

Điều quan trọng nhất sau Paris

Hội nghị Paris chưa giải quyết được mọi thách thức về năng lực phóng, tài chính hay phối hợp chính trị của châu Âu. Nhưng hội nghị đã tạo một bước tiến cụ thể: IRIS² có hậu thuẫn chính trị cấp cao, việc sản xuất vệ tinh đã được phân bổ, và mục tiêu bắt đầu vận hành vào năm 2029 vẫn được giữ nguyên.

Phép thử tiếp theo là năng lực thực thi: liệu châu Âu có thể phối hợp chương trình, sản xuất và triển khai chòm sao đúng tiến độ, đồng thời duy trì năng lực phóng và nền công nghiệp cần thiết để khái niệm “tự chủ” trở thành hiện thực hay không. 11718