Eo biển Hormuz gián đoạn: Vì sao nhiên liệu và khí đốt tại châu Âu tăng giá?

Gián đoạn các tuyến vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz đang nhanh chóng biến thành cú sốc về khả năng chi trả đối với châu Âu. Dầu mỏ và khí đốt được giao dịch trên thị trường toàn cầu, vì vậy ngay cả những nước không mua trực tiếp từ các nhà sản xuất vùng Vịnh vẫn có thể chịu giá bán buôn cao hơn khi dòng vận tải trở nên bất định hoặc bị hạn chế.

Điểm then chốt là: châu Âu có các công cụ để giảm nhẹ một tình huống khẩn cấp về nguồn cung dầu, nhưng người tiêu dùng và doanh nghiệp đã phải đối mặt với phần bù rủi ro địa chính trị rất lớn trong giá diesel, xăng và khí tự nhiên.

Giá nhiên liệu đường bộ: diesel tăng mạnh hơn

Theo một báo cáo tháng 9 dẫn dữ liệu từ Bản tin Dầu mỏ Hàng tuần của Ủy ban châu Âu, giá xăng Euro-super 95 bình quân tại EU tăng từ 1,64 euro/lít ngày 23/2 lên 2,04 euro/lít ngày 7/9, tương đương khoảng 24%. Cùng kỳ, diesel tăng từ 1,59 euro/lít lên 2,11 euro/lít, tức khoảng 33%.3

Khoảng cách này đáng chú ý vì diesel là nhiên liệu then chốt của vận tải đường bộ và hoạt động thương mại. Do đó, mức tăng nhanh hơn của diesel có thể lan dọc chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dừng ở chi phí đổ xăng. Bản tin của Ủy ban châu Âu cung cấp số liệu so sánh giá bán lẻ nhiên liệu hằng tuần giữa các nước EU.1

Mức tăng giữa các nước không đồng đều. Đan Mạch và Phần Lan ghi nhận giá xăng tăng mạnh nhất, khoảng 36%, trong khi Bulgaria có mức tăng diesel lớn nhất, khoảng 47%.3 Các tỷ lệ này chưa tự thân phản ánh đầy đủ gánh nặng với hộ gia đình hoặc doanh nghiệp, nhưng cho thấy cú sốc không phân bổ đồng đều trên khắp châu Âu.

Thị trường dầu đã định giá lại rủi ro với tuyến cung ứng

Lưu lượng qua Hormuz giảm khiến giới giao dịch lo ngại hơn về khả năng tiếp cận dầu thô và các sản phẩm dầu tinh chế. Reuters cho biết chỉ có bốn tàu hàng hóa đi qua eo biển trong một ngày của tháng 9, thấp xa so với mức trung bình khoảng 15 tàu trong 10 ngày trước đó.3

Dầu Brent chốt phiên ở 107,63 USD/thùng ngày 10/9, sau khi tăng 6,34% chỉ trong một phiên. Dầu thô Mỹ chốt ở 102,48 USD/thùng.18 Giá dầu thô cao hơn sẽ làm tăng chi phí đầu vào của các nhà máy lọc dầu tại châu Âu và cuối cùng ảnh hưởng đến giá xăng, diesel cùng nhiên liệu hàng không, dù mức độ và thời điểm truyền dẫn khác nhau giữa các quốc gia.

Khí đốt chịu cú sốc riêng do LNG

Rủi ro của châu Âu không chỉ giới hạn ở dầu. Hợp đồng khí TTF của Hà Lan — chỉ dấu tham chiếu quan trọng cho thị trường khí tự nhiên châu Âu — tăng lên 75,2 euro/MWh vào ngày 7/9, mức cao nhất kể từ cuối năm 2022, theo một báo cáo thị trường.13

Cơ chế tác động khá trực tiếp: gián đoạn vận tải qua Vịnh Ba Tư ảnh hưởng đến cả khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), không chỉ dầu. Khi các chuyến LNG trở nên khó vận chuyển hơn, châu Âu phải cạnh tranh gay gắt hơn để mua nguồn cung sẵn có từ các nhà xuất khẩu khác. Điều này làm tăng chi phí bơm đầy kho dự trữ và khiến thị trường nhạy cảm hơn trước thời tiết lạnh hoặc bất kỳ gián đoạn nguồn cung bổ sung nào.

Giá cao không đồng nghĩa thiếu hàng ngay lập tức

Châu Âu có những lớp bảo vệ an ninh dầu mỏ có thể giảm bớt tác động của một đợt gián đoạn ngắn hạn. Các thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) phải duy trì lượng dự trữ dầu khẩn cấp tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu dầu ròng.1 Các kho dự trữ này không ngăn giá thị trường tăng, nhưng có thể bổ sung nguồn cung trong lúc gián đoạn và giảm nguy cơ cú sốc vận tải tạm thời biến thành thiếu hụt vật chất tức thì.

Vì thế, câu chuyện trước mắt của châu Âu nên được hiểu là sự đối lập giữa đủ nguồn cung và khả năng chi trả. Dự trữ khẩn cấp cùng các tuyến cung ứng thay thế có thể hỗ trợ duy trì khả năng tiếp cận dầu, nhưng các hộ gia đình, doanh nghiệp vận tải, hãng hàng không và ngành sử dụng nhiều năng lượng vẫn phải gánh chi phí cao hơn và biến động hơn đáng kể.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Các biến số then chốt gồm thời gian và mức độ nghiêm trọng của gián đoạn vận tải, khả năng tìm nguồn dầu thô và LNG thay thế, cũng như thời điểm nhu cầu mùa đông tăng lên. Nếu các hạn chế kéo dài, thị trường diesel và nhiên liệu hàng không có thể tiếp tục căng thẳng, giá khí duy trì ở mức cao và áp lực lạm phát lan sang vận tải cùng các hàng hóa cần nhiều năng lượng để sản xuất.

Hiện tại, dấu hiệu dễ thấy nhất là tại các trạm nhiên liệu: giá xăng và diesel đã tăng mạnh, trong đó diesel tăng nhanh hơn và gây rủi ro lớn hơn cho toàn bộ nền kinh tế. Việc Brent và TTF cùng leo thang cho thấy châu Âu đang đối mặt với một cú sốc giá liên thông giữa dầu và khí đốt, chứ không phải vấn đề của riêng một loại nhiên liệu.31318